Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Orsýetiň käbir bilermenleriniň Türkmenistanyň nebit-gaz baýlyklaryna degişli çaklamalary ýazgarylýar.

Türkmenistan gaz eksportyna degişli proýektleriň syýasylaşdyrylmagyna garşy çykyş edýär. Bu barada Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň ýaýradan maglumatynda aýdylýar. Türkmenistanyň söňky döwürde Günbatar bilen energiýa hyzmatdaşlygy boýunça alyp barýan gepleşikleri we ýakynda ýurduň gaz zapaslaryna degişli täze sanlaryň yglan edilmegi Orsýetiň metbugatynda diskussiýa döretdi. Türkmen tarapy muňa reaksiýa bildirýär.


Türkmen Döwlet habarlar gullugy tarapyndan ýaýradylan we “Türkmengaz” döwlet konserniniň nebit-gaz institutynyň wekili Igoer Prihodkonyň awtorlygynda çap edilen makalada Orsýetiň käbir bilermenleriniň Türkmenistanyň nebit-gaz baýlyklaryna degişli çaklamalary ýazgarylýar şeýle-de Türkmenistanyň alyp barýan energiýa syýasatynyň häzirki ugurlary takyklaşdyrylýar.

Makalada hususan-da Orsýetiň RBK telekanalynyň we “Nezawisimaýa gazeta” neşriniň bilermenleri tarapyndan Türkmenistanyň gaza baý ýataklarynyň zapaslaryna we gurluşyna degişli bildirilen pikirlere, şeýle-de “Günorta Ýolöten-Osman” gaz ýataklarynyň gurluş taýdan Orýetiň käbir gaz ýataklary bilen deňeşdirilmegine garşy çykyş edilýär, bu hatda dizinformasiýa diýlip atlandyrylýar.

Maglumatda aýratynam Orsýetiň bilermenleri tarapyndan Türkmenistanyň “ýapyk ýurt” diýlip atlandyrylmagy has berk ýazgaryldy. Igor Prihodkonyň makalasynda “açyk gapylar” syýasatyny alyp barýan Türkmenistanyň “ýapyk ýurt” atlandyrylmagynyň ýerliksizdigi aýdylýar.

Türkmenistanyň energiýa syýasaty

Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň soňky günlerde çap eden maglumatlarynda Türkmenistanyň Ýewropanyň bazarlaryna ýol açýan “Transhazar” gaz geçiriji proýektine uly ähmiýet berýänligi aýdylýar. Emma ýurduň tebigy gaz eksportyna degişli proýektleri syýasylaşdyrmaýanlygy we ol ýa beýleki proýektleri durmuşa geçirmek arkaly üçünji bir tarapyň bähbitlerine zyýan ýetirmek islemeýänligi nygtalýar.

Emma bilermenler ykdysadyýetiň syýasat bilen arabaglanyşygyna ünsi çekýärler. Orsýetiň Umumy taryh institutynyň Merkezi Azia, Kawkaz we Balkanlar boýunça merkeziniň müdiri Artýom Ulunýan alternatiw proýketleriň beýleki ýurtlaryň Türkmenistana bolan syýasy täsirini gowşatmak üçin mümkinçilik berýänligine ünsi çekiýär.

“Türkmenistan gazynyň başga bir üçünji tarapdan syýasy maksatlar üçin ulanylmagyny uzak wagtdan bäri islemän gelýär. Bu ýerde Orsýet göz öňünde tutulýar” diýip, Ulunýan aýdýar. Ol Orsýetiň gaz meselesini Ukraina we Ýewropa bilen gepleşiklerinde gural hökmünde ulanmagynyň gaz eksport edijilerini-de, gaz hyrydarlaryny-da Moskwadan heder etmäge mejbur edenligini belleýär.

Türkmenistanyň Ýewropa bilen gaz söwdasyna degişli gepleşikler prosesini aktiwleşdirmegi Orsyetde ýiti reaksiýa döretdi. Prezident Dmitriý Medwedew Hazar deňziniň kanuny statusynyň kesgitsizliginiň muňa päsgel berýänligini aýdyp, “Transhazar” proýekti barada Orsýetiň öz pozisiýasyny anyk kesgitläp, region boýunça partnýorlarynyň dykgatyna yetirjegini yglan etdi. Medwedewiň bu garaýyşlary 14-nji oktýabrda ýurduň Howpsuzlyk geňeşiniň energiýa meselelerine bagyşlanan maslahatynda öňe sürüldi. Orsýetiň käbir neşirlerinde bu sözler “haýbat” diýlip atlandyryldy, maslahat bolsa “Transhazar” proýektiniň öňüni almak boýunça çäre hökmünde häsiýetlendirildi.

Orsýetiň garşylygy

Emma orsýetli bilermenleriň ençemesi Kreml söz arkaly bildirýän garşylygyndan başga çäre görmez diýip, hasap edýärler. Şeýle pikiri goldaýan bilermenleriň biri hem Moskwanyň halkara gatnaşyklar institutynyň Analitika merkeziniň bilermeni Leonid Gusýew. Ol Gazagystanyň we Azerbaýjanyň Hazar deňzinde öňden bäri alyp barýan halkara hyzmatdaşlygyny we şol sanda bu ýurtlaryň Günbatar bilen durmuşa geçiren bilelikdäki energiýa proýektlerini mysal hökmünde getirýär.

“Hakykata garasak, Orsýet praktiki taýdan hiç hili çäre görüp bilmeýär. Orsýetli bilermenleriň köpüsi Orsýetiň “Nabukko” garşy çykyş etmegini ykdysady taýdan esassyz diýip atlandyrýarlar. Sebäbi Ýewropanyň gaz üpjünçiligi ugrundaky bäsleşik hiç bir tarapa zyýan ýetirmeýär. Şonuň üçin bu diňe bir dilden edilýän haýbat diýip, hasap edýärin” diýip, Gusew belleýär.

Türkmen Döwlet habarlar gullugynyň maglumatlarynda bellenişine görä, Türkmenistan öz energiýa syýasatynyň çäginde häzirki iki gaz geçiriji proýekt barada Günorta tarap “Transowgan” we Günbatara tarap “Transhazar” proýektleri barada gepleşik alyp barýar. Aşgabat şeýle-de Hytaýa we Eýrana tarap gurlan gaz geçirijileri arkaly amala aşyrýan gaz söwdasynyň häzirki mukdaryny artdyrmak isleýär.
Berdimuhamedowyň žurnalistler üçin döredýän iş şertleri we olardan edilýän talaby yzygider ýokarlandymagy türkmen metbugatynyň netijeliligini artdyryp bilermi?
Türkmenistanda medeniýet edaralarynyň iş netijeliligini ýokarlandyrmak üçin ýene bir ädim ädildi. Has anygy, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň 17-nji oktýabrda gol çeken karary esasynda Türkmenistanyň Medeniýet ministrligi ýene sowet döwründäki ýaly özbaşyna ministrlik boldy.

Şeýle-de bu karar öňki prezident Saparmyrat Nyýazow tarapyndan Medeniýet ministrligine birikdirilen Teleradiogepleşikler komitetini hem özbaşdak döwlet komitetine öwürdi. Ýöne bu komitete indi kinematografiýa hem goşulýar. Sowet döwründe Türkmenitstanda Kinematografiýa komiteti hem özbaşdak edarady.

Ilhalar gepleşikler we waspçylyk

Prezident Berdimuhamedow “Türkmenistan” teleradioýaýlymlar merkeziniň açylyş dabarasynda sözlän sözünde ýene bir gezek ilhalar gepleşikler baradaky talabyny gaýtalady:

—Teleradioýaýlymlar merkeziniň işgärleriniň syýasy we ideýa-çeperçilik taýdan ýokary hilli, many-mazmuna baý bezeg aýratynlyklary, görkeziliş usullary bilen tapawutlanýan köp sanly täze, täsirli we örän gyzykly gepleşikleri taýýarlap, tomaşaçylaryň we diňleýjileriň göwünlerinden tutup, olaryň şatlygyna şatlyk goşjakdygya hem men berk ynaýaryn.

Ýöne Berdimuhamedow teleradiogepleşiklerden edilýän esasy talabyň gazanylýar diýilýän üstünlikleri wasp etmekden ybaratdagyny aýratyn nygtap, “garaşsyzlyk ýyllarynda, aýratyn-da täze galkynyş eýýamynda watanymyzyň bir gazanýan ajaýyp üstünlikleri hem belentden wasp edilmelidir” diýdi. Synçylaryň köpüsiniň pikirine görä, şu iki talap, ilahalar gepleşikler we waspçylyk talaby bir-birine garşy gelýär.

Halkara hukuk toparlarynyň hasabatlarynda Türkmenistan metbugat azatlygy boýunça iň yzdaky ýurtlaryň arasynda agzalýar. Synçylar bu yzagalaklygyň sebäbini ýerli ýolbaşçylaryň metbugata diňe propaganda guraly hökmünde garamagy we berk döwlet gözegçiligi bilen düşündirýärler.

Niderlandiýanyň Helsinki komitetiniň başlygy Harri Hammel bu düşünjäniň ýurduň sowet geçmişi bilen baglydygyny, şol döwürde terbiýe alan resmileriň ýurtda hemme zady gülala-güllük edip görkezmek pozisiýasyndan ugur alýandyklaryny aýdýar.

Hammeliň pikirine görä, bu pozisiýa hatda Ukrainada sowet ýyllarynda bolan Çernobyl betbagtçylygy ýaly hadysalary-da ýaşyrmagy talap edýärdi.

Azat bazar ýörelgeleri metbugat azatlygyna täsir etmeýär

Türkmenistanda sosializmden azat bazar ýörelgelerine geçilmeginiň yglan edilenine 20 bolup barýar, emma bu azatlyk metbugata degişli däl ýaly. Azatlyk Radiosyna pikirini aýdýan ýerli synçylaryň köpüsiniň, şol sanda ýanalmalar sebäpli Aşgabatdan Norwegiýa göçen žurnalist Nikolaý Gerasimowyň pikirine görä, Türmenistanyň metbugaty 1991-nji ýyldan soň sowet ýyllarynda bar bolan döredijilik erkinligini hem ýitirdi. Bu ýagdaýy Özbegistanda ýaşaýan we türkmen telewideniýesine yzygider tomaşa edýän türkmen dili mugallymy hem duýupdyr.

“Birinjiden, azajyk ýasamalyk bar. Haýsydar bir gepleşigi ýa-da ýaryşy alsak, alyp baryjyda we gatnaşyjylaryň jogaplarynda, rusça aýdylanda “iskrennost” az”. Özbegistanly türkmen dili mugallymy bu ýagdaýyň gepleşikleri durşuna ýasama edip görkzýändigini aýdýar we, göwnüne bolmasa, telekanallarada erkinligiň ýokdugyny aýdýar.

Tolgundyrýan meseleler we döredijilik erkinligi

Ýöne indi, prezidentiň aýdýan sözlerine üns berilse, bu ýagdaý üýtgemeli. Sebäbi Berdimuhamedow teleradiogepleşikleriň gazanylan üstünlikleri beýan etmekden başga ýene bir ähmiýetini, “jemgyýetçilik aň-düşünjesini kemala getirmekde we ösdürmekde, hemmetaraplaýyn kämil şahsyýeti terbiýeläp ýetişdirmekde barha artýan ähmiýetini” hem belleýär. Şeýle-de ol, üstünlikleri açyp görkezmek bilen, žurnalistleriň adamlary tolgundyrýan möhüm meseleleri gozgap, olary çözmegiň ýollaryny hem teklip etmelidigini aýdýar.

Prezidentiň bu sözlerinden çen tutulsa, Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllaryndan emele gelen “problemasyz gepleşikleriň”, mesele gozgamasyz we tankyt etmesiz žurnalistikanyň soňy gelýän ýaly. Gepiň gerdişine aýdylsa, Nyýazow hem soňabaka öz döreden “problemasyz”, “meselesiz we tankytsyz” metbugatyndan ýadapdy we 2005-nji ýylyň sentýabrynda metbugatda tankydy makalalaryň hem berilmegini haýyş edipdi.

Berdimuhamedowyň Telaradiogepleşikler we kinematografiýa baradaky döwlet komitetini özbaşyna edara etmegi ýurtda döredijilik erkinligine tarap ädilen ädim bolarmy ýa bolmaz, bu barada häzir bir zat aýdardan ir. Sebäbi sowet döwründe Teleradiogepleşikler baradaky döwlet komitetiniň ýanynda özüniň halk saz gurallary ansambly bardy, telefilmler döredilýärdi we medeniýet wekillerinde has kän döredijilik erkinligi bardy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG