Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Ýewrokomissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso we azeri prezidenti Ilham Aliýew Ýewropa gaz akdyrmak boýunça bilelikdäki Jarnama gol çekişýärler, Baku, 13-nji ýanwar.

Azerbaýjanyň paýtagty Bakuwda Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso we azeri prezidenti Ilham Aliýew Ýewropa gaz akdyrmak boýunça bilelikdäki Jarnama gol goýdular.

Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso we Ýewropa Bileleşiginiň energiýa boýunça komissary Günter Öttinger ýewropa ýurtlary üçin tebigy gaz howpsuzlygy bilen bagly saparlaryna penşenbe güni Hazaryň günbataryndaky Azerbaýjandan başladylar.

Bakuwda geçirilen gepleşikden soň Ýewrokomissiýanyň prezidenti Žoze Manuel Barroso we Azerbaýjanyň prezidenti Ilham Aliýew bilelikdäki Janama gol goýdular. Dokumente laýyklykda, geljekde Azerbaýjan Ýewropa gaz akdyrar, Ýewropa bolsa Azerbaýjana öz bazaryny açar.

Gol çekişlikden soň Barroso şeýle diýdi: “Bu örän uly waka. Bu ylalaşyk Hazaryň gazynyň Ýewropa elýeterlidigini tassyklaýar, "Günorta Koridoryň" ýola goýulmagyna şert döredýär. Bu täze ýol ýewropaly sarp edijileriň we biznesleriň energiýa howpsuzlygyny artdyrar”.

Ýewropa Komissiýasynyň energiýa komissary Günter Öttinger bolsa şeýle diýdi: “Indiki onýyllyklarda gaz importynyň artmagy bilen, bizi gaz bilen üpjün etjek täze ýurtlar gerek bolar, bu mesele boýunça beýleki hyzmatdaşlarymyzyň arasynda Azerbaýjanyň roly juda möhüm”.

“Günorta Koridor”

Gol goýlan Jarnama laýyklykda, Ýewropa we Azerbaýjan Ýewropanyň gaz bilen üpjün edilmegi üçin zerur bolan infrastrukturany bilelikde dörederler. “Günorta Koridor” birnäçe gaz geçiriji proýektini öz içine alýar. Olaryň arasyna “Nabukko”, ITGI, “Ak akym” we TAP hem girýär.

ÝB Hazaryň gazyny import etmek üçin “Nabukko” proýektini durmuşa geçirmek ugrunda alada edýär. Şol proýekt üçin Azerbaýjandan we Türkmenistandan gaz almak göz öňünde tutulýar. Ýöne bu ugurda olaryň hiç biri bilen häzire çenli ylalaşyk baglaşylmandy.

“Elbetde, biziň esasy maksadymyz Azerbaýjanyň we Türkmenistanyň “Günorta Koridor”, şol sanda “Nabukko” proýekti boýunça takyk wadalaryny almak” diýip, Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso Hazar regionyna saparyndan öň aýdypdy.

Ýewropa Bileleşiginiň ýokary derejeli resmileriniň Azerbaýjana sapary ýeňil bolmadyk döwre gabat geldi. Çünki Azerbaýjanyň hökümeti birnäçe aýlap Hazardaky “Şah-Deňiz 2” ýangyç ýatagyndan gaz almagy haýsy şirkete berjekdigini kesgitläp bilmän gelýär.

Germaniýanyň DPA agentliginiň ýazmagyna görä, Ýewropa Bileleşigi energiýa importynda Orsýete elgaramalykdan gutulmak üçin “Şah-Deňiz 2” ýatagyndan gaz almak isleýär. Bu ýatakdan her ýylda 15 milliard kubmetr çemesi gaz almak mümkin diýlip, habar berilýär.

Indiki duralga Türkmenistan

Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barrosonyň indiki duralgasy Hazaryň gündogaryndaky Türkmenistan bolar. Ol ýerde Barroso Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen syýasy ugurlar we energiýa meseleleri boýunça gepleşik geçirer.

Geçen ýylyň noýabr aýynda Türkmenıstanyň wise-premýeri Baýmyrat Hojamuhammedow Aşgabatdaky forumda çykyş edip, Türkmenistanyň Ýewropa her ýylda 40 milliard kubometr tebigy gaz eksport etmek üçin ýörite infrastrukturany taýýarlaýandygyny mälim edipdi.

“Nabukko” konsorsiumynyň başlygy Raýnhard Mitsçek bolsa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Aşgabadyň “Nabukko” bilen hyzmatdaşlyk etmek niýetine gowy baha berdi. Ol Ýewropanyň iri gaz şirketleri türkmen tarapy bilen gepleşiklere başlan bolmaly diýdi.

Barrosonyň we Öttingeriň bu saparlary “Nabukko” proýekti üçin ähmiýetli diýip, “Nabukko” konsorsiumynyň başlygy Raýnhard Mitsçek Azatlyk Radiosyna aýtdy. “Çünki “Nabukko” ýaly ägirt uly proýekti amala asyrmak üçin syýasatçylaryň hem goldawy zerur”.

Emma, türkmen diplomatik çeşmesiniň “EUObserver” neşirine aýtmagyna görä, Türkmenistanyň “Nabukko” proýektine nähili goşuljakdygy barada ÝB-de “täze ideýalar” ýok wagty Bileleşigiň resmilerini Aşgabada barmagy Berdimuhamedowda sorag döredýär.

Şol bir wagtyň özünde-de Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso Türkmenistana boljak saparyndan hem “käbir oňyn ösüşlere garaşýandygyny” geçen hepde Germaniýanyň DPA habar agentligine aýtdy, emma bu barada anyk maglumat bermedi.
T.Begmedowa soňky wagtlar Türkmenistanyň häkimiýetleriniň hereketlerinde käbir oňyn tendensiýalaryň hem bardygyny belleýär.
Penşenbe güni “Freedom House” (Azatlyk öýi) guramasy dünýä ýurtlaryndaky syýasy hukuklaryň we graždan azatlyklarynyň ýagdaýyna syn berip, ýyllyk hasabatyny ýaýratdy.

Adam hukuklaryny goraýjy “Freedom House” guramasy 2010-njy ýyl boýunça taýýarlanan bu hasabatdaky görkezijileriň soňky bäş ýylyň dowamyndaky iň ýaramaz görkezijilerdigini aýdýar.

Hususan-da, bu hasabatda “Azat” diýlip baha berlen ýurtlaryň sanynyň soňky bäş ýylyň dowamynda iň pes derejä ýetendigi aýdylýar.

“Freedom House” guramasynyň barlaglar bölüminiň direktory Kristofor Wolker öz barlaglarynda örän berk awtoritarizme tarap ýykgyn edýän köpsanly alamatlara şaýat bolandyklaryny aýdýar.

“Şeýle tendensiýa aýratynam ozalky Sowet Soýuzyna degişli ýurtlarda aýdyň göze ildi. Regionlar boýunça alnanda-da, bu ýurtlaryň görkezijileri iň bir ýaramazlaryň biri boldy. Biziň ýüze çykaran alamatlarymyzdan birem hut şu boldy” diýip, Wolker belleýär.

Anyk görkezijiler

“Freedom House” guramasy şeýle ýyllyk hasabatlary indi 1972-nji ýyldan bäri her ýyl taýýarlap gelýär we onda dünýä ýurtlaryndaky syýasy hukuklaryň hem-de graždan azatlyklarynyň ýagdaýyna “Azat”, “Bölekleýin azat” we “Azat däl” diýen kategoriýalar boýunça baha berilýär.

Dünýäniň 194 ýurdundaky ýagdaýlara syn berlip taýýarlanan bu ýylky hasabatda “Azat” diýlip baha berlen ýurtlaryň sany geçen ýylkydan hem 2 san azalypdyr, ýagny, geçen ýyl “Azat” ýurtlaryň sany 89 bolan bolsa, bu ýyl olaryň sany 87-ä düşüpdir.

Muňa derek, “Bölekleýin azat” diýen kategoriýa degişli ýurtlaryň sany ozalky “Azat” kategoriýadaky iki ýurduň gelip goşulmagy netijesinde artypdyr. Ýagny, bu ýyl “Bölekleýin azat” diýen kategoriýadaky ýurtlaryň jemi sany 60-a deň.

“Azat” kategoriýasyndan “Bolekleýin azat” diýen kategoriýa düşen bu iki ýurt Ukraina bilen Meksikadyr. Ukraina berlen bahanyň peselmegine geçen ýylyň başynda geçirilen prezidentlik saýlawlaryndan soň bu ýurtda metbugat azatlygynyň ýaramazlaşmagy, saýlawlarda galplyklaryň artmagy we kanun goraýjy sistemanyň has syýasylaşdyrylmagy ýaly ýagdaýlaryň sebäp bolandygy aýdylýar.

“Freedom House” guramasynyň bu gezekki ýyllyk hasabatynda “Azat däl” diýen kategoriýadaky ýurtlaryň sany edil geçen ýyldakysy ýaly 47 bolmagynda galdy.

Dünýädäki regionlar boýunça alnanda, “Freedom House” guramasy 2010-njy ýylyň dowamynda Ýakyn Gündogar we Demirgazyk Afrika regionlarynyň syýasy hukuklaryň hem-de graždan azatlyklarynyň iň bir çäklendirilýän regionlary bolandyklaryny belleýär.

Türkmenistan - “ýaramazlaryň ýaramazy”


Soňky ýyllarda bolşy ýaly, bu gezek hem Türkmenistan syýasy hukuklar we graždan azatlyklary babatda “Freedom House” guramasynyň hasabatynda “Azat däl” diýen ýurtlaryň arasynda-da “Ýaramazlaryň ýaramazy” diýen kategoriýa girizilipdir.

Bu iň ýaramaz ýurtlaryň toparyna bolsa, dünýäniň dokuz döwleti hem-de bir territoriýa girýär. Olar: Birma, Ekwatorial Gwineýa, Eritreýa, Liwiýa, Demirgazyk Koreýa, Somaliýa, Sudan, Tibet, Özbegistan we Türkmenistan.

“Freedom House” guramasynyň barlaglar bölüminiň direktory Kristofor Wolker
“Freedom House” guramasynyň barlaglar bölüminiň direktory Kristofor Wolker Türkmenistanyň bu ýyl hem “Ýaramazlaryň ýaramazy” diýen kategoriýada galmagynyň sebäbini ýurtda syýasy hukuklar we graždan azatlyklary babatda göze ilerlikli öňe gidişligiň ýokdugy bilen düşündirdi.

“Diňe bir ozalky Sowet ýurtlarynyň hatarynda däl, eýsem tutuş dünýä boýunça iň bir ýaramaz ýurtlaryň biri hökmünde Türkmenistanyň görkezijileri tankydy garaýyşlara ýa-da oppozisiýanyň pikirine ýa-da graždan jemgyýeti guramalaryna hiç hili ýol bermeýän ýurduň nähili ýurtdugyna aýdyň mysal bolup durýar” diýip, Wolker aýdýar.

“Freedom House” guramasynyň barlaglar bölüminiň direktory Kristofor Wolkeriň aýtmagyna görä, şu ugurdaky görkezijiler hem-de soňky döwürde ýurtda göze ilerlikli hereketiň bolmazlygy hem Türkmenistanyň iň bir pes görkezijili kategoriýada galmagyna sebäp bolupdyr.

Oňyn tarapy barmy?

Kristofor Wolkeriň bu pikiri bilen düýbi Bolgariýada ýerleşýän adam hukuklaryny goraýjy Türkmenistan Helsinki Fondunyň başlygy Täjigul Begmedowa hem ylalaşýar.

Ýöne, şeýle-de bolsa, T.Begmedowa soňky wagtlar Türkmenistanyň häkimiýetleriniň hereketlerinde käbir oňyn tendensiýalaryň hem bardygyny belleýär: «Mundan ozallar türkmen resmileri beýle kemçilikleriň ýokdugyny aýdyp, ýer depip duran bolsalar, soňky wagtlar olar kemçilikleriň düzediljekdigini aýdyp, birgiden wadalary bermeklige ýykgyn edýärler. Emma berýän wadalarynda durmaýarlar».

Beýleki tarapdan, “Freedom House” guramasynyň hasabaty ýaly ýylyň-ýylyna ýaýradylýan şuňa meňzeş hasabatlaryň göze ilerlikli netije bermeýändigini aýdýan we bu ýagdaýa tankydy garaýyş bilen garaýan synçylar hem ýok däl.

Emma “Freedom House” guramasynyň barlaglar bölüminiň direktory Kristofor Wolker şeýle hasabatlara hatda awtoritar režimleriň özleri ähmiýet bermeseler-de, bu ýurtlar bilen gepleşiklerde we gatnaşyklarda köp halkara guramalarynyňdyr daşary ýurt hökümetleriniň bu hasabatlardaky aýdylýanlary göz öňünde tutýandyklaryny aýdýar.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG