Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Adam hukuklary boýunça aktiwistler özbek prezidenti Yslam Kerimowyň sapary mahalaynda NATO-nyň we ÝB-niň baş edaralarynyň öňünde protest geçirýärler, Brýussel, 24-nji ýanwar, 2011.

Adam hukuklarynyň ýagdaýyna gözegçilik edýän halkara “Human Rights Watch” guramasy Günbatary repressiw režimlere garşy esasy adam hukuklaryny goramak ugrunda ýeterlik basyş etmeýänligi we çekinjeň hereket edýänligi üçin tankytlady.

“Human Rights Watch” guramasy dünýä boýunça geçen ýylky adam hukuklarynyň ýagdaýy bilen baglylykda 648 sahypalyk hasabat ýaýratdy. Bu hasabatda demokratik döwletleriň we guramalaryň repressiw režimlere garşy “ýumşak” çemeleşýändigi nygtalýar.

Şol hasabatda Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň, Ýewropa Bileleşiginiň we Birleşen Milletler Guramasynyň repressiw režimlere ýeterlik derejede basyş etmeýändigi aýdylýar. Şeýle-de “Hytaýyň esasy adam hukuklaryny bozmagyna garşy çykmak üçin halkara çekinjeňligiň bardygy” hem nytgalýar.

“Human Rights Watch” Günbataryň käbir ýolbaşçylaryny, şol sanda BMG-niň baş sekretary Ban Ki-muny, ÝB-niň daşary syýasat we howpsuzlyk boýunça baş wekili Katerina Aştony we ABŞ-nyň prezidenti Barak Obamany käbir döwletleriň kanun bozmalaryna ýeterlik üns bermän, has köp gepleşiklere ýykgyn edýändikleri üçin tankytlaýar.

Türkmenistan we Özbegistan

Hasabatda ÝB-niň Türkmenistanyň we Özbegistanyň awtoritar režimlerine garşy mylaýymlyk bilen çemeleşýändigi bellenilýär we ýazgarylýar. ÝB-niň bu iki ýurda “ýaranjaňlyk bilen garaýandygy” nygtalýar. Mundan başga-da, “Adam hukuklary meseleleriniň maslahat edilmejekdigi” sebäpli awtoritar hökümetleriň ýolbaşçylarynyň gepleşikleriň geçirilmegine oňyn garaýandyklary aýdylýar.

Bu hasabatyň ýaýradylmagy Özbegistanyň prezidenti Yslam Kerimowyň Brýussele edýän saparyna gabat geldi.

“Kähalatlarda adam hukuklaryny goramak meseleleriniň hökümet bähbitleri bilen
Soňky birki ýylyň dowamynda at tutmagyň we utandyrmagyň ýerine, gepleşikler we dymmak diplomatiýasy diýilýän ugry saýlamak moda öwrüldi
gapmy-garşy gelmeginiň mümkindigi” hasabatda bellenýär. Şeýle-de “manysyz gepleşikleriň we dereksiz hyzmatdaşlygyň ýollaryny gözlemek tagallalarynyň arkasynda bukulman, olaryň muny mertlik bilen ykrar etmelidikleri” nygtalýar.

“Human Rights Watch” guramasynyň Germaniýadaky edarasynyň aragatnaşyk boýunça başlygy Wenzel Michalski bu hasabat barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: "Soňky birki ýylyň dowamynda at tutmagyň we utandyrmagyň ýerine, gepleşikler we dymmak diplomatiýasy diýilýän ugry saýlamak moda öwrüldi. Biziň pikirimizçe, bu dünýäde adam hukuklarynyň bähbidine däl. Hususan-da, ýapyk gapylaryň aňyrsyndaky gepleşiklerde bu ugurda hiç hili özgerişligiň ýokdugy belli boldy”.

Halkara Human Rights Watch guramasynyň ýaýradan hasabatynda Eýranda metbugat tankytçylaryny gynamagyň we gorkuzmagyň entegem dowam edýändigi, şeýle-de bu ýagdaýlaryň “adam hukuklary boýunça krizisi has-da çuňlaşdyrýandygy” bellenilýär.
Türkmenistanyň resmi metbugaty 2010-njy ýylda dünýäniň köp ýurtlarynda ýüz beren ykdysady krizisiň Türkmenistanyň ykdysadyýetine öz täsirini ýetirmänligini, ähli pudaklar boýunça netijeli ösüşleriň dowam edendigini yzygiderli nygtap geldi.

Energiýa resurslaryndan gelýän girdejileriň möçberi, olaryň nirä sarp edilýänligi barada statistiki maglumatlar metbugat sahypalarynda çap edilmese-de, ýurtda amala aşyrylýan gymmat bahaly gurluşyklaryň sanynyň artýandygyna seredeniňde, ykdysady krizisiň Türkmenistandan sowlup geçendigine ynam döremän hem duranok.

Emma 2011-nji ýylyň başynda ýurduň içerki önümleriniň ençeme görnüşleriniň bahalary, esasan-da azyk önümleriniň bahalary ýokarlandy.

Emeli bahalar

Et we süýt önümleriniň bahasy Aşgabadyň bazarlarynda döwletiň gözegçiliginde bolup, bahalar emeli usulda biraz galdyrylman saklanýar. Et dükanlarynda etiň bahasy “9-10 manat” diýlip ýazylyp goýulýan bolsa-da, satyjylar müşderi bilen hasaplaşanlarynda 12 manatdan gowrak bahadan hasaplaýarlar. Şu sebäpdenem alyjy bilen satyjynyň arasynda närazyçylyklar ýüze çykman duranok.

Daşary döwletlerden getirilýän towuk budunyň, Baharly etrabyndaky guş toplumynyň öndürýän guş etiniň bahalary hem köplenç gümürtik bolmagynda galýar.



Gök we bakja önümleriniň bahasy bolsa görnetin ýokarlanýar. Soňky ýyllar ýyladyşhanalarda öndürilýän hyýar, pomidor diýäýmeseň, beýleki gök önümleriň we miweleriň ençemesi telekeçiler tarapyndan daşary döwletlerden getirilýär.

“Eger-de ýurduň içinde oba hojalygyny ösdürmäge ünsi güýçlendirseler bahalar beýle ýokarlanmazdy” diýip, aşgabatly ýaşaýjy - 45 ýaşly işçi Aýgül aýdýar.

Aýlyklar we kömek pullary

Döwlet tarapyndan aýlyklaryň, pensiýalaryň 10% ýokarlandyrylmagy her ýylda yzygiderli dowam edýär. Şu ýylyň ýanwaryndan hem pensiýalar, çaga pullary eýýäm artdyrylan görnüşinde tölenip başlandy.

“Ilatyň sarp edijiligini göz öňünde tutanyňda aýlyklaryň, pensiýalaryň, çaga pullarynyň 10 göterim ýokarlanmagy ýeterlik däl” diýip, Mary şäherinden 50 ýaşly öý hojalykçy Ogultäç aýdýar.

Soňra ol şeýle diýýär: “Eklenç ýagdaýlary pes hojalyklaryň mugtuna berilýän gaza, toga pul tölemeklige mejbur edilmegi bolsa güzeran ýagdaýyny has hem kynlaşdyrýar”.

Orta mekdepleriň mugallymlarynyň aýlyklarynyň 30-35 göterim ýokarlanandygy baradaky habarlar bolsa ilatyň sosial ýagdaýyny gowulandyrmaga has adalatly çemeleşme diýip, ýaşaýjylar belleýärler. Emma bu çäreler ähli ilat üçin deň derejede ýerine ýetirilse has gowy bolardy diýýänler hem az däl.

Ýakynda Bütindünýä banky öz hasabatynda 2011-nji ýylda Ösýän ýurtlarda azyk önümleriniň bahasynyň gymmatlamagy alada döredýän esasy meseleleriň biri diýip belläpdi.

Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG