Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

“Türkmenistan” teleradioýaýlymlar merkeziniň esasy bezegi bolan Oguzhan ýyldyzy “Ginnesiň rekordlar kitabyna” girizildi.

Oguzhanyň ýyldyzy Ginnesiň rekordlar kitabyna girdi, ýöne türkmen harbylarynyň egnini henizem bäş burç ýyldyz bezeýär.


Türkmen metbugaty “Türkmenistan” teleradioýaýlymlar merkeziniň esasy bezegi bolan Oguzhan ýyldyzynyň Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilendigini habar berýär. Aşgabat şäheriniň çar tarapyndan we şäher eteklerinden görünýän telediňiň üstünde oturdylan äpet ýyldyz dünýäde ýyldyzyň iň uly arhitektura şekili hökmünde ykrar edilipdir.

17-nji oktýabrda dabaraly açylyşy bolan we depesi gün nurundan energiýa alýan sekiz burç ýyldyzly telediňiň beýikligi 211 metrdir. Garaşsyzlyk ýyllarynda gurlan köp sanly beýleki binalar ýaly, bu bina hem türkiýeli gurluşykçylar tarapyndan gurlup, ulanylmaga berildi.

Ideologiýa

Eýsem Oguzhan kim we onuň ýyldyzy näme üçin beýle ýokaryk galdyrylýar diýilmegi mümkin.

Oguzhan türki halklaryň arasynda türk döwletliliginiň simwoly hasaplanýar we garaşsyzlyk ýyllarynda Oguzhanyň ýyldyzy diýlip bilinýän sekiz burç ýyldyz türkmen döwletliliginiň esasy nyşanlarynyň birine öwrüldi. Ýerli ýaşaýjylaryň käbiriniň aýtmagyna görä, bu ýyldyz sowet ýyllaryndaky orak-çekiç we bäş burç ýyldyz ideologiýasynyň ornunda dörän ideologiýa boşlugyny doldurmak üçin oýlanyp tapylan taň bir zat boldy.

“Sowet ýyllarynda Lenin hemmeleriň babasy bolan bolsa, garaşsyzlyk ýyllarynda türkmenler öz babalaryny täzelediler, ýagny Oguzhany baba edindiler” diýip, adyny aýtmazlygy soran 65 ýaşly türkmen ýazyjysy Azatlyk Radiosyna gülüp gürrüň berdi.

Onuň pikiriçe, Oguzhanyň ýyldyzynyň Ginnesiň rekordlar kitabyna girizilmegi gutlamaly zat, ýöne ol Aşgabadyň bu hormata ozalam birnäçe gezek mynasyp bolandygyny aýdýar. Mysal üçin, ozal Aşgabat Ginnesiň rekordlar kitabyna iki sany äpet haly, 133 metrlik baýdak sütüni we jemgyýetçilik ýerinde gurlan iň kän fontanlar toplumy üçin hem girizilipdi. Şol fontanlar toplumynda hem Oguzhanyň we onuň alty oglunyň heýkelleri dikilipdi.

Sekiz burç ýyldyz

Edebi eserlerde öňe sürülýän käbir pikirlere görä, sekiz burç ýyldyz jennetiň sekiz burçuny aňladýarmyş. Türkmen metbugatynyň ýazmagyna görä, türkmen halky Saparmyrat Nyýazowyň prezidentlik eden ýyllarynda altyn asyrda ýaşady we indi, prezident Gurbanguly Berdimuhamedowa “Türkmenistanyň gahrymany” diýen at berlende aýdylan sözlerden çen tutulsa, Türkmenistanda ýerdäki jennete deňelýän durmuş-ýaşaýyş şertleri döredilipdir.

Ýöne türk döwletliliginiň esasy nyşanlarynyň biridir öýdülýän sekiz burç ýyldyzyň diňe türki halklaryň nyşany däldigini aýdýanlar hem bar. Adyny aýtmazlygy soran 65 ýaşly ýazyjy bu ýyldyzyň “Dawut pygamberiň ýyldyzy” ady bilen tanalýan alty burçly ýyldyzyň şekilindedigini ýatlap, ýyldyzdan nyşan edinmegiň has gadymlardan gelýändigini, Dawut pygamberiň Oguzhandan has ir ýaşap geçendigine ünsi çekýär. Galyberse, şol alty burç ýyldyz häzirki zaman Ysraýyl döwletiniň hem esasy döwlet nyşanlarynyň biri hasaplanýar. Ysraýylyň bu ýyldyzy esasy döwlet nyşany edip almagynyň sebäbi Dawut pygamber we onuň guran döwleti bilen bagly. Aýdylmagyna görä, ýewreýleriň taryhynda Dawut ýaly güýçli döwlet guran patyşa bolmandyr.

Ýöne bu ýerde başga-da bir paradoks bar. Ýerli synçylar Türkmenistanda sowet ýyllarynda esasy döwlet nyşanlarynyň biri bolan bäş burç ýyldyzyň öz ornuny sekiz burç ýyldyza bermeýändigini, türkmen harbylarynyň eginlerinde henizem şol öňki bäş burç ýyldyzy göterýändiklerini aýdýarlar.
Ýakynda Türkmenistanda günägeçişlik yglan edildi. Ýurduň Garaşsyzlygynyň 20 ýyllygy mynasybetli geçirilen bu aksiýada, resmi maglumatlara görä, 1,700 adam türmeden çykýar. Emma tussaglykdan boşadylanlaryň sanawy häzire çenli resmi metbugatda çap edilmedi.

Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan aşgabatly ýazyjy-publisist Amanmyrat Bugaýew boşadyljak tussaglaryň sanawynyň çap ediljek diýlip, resmi derejede wada berlendigini aýtdy. Emma ol sanawyň gazetlerde çap edilmänligini habar berdi.

Mundan ozalky günägeçiş aksiýasy şu ýylyň 26-27-nji awgust günlerinde Gadyr gijesine gabatlap geçirilipdi. Şonda hem türmeden boşadylanlaryň sanawlary çap bolmandy, soňky ýyllarda tussglykdan boşadylýanlaryň sanawlary, adatça, çap edilmeýär.

Amanmyrat Bugaýewiň bellemegine görä, ozalky ýyllarda günägeçişler ýylda bir gezek, Gadyr gijesinde geçirilen döwri sanawlar diňe milli metbugatda çap edilmek bilen çäklenilmän, telewideniýe we radio arkaly hem okalyp, köpçüligiň dykgatyna ýetirilýärdi.

2007-nji ýyldan bäri Türkmenistanda günägeçişleriň geçirilişine üýtgetmeler girizildi. Aksiýa ýylyň dowamynda birnäçe gezek geçirilýär. Häzirki döwürde köpler öz ýakynlarynyň günägeçişlige düşüp-düşmänligini sorag-ideg edip, anyklamaly bolýarlar.

Syýasy tussaglar we umytlar

Prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna geçmeginiň ilkinji ýyllarynda günägeçiş aksiýalarynda öz wagtynda syýasy ýa dini garaýyşlary sebäpli we açyk-aýdyň bolmadyk şertlerde tussag edilenleriň käbirisi türmeden boşadylypdy.

Hökümet çalşandan soň, Türkmenistanyň öňki müftisi Nasrulla ibn Ibadulla, öňki Adalat ministri Ýusup Haýydow türmeden goýberilipdi. Bu wakalar öz wagtynda ýapyk sud arkaly iş kesilen adamlaryň işine gaýtandan seredilmegine bolan umytlary güýçlendiripdi.

Häzirki günä geçişde hem syýasy tussaglaryň boşadylmagyna umyt baglanýar. Şol sanda Türkmenistanyň kommunistik pariýasynyň lideri Serdar Rahymowyň hem azatlyga çykarylmagyna garaşylýardy. Emma onuň ykbaly barada entek maglumat yok.

Orsýetiň Kommunistik partiasynyň wekili Ýewgeniý Kopyşew Serdar Rahymowyň işiniň Türkmenistanyň Amnistiýa boýunça komissiýasynyň garamagyndadygyny Türkmenistanyň Moskwadaky ilçihanasynyň resmi jogabyna salgylanyp, habar beripdi.

Türkmenistanyň resmi hasaba alynmadyk kommunistik pariyasynyň lideri Serdar Rahymow 2002-nji ýylyň dekabrynda 25 ýyl türme tussaglygyna höküm edilipdi. Kopyşewiň pikirine görä, Rahymow indi sekiz ýyl bäri bikanun türmede saklanýar.

Sud sistemasynyň kämilsizligi

Halkara we ýerli adam hukuklaryny goraýjylar açyk-aýdyň bolmadyk şertlerde tussag edilip, türkmen türmelerinde saklanýan adamlaryň işlerine gaýtadan garalmagyny we olaryň tussaglykdan boşadylmagyny yzygiderli talap edip gelýärler.

“Türkmen Helsinki Fondunyň” başlygy Täjigül Begmedowanyň sözlerine görä, şu günki gün milli sud sistemasynyň kämil däldigi we korrumpirlenendigi zerarly nähak jeza çekýän adamlaryň boşadylmagy üçin, günägeçişlik ýeke-täk mümkinçilikdir.

“Ynsan hukuklaryny goraýjylar türkmen hökümetini wyždan ýesirlerini, özüniň syýasy, dini garaýyşlary sebapli tussag edilenleri we sud sistemasynyň kämilsizligi sebäpli tussaglyga höküm edilenleri boşatmaga çagyrýarlar” diýip, Begmedowa aýdýar.

Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 20 ýyllygynyň şanyna yglan edilen günägeçişlik baradaky permana 25-nji oktýabrda gol çekildi. Permana laýyklykda tussaglykdan boşadylanlar höküm edilen jezalaryndan doly azat edilýärler.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG