Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow (sagda) we Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew Türkmenbaşy şäherinde, 2010-njy ýylyň 22-nji oktýabry.

Türkmenistan bilen Ýewropa Bileleşiginiň energiýa hyzmatdaşlygy Orsýetiň metbugatynyň ünsüni çekýär. Ýewropa Bileleşiginiň “Nabukko” proýektine girýän we Hazar regionynyň gazynyň Ýewropa akdyrylmagyna degişli “Transhazar” proýektine Türkmenistanyň goşulmagy baradaky gepleşikler Orsýetiň metbugatyndaky diskussiýanyň merkezinde.


Ors metbugatynda “Transhazar” gazgeçiriji proýektine degişli diskussiýalar şu ýylyň sentýabr aýynda Ýewropa Bilelelşigi bu proýekti durmuşa geçirmek üçin Türkmenistandyr Azerbaýjan bilen ylalaşyk baglaşmak baradaky kararyny yglan edensoň tutaşypdy. Şoňky günlerde muňa bolan köpçülikleýin gyzyklanma hasam güýçlendi.

Aşgabadyň Brýussel bilen energiýa hyzmatdaşlygy temasy 13-nji oktýabrda Türkmenistanyň we Awstriýanyň prezidentleriniň arasynda maslahat edildi. Bu gepleşikleriň netijesinde iki ýurduň arasynda ençeme dokumentlere, şol sanda energiýa hyzmatdaşlygyna degişli memoranduma gol çekildi. Türkmenstan bu dokumentleri türkmen gazyny Yewropa akdyrmak üçin kanun binýadyny döretmek tapgyry diýip atlandyrdy.

Orsýetiň pozisiýasy

Medwedew “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygyny “çylşyrymly mesele” diýip atlandyrdy.
Medwedew “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygyny “çylşyrymly mesele” diýip atlandyrdy.
​Orsýet Hazaryň astyndan Türkmenistandan Ýewropa tarap “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurulmagyna garşy çykýar. 14-nji oktýabrda Orsýet bu mesele dogrusyndaky resmi poziýasyny kesgitledi. Prezident Dmitriý Medwedew Howpsuzlyk geňeşiniň Halkara enegriýa hyzmatdaşlygy boýunça maslahatynda “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygyny “çylşyrymly mesele” diýip atlandyrdy.

“Bu belli bir derejede çylşyrymly mesele we içerki deňiz bolan Hazaryň statusyna garaşly. Bu Hazar sammitine girýän ähli dowletleriň pozisiýalarynyň ylalaşylmagyny talap edýär” diýip, Medwedew aýtdy.

Orsýetiň prezidentiniň sözlerine görä, mesele deňziň kanuny statusyna we ekologiýa howpsuzlygyna degişli. Dmitriý Medwedew Orsýetiň hyzmatdaşlary bolan we özara energiýa hyzmatdaşlygynyň “dürli ugurlary barada oýlanýan taraplaryň öň gelnen ylalaşyklara eýerjegine” hem umyt baglady.

Medwedew agzan ozlaky ylalşyklarynyň nämeden ybaratdygyny takyklaşdyrmady.

Päsgelçilikler we olaryň täsiri

Energiýa meseleleri boýunça orsýetli analitik, Moskwanyň Halkara gatnaşyklar boýunça döwlet institutynyň analitika merkeziniň bilermeni Leonid Gusewiň bellemegine görä, hazarýaka döwletleriniň özara ylalşyklarynyň biri – 2007-nji ýylda Türkmenistanyň, Gazagystanyň we Orsýetiň arasynda, regionyň gazyny Orsýete akdyrmak boýunça hazarýaka gazgeçirijisiniň gurluşygyna degişli gol çekilen ylalaşykdyr. Emma gazgeçirijiniň 2009-njy ýylda gurlup başlanmagyny göz öňünde tutan bu ylalaşyk durmuşa geçirilmedi.

Bilermen Gusew Hazar deňziniň kanuny statusynyň kesgitsizliginiň ýuridiki taýdan halkara energiýa proýketlerine garşy çykýanlygyny belledi, emma iş ýüzünde hazarýaka döwletleriniň amala aşyrýan energiýa proýektlerine şu çaka çenli böwet bolmanlygyny aýtdy.

“Orsýetiň regionda esasy söwda-ykdysady hyzmatdaşy hasaplanýan Gazagystany alyp görsek, ol 2006-njy ýyldan bäri Baku-Tbilisi-Jeýhan proýektine gatnaşýar. Günbatar döwletleriniň bu proýektine Azerbaýjan hem gatnaşýar. Orsýet öz döwründe muňa-da garşy çykyş edipdi, emma proýekte päsgel berip bilmedi we boýun bolmaly boldy” diýip, Gusew belledi.

Türkmenistanyň reaksiýasy

Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa hyzmatdaşlygynyň perspektiwalary we ýurduň gaz eksportyna degişli ukyby barada Orsýetiň metbugatynda soňky günlerde dowam edýän diskussiýalara türkmen metbugatynda reaksiýa peýda boldy.

Türkmen metbugatynda çap bolan maglumatlarda Türkmenistanyň gaz eksportynyň ugurlaryny üýtgetmek we köpeltmek arkaly gaz baýlyklaryny halkara bazarlaryna çykarmak boýunça alyp barýan syýasaty bilen üçünji bir tarapyň bähbitlerine zyýan ýetirmek islemeýänligi aýdyldy. Şeýle-de Türkmenistanyň tebigy gazynyň eksportyna degişli proýektleri syýasylaşdyrmaýanlygy nygtaldy.

Ýewropa Bileleşiginiň “Nabukko” proýektiniň düzümine girýän, uzynlygy 250 kilometrlik we Hazar deňziniň düýbünden Türkmenistan bilen Azerbaýjan arasynda çekiljek “Transhazar” gazgeçirijisi arkaly Ýewropa ýylda 20-30 milliard kubomert möçberde gaz akdyrmak planlaşdyrylýar. Proýektiň umumy bahasy 7,9 milliard ýewro möçberinde kesgitlenýär. “Transhazar” proýekti ABŞ tarapyndan goldanylýar.

Çilimler arzanlaýar

BSG-niň «Temmäkä garşy göreşmegiň» çarçuwaly Konwensiýasy adamlaryň temmäki önümlerine bolan isleglerini azaltmagy maksat edinýär.
Şu ýylyň maýyndan ýokarlanyp başlan çilimleriň bahasy tomsuň soňky aýynda rekord derejä baryp ýetipdi. Awgustda Türkmenistanda iň arzan çilim 20 manat boldy. «Marlboro» ýaly çilimleriň bir gutusynyň bahasy 30 manada baryp ýetdi.

Oktýabrdan çilimleriň bahasy awgust aýyndaky bilen deňeşdireniňde 20-25% töweregi arzanlady. Häzir çilimleriň bir gutusynyň ortaça bahasy 12-14 manat. Filtrsiz çilimleri 10 manatdan hem alyp bolýar.

Paýtagt Aşgabatda çilimleriň bahasy her günde üýtgäp dur. Birbada arzanlamasa-da, temmäki önümi günde az-owlakdan pese gaçýar.

Durnukly bahada bolmaýanlygy sebäpli, ownuk dükan eýeleriniň köpüsi çilim satmakdan saklanýarlar. Şol sebäpden, çilim satyn almak isleýänler paýtagtyň lomaý söwda nokatlaryna barmaly bolýarlar.

Paýtagtlylar çilimi, esasan, Aşgabadyň merkezindäki lomaý söwda merkezinden, şeýle hem «Lälezar» bazaryndan satyn alýarlar.
Paýtagtlylar çilimi, esasan, Aşgabadyň merkezindäki lomaý söwda merkezinden, şeýle hem «Lälezar» bazaryndan satyn alýarlar.
Paýtagtlylar çilimi, esasan, Aşgabadyň merkezindäki lomaý söwda merkezinden, şeýle hem «Lälezar» bazaryndan satyn alýarlar. Ol ýerlerde temmäki önümi elýeterli hasaplanylýar.

Şu ýylyň maýynda Türkmenistan BSG-niň «Temmäkä garşy göreşmegiň» çarçuwaly Konwensiýasyna birigipdi. Şondan soň ýurtda temmäki önümleriniň bahasy ýokarlanyp ugrady. Eger-de maý aýynyň başyna çenli Türkmenistanda çilimiň bir gutusynyň bahasy ortaça 2,5-3 manat bolan bolsa, onda ol baha awgustda 25-30 manada baryp ýetdi.

Bahalar çilimkeşlige täsir etdimi?

BSG-niň «Temmäkä garşy göreşmegiň» çarçuwaly Konwensiýasy adamlaryň temmäki önümlerine bolan isleglerini azaltmagy maksat edinýär. Konwensiýanyň 6-njy maddasynda beýan edilişine görä, temmäki önümlerine salgyt we nyrh babatda çäreleri görmeklik ilat arasynda çilime bolan islegiň kemelmegine ep-esli derejede täsir edýär diýlip bellenilendir.

Çilimleriň bahasynyň üç aýyň dowamynda on esse töweregi ýokarlanmagy ýurtda çilimkeşligi düýbünden ýok edip bilmedi. Bu çäre käbir babatda položitel häsiýete eýe bolan-da bolsa, onuň negtatiw taraplary-da köp boldy.

Çilimkeşlige ýaňy başlanlaryň aglaba bölegi temmäki önümleriniň ýokarlanmagy bilen, çilim çekmekden el çekendiklerini aýdýarlar. Aram çilimkeşler gündelik çekýän normalaryny ep-esli azaldandyklaryny nygtaýarlar. Ýöne birnäçe ýyllaryň dowamynda çilim çekip, temmäkä garaşly bolanlar özleriniň bu endiklerinden doly el çekip bilmän, mahorka, nasa geçmeli boldular. Pes hilli bu önümler çilimkeşleriň saglygyna has-da zeper ýetirip başlady.

Her gün 20 manatdan bir guty çilim satyn alyp çekýänligi sebäpli, maşgalasynda dawalar bilen ýüzbe-ýüz bolýanlar hem ýok däl.

Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG