Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Şatlykdaky Gündogar-Günbatar gaz geçirijisiniň gurluşygynyň başlangyjyna bagyşlanan dabarada, 31-nji maý, 2010.

Ýewropa komissiýasynyň prezidenti Žoze Manuel Barrosonyň we komissiýanyň energiýa boýunça ýörite wekili Günter Öttingeriň ýakynda Türkmenistana eden sapary günbatar habar çeşmeleriniň üns merkezinde galmaklygyny dowam etdirýär.

"Ýewropanyň sesi" neşirinde çap edilen maglumata görä, "Bu sapar ýurduň juda ýapyk we adam hukuklary baradaky gözgyny ýagdaýyna garamazdan, Brýusseliň Türkmenistanyň gazy bilen gyzyklanýanlygyny görkezdi".

Jaklin Heýl tarapyndan ýazylan makalada aýratynam şeýle diýilýär: "Ýewropa ýolbaşçylarynyň Türkmenistanyň liderleri bilen geçiren duşuşyklarynda adam hukuklary baradaky meseläniň gozgalanlygy hakda takyk maglumat ýok".

Edil şu sapar barada bolmasa-da, hukuk goraýjy "Human Rights Watch" guramasynyň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça bölüminiň ýolbaşçylaryndan Weronika Szente Goldston Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşliginde Ýewropanyň Türkmenistan boýunça alyp barýan sýyasatyny tankyt etdi.

"Türkmenistanyň adam hukuklary boýunça halkara borçlaryny berjaý etmeýänligine garamazdan, Ýewropa Bileleşigi Türkmenistan bilen Hyzmatdaşlyk boýunça şertnamanyň tassyklanmagy barada alada edip gelýär" diýip, "Human Rights Watch" guramasynyň wekili Szente Azatlyk Radiosyna aýtdy.

Türkmenistan energiýa baý ýurt we Ýewropa bolsa öz nobatynda energiýa mätäç. Netijede Brýussel uzak wagtdan bäri Merkezi Aziýada ýerleşýän beýleki ýurtlar bilen bir hatarda türkmen tebigy gazynyň Ýewropa akdyrylmagy barada tagalla edip gelýär.

"Şunlukda bu zerurlyk repressiw režimler tarapyndan dolandyrylýan hökümetler boýunça Brýusseliň alyp barýan syýasatynda ÝB-niň demokratik gymmatlyklarynyň nähili ähmiýeti bolmaly?" diýlen soragy hem orta atýar diýip, Jaklin Heýl öz maglumatynda nygtaýar.

"Türkmenistan ýaly ýapyk ýurt bilen hyzmatdaşlyk etmek ýa şol ýurduň ýolbaşçylary bilen haýsydyr bir kontrakt baglaşmak üçin ýewropa ýolbaşçylary türkmen liderlerine "sowgat" bermeli bolýarlar, bu ýagdaý bolsa garaňky çukura pul zyňan ýaly, ýewropa ýolbaşçylary hem bu hakykata göz ýetiren bolmaga çemeli" diýip, maglumatda aýdylýar.

Gaz we diktatura

Makalanyň awtory Jaklin Heýl öz synyny ýene şeýle dowam etdirýär. "Ýewropa ýolbaşçylarynyň Türkmenistana ýakynda eden sapary Brýusseliň Aşgabat boýunça diplomatik ugurdan deňagramly syýasat alyp barmagy dowam etdirýänligini aňladýar".

ÝB energiýa çeşmelerini köp ugurly etmek boýunça Hazaryň, şol sanda Merkezi Aziýada ýerleşýän ýurtlaryň gazyny gurulmagy planlaşdyrylýan "Nabukko" proýekti arkaly Ýewropa akdyrmak barada tagalla edip gelýär.

Emma Waşingtonda ýerleşýän "Foreign Policy" žurnalynyň redaktorlaryndan biri, energiýa barada kitap ýazan synçy Stýu Lewin şeýle tagallalara garamazdan, türkmen gazynyň Ýewropa akdyrylmagynyň aňsat bolmajagyny aýdýar we ýewropa ýolbaşçylary bu ugurdaky kynçylyklara ýeterlik göz ýetirmeýän bolmaga çemeli diýýär.

"Barroso Türkmenistana sapar etdi. Belki, ol prezident Berdimuhamedow bilen ýüzbe-ýüz gepleşik geçirse, türkmen gazynyň Ýewropa akdyrylmagy barada ony pozitiw karara gelmäge razy edip biljekdigini pikir eden bolmaly, emma bu ýakyn wagtda boljak zat däl" diýip, Stýu belledi.

"Öňki prezident Nyýazow we onuň ornuna geçen Berdimuhamedow Ýewropa gaz akdyrmak baradaky şertnama gol goýmakdan çekinip gelýärler, onuň sebäbini bilmek gaty kyn. Olar haçanda gaz söwdasy barada Hytaý bilen ylalaşyga gol goýanda, kän uzaga çekmän, turbanyň gurluşygy başlandy we häzirem şol turbadan gazyň akyp başlanlygy barada habarlar gowuşýar".

"Ýewropanyň sesi" atly habar çeşmesiniň maglumatyna görä, türkmen gazyna bolan talap barha artýar, diňe Ýewropa däl, Hytaý we Orsýet hem türkmen gazyna hyrydar.

"Emma şeýle gyzyklanmanyň dowam etmegine garamazdan, ýa-da, belki, hut şol sebäpli, Türkmenistanyň ilatynyň ýagdaýynda o diýen özgerişlik göze ilmeýär. Ilatyň arasynda gara sanawa girizilip, ýurtdan çykyp bilmän ýörenleriniň sany az däl" diýip, Jaklin Heýl synyny jemleýär.
Ýewropa Komissiýasynyň prezidenti Joze Manuel Barroso (sagda) Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowy kabul edýär, Brýussel, 5-nji noýabr, 2007-nji ýyl.
Ýewropa Parlamenti, Merkezi Aziýa ýurduny Ýewropa Bileleşigine golaýlatmak maksady bilen, gaza baý Türkmenistan bilen hyzmatdaşlyk şertnamasyna başlangyç ýaşyl çyrany ýakdy. Ýöne bu taslama şertnama repressiw režimi kanunlaşdyrmak töwekgelligi üçin tankyt edilýär.

Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistan Partnýorluk we Hyzmatdaşlyk Şertnamasyna (PHŞ) baryp 1998-nji ýylda gol çekipdi. Emma bu şertnamanyň güýje girmesi ýurtdaky nämälim syýasy ýagdaý hem adam hukuklary aladalary sebäpli uzak wagtlap gijikdirilip gelindi.

Partnýorluk we Hyzmatdaşlyk Şertnamasy ÝB-niň Sowet Soýuzynyň dargamagy netijesinde dörän ýurtlar bilen işleşmek üçin ulanýan standart hyzmatdaşlyk formalarydyr. Olar syýasy-ykdysady gepleşikler üçin kanuny esas berýär we demokratiýany hem-de funksional (işleýän) bazar ykdysadyýetiniň kemala getirilmegini goldaýar.

Ýewropa Parlamentiniň Daşary gatnaşyklar komiteti düýn bu şertnamanyň güýje girmegini goldaýan rezolýusiýa we rekomendasiýa boýunça bir karar kabul etdi. Bu karar maý aýynda, parlament delegasiýasynyň Türkmenistana saparyndan soň, aýgytly görnüşdäki doly ses berişlige alyp gelmeli. Fransuz we britan parlamentleri hem entek bu şertnamany tassyk edenoklar.

Türkmenistan özüniň Brýussel bilen gatnaşyklarynda adam hukuklary we demokratiýa meselelerinde 10 ýyldan gowrak hiç hili baglanyşyga girmedik ýeke-täk Merkezi Aziýa ýurdudyr. Partnýorluk we Hyzmatdaşlyk Şertamasynyň bu kejikdiriji açyklygy gutarnykly ýapmagyna umyt baglanýar.

Ýewropa Parlamenti şu çynlakaý kemçiligi düzetmek üçin Partnýorluk we Hyzmatdaşlyk Şertnamasyna Türkmenistandaky demokratiýalaşmany ýakyndan yzarlar ýaly bir mehanizmiň goşulmagyny soraýar. Bu Ewropa Bileleşiginiň assambleýasynyň şunuň ýaly gözegçilik işine ilkinji gezek goşulyşy bolar.

“Eger adam hukuklary we demokratizasiýa meseleleri hormatlanmasa, bu şertnama togtadylar” diýip, Ýewropa Parlamentiniň agzasy Norika Nikolaý 25-nji ýanwardaky ses berişlikden öň bolan çekişmede aýtdy.

Emma parlament agzalary bu şertnamanyň täsiri meselesinde iki bölek bolup galýarlar. Geçen senýabrda taslanan rezolýusiýa kararyna 162 düzediş girizildi.

“Köplenç söwdany ilerletmek döwletleri açar we repressiýany gowşadar diýip aýdylýar, emma munuň Türkmenistan babatda beýle däldigi açyk” diýip, Ýewropa Parlamentiniň agzasy we Merkezi Aziýa bilen gatnaşyklar boýunça parlament delegasiýasynyň wise prezidenti Bart Staes Azatlyk Radiosyna aýtdy. “Türkmenistanyň ÝB bilen ýakynrak gatnaşyklary şu wagta çenli bu ýurda adam hukuklary we demokratiýa meselesinde hiç bir gowulaşma getirmedi” diýip, ol sözüniň üstüne goşdy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG