Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Türkmenistanyň Döwlet serhet gullugy

29-njy sentýabrda Aşgabatda GDA döwletleriniň serhet gulluklarynyň ýolbaşçylarynyň duşuşygy boldy.

GDA döwletleriniň serhet gulluklarynyň ýolbaşçylarynyň Aşgabatda geçen duşuşygyna Russiýa Federasiýasynyň, Ermenistanyň, Belarusyň, Gazagystanyň, Täjigistanyň, Türkmenistanyň we Özbegistanyň wekilleri gatnaşdylar.

Duşuşykda özara hyzmatdaşlygyň derejesine garalyp, GDA döwletleriniň serhet howpsuzlygyny üpjün etmek boýunça geljekki aragatnaşyklar maslahat edildi. Onuň gün tertibinde halkara terrorçylygyna, bikanun neşe dolanyşygyna, bikanun migrasiýa garşy göreş tejribesi barada çykyş edilenligi aýdylýar.

Resmi maglumatlara laýykylykda, duşuşykda GDA girýän döwletleriň daşarky serhetlerinde häzirki şertlerde durnuklylygy üpjün etmek boýunça serhetçilik çärelerini aktiwleşdirmek we bilelikde operatiw-öňüni alyş çäreleri boýunça maslahat edildi. Agzalan meseleleriň arasynda deňiz giňişliklerinde bikanun awçylygy bes etmek çärelerine hem garaldy.

GDA-nyň çägindäki hyzmatdaşlyk

Türkmenistan bäş ýyl bäri GDA guramasynyň assosirlenen agzasy. Türkmenistanyň doly hukukly agza hökmünde guramanyň çäginden çykyp, assosirlenen agzasy statusyna eýe bolmak we gurama çäkli derejede gatnaşmak karary 2005-nji ýylyň awgustynda yglan edilipdi. Emma soňky ýyllarda Türkmenistan postsowet giňişliginde regional guramalar, şol sanda GDA bilen hem hyzmatdaşlygyny has aktiwleşdirdi.

GDA döwletlerinde syýasy-jemgyýetçilik prosesleri öwrenýän informasion analiz merkeziniň bilermeni Aleksandr Karawaýew Türkmenistanyň GDA-nyň çägindäki aktiwligini ýurduň umumy daşary syýasatyny giňeltmek boýunça alyp barýan strategiýasy bilen baglanyşdyrýar.

Emma A.Karawaýew GDA gurmasynyň çägindäki hyzmatdaşlygyň aýratynlygyna ünsi çekýär. Onuň sözlerine görä, GDA resmi taýdan bütewi regional struktura bolsa-da onuň hakykatda alyp barýan işleri umumy häsiýete eýe bolup, bilelikdäki takyk çäreleriň kabul edilmegini we ýerine ýetirilmegini talap etmeýär.

Türkmen metbugatynyň habaryna görä, Aşgabatdaky duşuşykda GDA-nyň assosirlenen agzasy bolan we bitaraplyk statusyna daýanýan Türkmenistanyň bütin adamzadyň bähbitleri ugrunda öz parahatçylyk dörediji mümkinçiliklerini durmuşa geçirmäge çalyşýanlygy nygtalýar.

Potensial howplar

Şol bir wagtda-da GDA döwletleriniň serhet gözegçiligine degişli problemalaryň Turkmenistana-da degişlidigini synçylar belleýärler. Regionyň serhet gözegçiligine degişli esasy problemalaryň biri neşe gaçakçylygydyr.

A.Karawaýew regionyň döwletleriniň öňünde duran terrorçylyga garşy göreş, neşe we haryt gaçakçylygynyň öňüni almak ýaly problemalardan daşgary, bikanun migrasiýanyň öňüni almak meselesiniň hem ähmiýetiniň gitdigiçe güýçlenýänligini belledi. Onuň sözlerine görä, bikanun migrasiýanyň döredýän howplarynyň biri epidemiýalaryň tutaşmagyna we ýaýramagyna degişli.

GDA döwletleri boýunça bilermeniň A.Karawaýewiň pikirine görä, halkara we regional hyzmatdaşlyk Türkmenistan üçin serhet gözegçiligini kadalaşdyrmakda we serhetleriň tehniki hem kadrlar taýdan üpjünçiliginde peýdaly bolup bilerdi.

Soňky döwürde türkmen serhetçileriniň maddy-tehniki üpjünçiligine döwlet tarapyndan uly üns berilýär. Serhetçiler täze ýaşaýyş jaýlary bilen üpjün edilýär, serhetlerde täze serhet galalary gurulýar. Şol bir wagtda-da ýurduň serhetleriniň uly bolekleriniň gözegçiliksiz galýanlygyny habar berilýär. Aşgabatly žurnalist Aşyrguly Baýryýewiň bellemegine görä, milli serhetlerde gözegçiligiň iň gowşak alnyp barylýan ýeri daglyk ýerlerden geçýän bölekleri bolup durýar.

Resmi maglumatlarda GDA döwletleriniň serhet gulluklarynyň Aşgabatdaky duşuşygyna gatanaşan ýolbaşçylarynyň Kaka etrabynyň döwrebap abzallaşdyrylan täze serhet galalarynyň birine syýahat edenligi habar berilýär.

Mejlis

Narodetski: "Hat-da mekdep okuwçylaram deputatlaryň ýurtda hiç hili rol oýnamaýandygyna düşünýärler".
Halkara dokumentleri makullananda, eger oňyn seslenmelerdir öwgüler hasaba alynmasa, deputatlar tarapyndan jemgyýetçilik derejesinde hiç hili analiz, teklip edilmedi.

Dünýäniň beýleki döwletlerinde, hat-da postsowet giňişliginde-de ratifikasiýa, makullama prosesi gyzgyn jedeller, diskussiýalar bilen geçýär. Ukrainanyň, Moldowanyň parlament münberlerinde, hat-da gulak asyjy Gazagystanyň deputatlar korpusynda-da maslahat edilýän ylalaşyklara goşmaçalar teklip edilýär, tekstleri has anyk, çöp döwen ýaly etmäge çagyryşlar ýaňlanýar. Makullamak üçin teklip edilýän dokumentler barasynda jedelleriň gyzýandygy, tankytlaryň ýagýandygy barasynda aýdyp oturmagam hökman däl.

Häzirlikçe şeýle prosesler türkmen parlamentinde ýok. Şonuň üçin deputatlaryň funksiýasy hökümetiň hökman makullamak üçin eden islendik teklibini goldamak bilen çäklenýär. Şeýlelikde Mejlis hakykat ýüzünde beýleki döwlet organlaryny gaýtalaýan, häkimiýetleriň ideologik ýörelgelerine baş atyp oturan formal häkimiýet şahasy bolup çykýar.

“Hüýpüpik diýilse, wiçjik diýip oturan”, öz işini diňe formal taýdan ýerine ýetirýän, lepbeýçi parlamentiň türkmen jemgyýetinde hiç hili abraýy ýok. Hat-da mekdep okuwçylaram deputatlaryň ýurtda hiç hili rol oýnamaýandygyna düşünýärler. Sebäbi olaryň çözýän meselesi ýok. Häkimiýetleriň ähli talaplarynyň, Mejlisiň deputatlarynyň işiniň netijeli bolmagy üçin prezidentiň edýän gazaply çagyryşlarynyň häzirlikçe berýän peýdasy ýok.

Belki-de isleg ýokdur?

Belki-de, häkimiýetleriň özi deputalaryň, ýokary kanun çykaryjy organyň azda-kände özbaşdak bolmagyny isleýän däldir? Şonuň üçinem makullaýyş, ratifikasiýa prosesi-de Mejlisiň gündelik işindäki beýleki köp sanly proseduralar-da Ministrler Kabinetiniň we prezidentiň kararlaryny ýüzugra goldap oturmak, olary öwmek bilen çäklenýändir.

Parlamentiň ýedinji maslahatynda Türkmenistanyň Mejlisiniň adam hukuklaryny we azatlyklaryny goramak boýunça Komitetiniň başlygy barasynda karar kabul edildi. Komitete Pirnazar Hudaýnazarow başlyk bellendi. Parlamentde şeýle organyň barlygy ajaýyp bir täze fakt! Dabaraly, ady ünsi özüne çekip duran wezipe! Ol örän uly jogapkärçiligi üstüne alýan Komitet. Sebäbi ýurtda adam hukuklary meselesi çözmesi kyn, çylşyrymly hem jogapkärli mesele. Onuň sebäbi düşnükli. Adam hukuklaryny goraýan halkara guramalar Türkmenistany dünýäniň iň repressiw režimleriniň biri diýip atlandyrýarlar.

Eger Mejlisiň özi häzirlikçe barmy – bar, bezeg, göz üçin oturan organ bolsa, täze Komitetiň bu ugurdan edip biljek näme işi bar? Mejlisiň adam hukuklaryny goramak boýunça Komitetiniň başlygy hökmünde Pirnazar Hudaýnazarow barlamak üçin türkmen türmelelerine, tussaghanalaryna baryp bilermi? Adam hukuklary boýunça Türkmenistanyň gol çeken Konwensiýalarynyň ýerine ýetirilişine gözegçilik etmek oňa başardarmy?
Soragy şeýle goýmagyň özem sadalyk, ýöntemlik bolsa gerek.

Türkmen türmelerine baryp görmäge hiç hili rugsat ýok. Adam hukuklary boýunça Komitet häkimiýetler tarapyndan bozulýan adam hukuklary boýunça graždanlardan gowuşýan arza-şikaýatlara seredip bilermi? Jeza berilmeginden gorkman, adamlar arkaýyn gelip, öz arzyny aýdar ýaly ýer bu günki gün Türkmenistanda asla barmy?

Aleksandr Narodetski postsowet döwletleri boýunça britaniýaly bilermen. Bu kommentariýada öňe sürlen pikirler hem-de garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

New Comments Available
XS
SM
MD
LG