Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew (sagda) we Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç metbugat konferensiýasynda, Gelenjik, 2010-njy ýylyň 4-nji oktýabry.
Ukrainanyň premýer-ministri Nikolaý Azarow Kiýewiň türkmen gazyny göni satyn almak mümkinçiligine eýe bolanlygyny aýtdy. 22-nji oktýabrda Ukrainanyň “Inter TV” telekanalynda eden çykyşynda Nikolaý Azarow ýakynda GDA agza döwletler tarapyndan döredilen erkin söwda zonasynyň Ukraina üçin döredýän ykdysady mümkinçiliklerine öz garaýyşyny mälim etdi.

Ukrainanyň premýer-ministri Nikolaý Azarow orsýetli kärdeşi Wladimir Putin bilen Sankt-Peterburgda, 2011-nji ýylyň 18-nji oktýabry.
Ukrainanyň premýer-ministri Nikolaý Azarow orsýetli kärdeşi Wladimir Putin bilen Sankt-Peterburgda, 2011-nji ýylyň 18-nji oktýabry.
Ukraina özüniň GDA-nyň erkin söwda giňişligine goşulmagy bilen gaz söwdasy üçin täze mümkinçiliklere eýe bolanlygyny aýdýar. Ukrainanyň premýer-ministri Nikolaý Azarowyň Ukrainanyň “Inter TV” telekanalynda eden çykyşynda aýtmagyna görä, ol Orsýetiň gazgeçirijileriniň Kiýew üçin has elýeterli boljagyna we, hususan-da, türkmen gazyny satyn almaga mümkinçilik dörejegine ynam bildirýär.

—Näme üçin biz Türkmenistandan arzan gazy alyp bilmeýäris? Sebäbi Orsýetiň giňişliginden geçýän turba biz üçin elýeterli däl. Biz mundan mahrum bolduk. Öz wagtynda 2005-nji ýyla çenli türkmen gazyny satyn almaga mümkinçiligimiz bardy. Emma, gynansak-da, bizi çetleşdirdiler. Häzirki wagtda biz Orsýetiň gazyna 100 prosent garaşly. Indi biz ilkinji gezek bu turbanyň bize elýeterli bolmagy barada ylalaşdyk.

Azarowyň sözlerine görä, energiýa göterijileriniň tranziti, şol sanda Ukraina üçin türkmen gazynyň söwdasy üçin ýeňillikleriň döremegine GDA döwletleriniň arasynda ýakynda gol çekilen erkin sowda giňişligini döretmek baradaky ylalaşyk esas döredýär. Emma ýurduň bu ýeňilliklerden iş ýüzünde peýdalanmagy üçin Orsýet bilen ylalaşyk baglaşmak göz öňünde tutulýar.

Azarow Kiýew bilen Moskwanyň arasynda tranzit şertlerine degişli ylalaşygy 6 aýyň dowamynda baglaşmak barada ylalaşylanlygyny aýtdy.

Erkin söwda giňişligini döretmek baradaky ylalaşyk 18-nji oktýabrda Sankt-Peterburgda GDA döwletleriniň aglaba köpüsi tarapyndan baglaşylypdy. Bu ylalaşyga Türkmenistan, Özbegistan we Azerbeýjan goşulmady.

Türkmenistan Ukrainanyň premýer-ministriniň beýannamasyna resmi reaksiýa bildirmedi. Türkmenistan köpugurly enegriýa syýasatynyň tarapdarydygyny yglan edýar. Aşgabat häzirki wagtda Ýewropa Bileleşigi bilen özara gaz söwdasy barada gepleşik alyp barýar.

Göni gaz söwdasy üçin mümkinçilikler

Energiýa meseleleri boýunça garaşsyz ukrain analitigi Aleksandr Narbut
Energiýa meseleleri boýunça garaşsyz ukrain analitigi Aleksandr Narbut
​Energiýa meseleleri boýunça garaşsyz ukrain analitigi Aleksandr Narbut Orsýet päsgel bermedik ýagdaýynda türkmen gazyny göni satyn almaga isleg bildirýän Ukrainanyň planlaryna öz eksport mümkinçiliklerini giňeltmek isleýän Türkmenistanyň hem garşy çykmajagyny çaklaýar.

Aleksandr Narbut Ukrainananyň Türkmenistan we GDA giňişligindäki beýleki gaz öndürijileri bilen göni gaz söwdasyna Orsýetiň iş ýüzünde ýol berjegine şübheli garaýar we erkin söwda giňişligi döredilende Orsýetiň şeýle ylalaşyklary öz üstüne almanlygyna ünsi çekýär:

—Gelnen ylalaşyklarda göz öňünde tutulýan şertlere syn etsek, taraplar gepleşiklere 6 aýdan başlamakçy we Türkmenistanyň, Özbegistanyň we Gazagystanyň gazyny Orsýetiň giňişliginden tranzit etmegiň şertlerini maslahat etmekçi. Emma biz Orsýetiň bu gepleşiklere başlamagynyň belli bir netijä gelinjegini aňlatmaýanlygyny-da gowy bilýäris. Orsýet şeýle tranziti ýerine ýetirmek barada öz üstüne hiç hili borçlary almady we, meniň pikirimçe, ol şu günki gün muňa taýýar hem däl.

Ukrain bilermeniniň pikiriçe, häzirki wagtda Ukrainanyň Orsýet bilen özara gaz söwdasyna degişli dowam edýän dawa Moskwanyň öz energiýa syýastyndan dänmejegini görkezýär.

Kiýew Moskwa bilen 2009-njy ýylda baglaşan gaz ylalaşygynyň şerteriniň üýtgedilmegini talap edýär. Orsýet bolsa Ukraina satýan gazynyň nyrhyny peseltmekden ýüz öwürýär ýa-da muňa derek Ukrainanyň gaz transport sistemasynyň iri böleginiň “Gazpromyň” eýeçiligine geçmegini talap edýär.

Ukrainanyň öňki premýer-ministri Ýuliýa Timoşenko 2009-njy ýylda gol çekilen bu ylalaşyk sebäpli tussag astyna alnyp, şu aýyň başynda 7 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi.
Žurnalist Hallyýew mekdep okuwçylarynyň arasynda pagta begenip gidýänleriniň hem bardygyny, sebäbi şu günler her kilogram pagta tölenýän 20 teňňäniň olaryň maşgalasy üçin goldawdygyny aýdýar
Soňky ýyllar Türkmenistanda halkara sergilerini geçirmek we ýurtda alnyp barlýan işler bilen tanyşdyrmak giň gerime eýe boldy. “Türkmenpagta” döwlet konserniniň dekabr aýynda pagta önümleri barada geçirjek halkara sergi-ýarmarkasy hem şu praktikanyň dowamy bolup görünýär. Ýerli synçylar bu sergide görkeziljek pagta önümlerine bikanun çaga zähmetiniň, mejbury zähmetiň hem az goşant goşmajagyny aýdýarlar.

Türkmenistanyň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazow 2005-nji ýylyň fewralynda türkmen parlamentiniň deputatlaryna ýüzlenip, şeýle diýipdi: “Käwagt pagta möwsüminde, oba hojalygynda, ýene bir ýerde ýaşy zähmet ýaşyna ýetmedik çagalary ulanýarys, mekdep okuwçylaryny, zatlaryny. Şu gün men siziň birinji açylyş sessiýaňyzda peramana gol çekeýin, rugsat berseňiz, Türkmenistanda çaganyň zähmetini bikanun ulanmagy gadagan edeliň”.

Kanunyň täsiri

Ýerli synçylar çaga zähmetini bikanun ulanmagy gadagan etmek baradaky kanunyň Türkmenistanda mekdep okuwçylaryny köpçülikleýin pagta sürmek praktikasyny togtadandygyny aýdýarlar. Mysal üçin, žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew geçen ýyl bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýipdi: “Türkmenistanda häzir, mundan ýedi-sekiz ýyl öňki ýaly, pagta üçin ýa beýleki oba hojalyk işleri üçin mekdeplerde okuw ýatyrylanok”.

Ýöne Ýazgulyýew şonda mekdep mugallymlarynyň özi pagta ýygymyna gitmäge höwesek ýa mejbur çagalary sapakdan boşadýandygyny, sebäbi bu ýagdaýyň maşgalanyň eklenji bilen baglydygyny hem sözüniň üstüne goşupdy.

Türkmen metbugaty häzir pagta ýygymy boýunça döwlet planlarynyň doldurylşy barada dabaraly maglumatlary çap edýär, ýöne bu maglumatlarda ol hasylyň nähili ýetişdirilip, nähili ýygnalýandygy doly aýdylmaýar.

Çaga zähmeti

Azatlyk Radiosyna gowuşýan habarlara görä, geçen ýyllardan tapawutlylykda, bu ýyl pagta ýygymyna mekdep okuwçylary köpçülikleýin sürlüpdir. Lebaply žurnalist Osman Hallyýew etraplaryň käbirinde ozal okuwdan soň pagta sürülýän okuwçylaryň indi okuw wagtynda hem pagta ýygmaga mejbur edilýändigini aýdyp, Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi: “12-nji oktýabrdan soň käbir etraplaryň käbir mekdeplerinde okuw ýatyrylyp, sekizinji, dokuzynjy, onunjy klas okuwçylary pagta ýygymyna çekildi”.

Düýbi Bolgariýada ýerleşýän Türkmen Helsinki fondunyň başlygy Täjigül Begmedowa özlerinde beýle maglumatyň ýokdugyny, Ahal we Daşoguz welaýatlarynda çagalaryň okuw wagtynda pagta sürülmeýändigini aýtdy. Ýöne Begmedowa çagalaryň syýasy dabaralara görülýän taýýarlyk ýörişleri zerarly kän okuw wagtyny ýitirýändigini we munuň çaga zähmetini bikanun ulanmak baradaky kanuny bozmakdygyny ýatladýar.

Işgärleri pagta sürmek

Balkanabatly (öňki Nebitdag) aktiwist Gurbandurdy Durdygulyýewiň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, Balkan welaýatynda bu ýyl edara-kärhanalarda işleýän adamlary pagta sürmek tendensiýasy has güýçlenipdir. Edara-kärhanlaryň işgärlerini pagta ýygmaga mejbur etmek Lebapda hem dowam edýär.

“Meselem, saglyk öýlerinde üç lukmanyň ýerine bir lukman galdyrypdyrlar, şepagat uýalarynyň, tam süpürijileriň ählisi, mekdebe çenli çagalar edaralarynyň enekeleriniň hemmesi şu günler pagtada” diýip, lebaply žurnalist Osman Hallyýew habar berdi. Ol lebaply edara-kärhanalaryň işgärleriniň öz esasy işinden boşadylyp, uzynly gün pagta ýygýandygyny, mekdep mugallymlarynyň okuwdan soň we dynç günleri pagta ýygýandygyny hem sözüniň üstüne goşdy.

Sebäp nämede?

Ýerli synçylaryň köpüsiniň tassyklamagyna görä, pagtanyň henizem mejbury zähmet bolup galmagy ýeriň daýhanlara kärendesine adalatly bölünip berilmezligi bilen bagly. Tejenli agranom Akmyrat Ataýew Azatlyk Radiosyna kärende ýerleriniň esasan wezipeli, sözi geçýän adamlaryň ygtyýaryndadygyny, olaryň daýhanyň ýerini islän wagty alyp, başga birine berip bilýändigini aýtdy.

Lebaply žurnalist Osman Hallyýew hem mekdep okuwçylarynyň we edara-kärhana işgärleriniň pagta sürülmeginiň esasy sebäbini ýeriň kärendä berlişindäki adalatsyzlyk bilen düşündirýär. Ol Lebapda daýhanlara bir gektardan üç gektara çenli kärende ýeriniň berilýändigini, emma wezipeli adamlaryň 15-20, hatda 30 gektar ýere gowaça ekdirýän halatlarynyň hem bolýandygyny we şolara goşmaça el güýjüniň gerek bolýandygyny, şu sebäpden hem okuwçylaryň, edara işgärleriniň pagta sürülýändigini belleýär.

Şeýle-de Hallyýew mekdep okuwçylarynyň arasynda pagta begenip gidýänleriniň hem bardygyny, sebäbi şu günler her kilogram pagta tölenýän 20 teňňäniň olaryň maşgalasy üçin goldawdygyny, günde 50 kilogram pagta ýygan çaganyň 10 manat pul gazanýadygyny aýtdy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG