Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Türkmenistanyň resmi metbugaty 2010-njy ýylda dünýäniň köp ýurtlarynda ýüz beren ykdysady krizisiň Türkmenistanyň ykdysadyýetine öz täsirini ýetirmänligini, ähli pudaklar boýunça netijeli ösüşleriň dowam edendigini yzygiderli nygtap geldi.

Energiýa resurslaryndan gelýän girdejileriň möçberi, olaryň nirä sarp edilýänligi barada statistiki maglumatlar metbugat sahypalarynda çap edilmese-de, ýurtda amala aşyrylýan gymmat bahaly gurluşyklaryň sanynyň artýandygyna seredeniňde, ykdysady krizisiň Türkmenistandan sowlup geçendigine ynam döremän hem duranok.

Emma 2011-nji ýylyň başynda ýurduň içerki önümleriniň ençeme görnüşleriniň bahalary, esasan-da azyk önümleriniň bahalary ýokarlandy.

Emeli bahalar

Et we süýt önümleriniň bahasy Aşgabadyň bazarlarynda döwletiň gözegçiliginde bolup, bahalar emeli usulda biraz galdyrylman saklanýar. Et dükanlarynda etiň bahasy “9-10 manat” diýlip ýazylyp goýulýan bolsa-da, satyjylar müşderi bilen hasaplaşanlarynda 12 manatdan gowrak bahadan hasaplaýarlar. Şu sebäpdenem alyjy bilen satyjynyň arasynda närazyçylyklar ýüze çykman duranok.

Daşary döwletlerden getirilýän towuk budunyň, Baharly etrabyndaky guş toplumynyň öndürýän guş etiniň bahalary hem köplenç gümürtik bolmagynda galýar.



Gök we bakja önümleriniň bahasy bolsa görnetin ýokarlanýar. Soňky ýyllar ýyladyşhanalarda öndürilýän hyýar, pomidor diýäýmeseň, beýleki gök önümleriň we miweleriň ençemesi telekeçiler tarapyndan daşary döwletlerden getirilýär.

“Eger-de ýurduň içinde oba hojalygyny ösdürmäge ünsi güýçlendirseler bahalar beýle ýokarlanmazdy” diýip, aşgabatly ýaşaýjy - 45 ýaşly işçi Aýgül aýdýar.

Aýlyklar we kömek pullary

Döwlet tarapyndan aýlyklaryň, pensiýalaryň 10% ýokarlandyrylmagy her ýylda yzygiderli dowam edýär. Şu ýylyň ýanwaryndan hem pensiýalar, çaga pullary eýýäm artdyrylan görnüşinde tölenip başlandy.

“Ilatyň sarp edijiligini göz öňünde tutanyňda aýlyklaryň, pensiýalaryň, çaga pullarynyň 10 göterim ýokarlanmagy ýeterlik däl” diýip, Mary şäherinden 50 ýaşly öý hojalykçy Ogultäç aýdýar.

Soňra ol şeýle diýýär: “Eklenç ýagdaýlary pes hojalyklaryň mugtuna berilýän gaza, toga pul tölemeklige mejbur edilmegi bolsa güzeran ýagdaýyny has hem kynlaşdyrýar”.

Orta mekdepleriň mugallymlarynyň aýlyklarynyň 30-35 göterim ýokarlanandygy baradaky habarlar bolsa ilatyň sosial ýagdaýyny gowulandyrmaga has adalatly çemeleşme diýip, ýaşaýjylar belleýärler. Emma bu çäreler ähli ilat üçin deň derejede ýerine ýetirilse has gowy bolardy diýýänler hem az däl.

Ýakynda Bütindünýä banky öz hasabatynda 2011-nji ýylda Ösýän ýurtlarda azyk önümleriniň bahasynyň gymmatlamagy alada döredýän esasy meseleleriň biri diýip belläpdi.

Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.
Azerbaýjanyň prezidenti Ylham Alyýew (sagda) we Ýewropa komissiýasynyň başlygy Žoze Manuel Barroso Bakuwda, 13-nji ýanwar, 2011.
Kimem bolsa biri Ýewropa Bileleşigine Belarusyň diktatory Aleksandr Lukaşenkonyň üstünden tokmagy inderip durmagy bes etmelidigini aýtmalydyr.

Öňümizdäki hepde Ýewropa komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barroso Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimow bilen duşuşyk geçirer. Geçen hepde Barroso Azerbaýjanda bolup, prezident Ylham Alyýew bilen özara gepleşikleri geçiripdi. Azerbaýjandaky adam hukuklarynyň derejesinde Özbegistanyňky bilen deňeşdirlende onçakly bir tapawut ýok. Şol hepdäniň dowamynda-da Ýewropa Bileleşigi energiýa we söwda hyzmatdaşlygyny geňeşmek üçin Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowa Brýussele gelmek baradaky çakylygynyň möhletini uzaltdy.

Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko (çepde) we Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow ÝHHG-niň Sammitinde, Astana, 1-nji dekabr, 2010.
Eýse, ýokarda ady tutulan diktorlardan Lukanşenkonyň näme tapawudy barka? Her niçigem bolsa, Belarusda gaz we nebit çykmaýandygy üçin Lukanşenkony günäkärläp bolmaz-a!

Ýewropanyň baştutanlary postsowet döwletlerinden käbirlerine nebit we gaz äýneginiň aňyrsyndan garanlarynda, olara bu ýurtlaryň tapawutly bolup görünýändigi indi hiç kim üçin syr däl. Barroso Alyýew bilen duşuşanda “Men siziň ýurduňyzda örän dinamiki jemgyýetiň bardygyny bilýärin” diýip, nygtady. Belki-de, bu şeýledir, dinamikalydyr. Emma şu aşakdakylary göz öňünde tutmazdan jemgyýetiň dinamikasy barada hiç zat aýdyp bolmasa gerek.

Ýagny, 1993-nji ýyldan başlap Azerbaýjanda saýlawlarda sesleriň galplaşdyrylmadyk gezegi bolmandy. Ylham Alyýewiň kakasy Geýdar Alyýew demokratik ýol bilen saýlanan hökümeti agdaryp, häkimiýet başyna geçipdi. Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy we Ýewropa Geňeşi Geýdar Alyýewiň bu hereketini döwlet agdarylyşygy diýip häsiýetlendiripdi.

“Transparency International” guramasynyň korrupsiýa boýunça ýaýradýan hasabatlarynda Azerbaýjanyň hökümetiniň ýaramaz netijelere eýedigini, şeýle-de prezident Alyýewiň žurnalistleriň duşmany diýlip, media gözegçilik edýän toparlar tarapyndan häsiýetlendirlendigini göz öňünde tutsak, onda jemgyýeti asla “dinamiki” diýip, atlandyryp bolmaz.

Diktatorlar biri-birinden galplygy öwrenýärler

Geçen aý Lukaşenkonyň protestleri gazap bilen basyp ýatyrmagy Ýewropa Bileleşiginde nägilelikleri döredipdi. Şeýle-de Belarusa garşy sanksiýalary girizmek gürrüňlerine hem ýol açyldy. Belkem, Lukaşenko muny Alyýewden öwrenendir? Sebäbi Alyýew hem 2003-nji we 2005-nji ýyllarda edil şular ýaly işleri bilen tanalypdy.

2009-njy ýylyň martynda prezident Alyýew Konstitusiýanyň çäginden çykyp, milli referendumyň üsti bilen prezidentlik möhletine girizilýän çäklendirmeleri üýtgedip, özüniň tükeneksiz möhlet bilen prezident bolmagy üçin şert döredipdi. Haçan-da “Euronews” telekanalynyň žurnalisti Alyýewe “Siz özüňizi patyşa saýýaňyzmy” diýip soranda, Alyýew jogap hökmünde diňe kellesini ýaýkapdy. Her niçigem bolsa, ýewropa jemgyýeti üçin Lukaşenko zalym diktator bolup galýar. Alyýewe bolsa özüniň “dinamik” döwleti bilen hakyky dost hökmünde garalýar.

Ýewropa Bileleşigi üçin energiýa marşrutlarynyň alternatiw ýollary juda wajyp. Şu sebäpli Azerbaýjanyň üstünden geçjek “Günorta koridor” tubalary üçin gaz ylalaşygy ykdysady matlapdan gaty möhüm. Ykdysady nukdaýnazardan seredilende, Türkmenistan we Özbegistan bilen hyzmatdaşlygyň hem möhüm manysy bar.

Ýöne näme üçin şeýle gatnaşyklary diňe hyzmatdaşlygyň çäklerinde geçirip bolanok diýen sorag ýüze çykar. Azerbaýjanyň, Türkmenistanyň we beýleki döwletleriň Ýewropa hödür etmäge uglewodorod serişdeleri ýeterlik, Ýewropanyň hem olary satyn almaga mümkinçiligi bar. Şeýle ýagdaýda Ýewropa resmilerine diktatorlaryň eginlerine kakyp, “dinamiki” ösüş barada samahyllamak gaty möhümmikä?

Gorkmaz Asgarow Waşingtonda iş alyp barýan blogçy we azerireport.com saýtynyň redaktory. Bu kommentariýadaky pikirler we garaýyşlar awtoryň özüne degişli.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG