Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän Žurnalistleri goraýjy bu Komitetiň internet saýtynda çarşenbe güni giçlik Döwletmyrat Ýazgulyýewe çykarylan bu hökümi ýazgaryjy ýörite resmi beýanat hem ýerleşdirildi.
Çarşenbe güni Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň ştatdan daşary habarçysy Döwletmyrat Ýazgulyýewi Ahal welaýatynyň Kaka etrabynyň sudunyň 5 ýyl türme tussaglygyna höküm etmegi bilen bagly waka köp halkara guramalary dessine ýiti reaksiýa bildirdiler.

Žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew
Žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew
Reaksiýa bildiren guramalaryň hatarynda düýbi Parižde ýerleşýän žurnalistleriň hukugyny goraýjy “Serhetsiz reportýorlar” guramasy, düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän Žurnalistleri goramak boýunça Komitet, ynsan hukuklaryny goraýjy “Freedom House” ýaly guramalar-da bar.

Bu guramalaryň resmileri, garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewe Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 106-njy maddasynyň 2-nji bendi boýunça jenaýat aýyplamasynyň bildirilendigine garamazdan, onuň hut žurnalistiki işi üçin jenaýata çekilendigine şübhelenmeýändiklerini aýdýarlar.

Žurnalistleriň hukugyny goraýjy Komitetiň Ýewropa we Merkezi Aziýa boýunça programmasynyň koordinatory Nina Ognýanowa Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda Türkmenistanyň sudunyň çykaran bu hökümine hut şeýle baha berýändigini aýtdy.

“Biz Döwletmyrat Ýazgulyýewiň jenaýat jogapkärçiligine çekilmegine örän uly alada bildirýäris. Hakykat ýüzünde bu syýasy matlaba esaslanýan iş bolup durýar. Biz garaşsyz žurnalistiň sesini sem etdirmek üçin häkimiýetleriň edýän bu synanyşyklaryna örän aladalanýarys. Şoňa görä-de, biz Aşgabadyň häkimiýetlerini Ýazgulyýewi hiç hili şert goýmazdan, haýdan-haý azatlyga goýbermeklige çagyrýarys” diýip, Nina Ognýanowa nygtady.

Düýbi Nýu-Ýorkda ýerleşýän Žurnalistleri goraýjy bu Komitetiň internet saýtynda çarşenbe güni giçlik Döwletmyrat Ýazgulyýewe çykarylan bu hökümi ýazgaryjy ýörite resmi beýanat hem ýerleşdirildi.

“Ugruna goýberilen eden-etdilik”

Döwletmyrat Ýazgulyýewiň türme tussaglygyna höküm edilmegine ýiti reaksiýa bildiren guramalardan birem “Serhetsiz reportýorlar” guramasy boldy.

Bu guramanyň çarşenbe güni ýaýradan resmi beýanatynda, hususan-da, şeýle diýilýär: “Bu waka bizi örän alada goýdy we sarsdyrdy. Ýazgulyýewiň ykbaly kanunçylyk prosesiniň ähli proseduralary bozulyp, bary-ýogy birnäçe sagadyň içinde çözüldi... Islendik ýagdaýda-da, suduň sudýalary bu ýasama sud prosesinde, gynansak-da, Türkmenistanda ugruna goýberilen eden-etdilikleriň dowam edýändigini ýene nobatdaky gezek subut etdiler. Bu waka prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň jemgyýeti demokratiýalaşdyrmak barada berýän wadalaryna gapma-garşy gelýän bir waka hökmünde alamatlandy”.

Azat Ýewropa we Azatlyk Radiostansiýalarynyň prezidenti Stiwen Korn
Azat Ýewropa we Azatlyk Radiostansiýalarynyň prezidenti Stiwen Korn
Döwletmyrat Ýazgulyýewe garşy görlen bu çärä Merkezi Aziýa ýurtlaryndaky ynsan hukuklaryny goraýjy guramalardan-da ýiti reaksiýalar peýda boldy. Gazagystanyň ynsan hukuklaryny goraýjy býurosynyň wekili Andreý Grişin Azatlyk Radiosynyň Gazak gullugyna beren interwýusynda Döwletmyrat Ýazgulyýewiň kanuny hukugyny goramakda öz guramasynyň türkmen žurnalistine hertaraplaýyn ýuridiki kömek bermäge taýýardygyny aýtdy.

​Türkmen sudunyň çarşenbe güni çykaran bu garaşylmadak hökümine Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň ýolbaşçylary aýratyn alada bildirdiler. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň çarşenbe güni ýaýradan resmi beýanatynda radiostansiýalaryň prezidenti Stiwen Korn “Bu galplaşdyrylan sud prosesi we onuň çykaran rehimsiz hökümi habar serişdelerine gezek gelende Türkmenistanyň häkimiýetleriniň hiç bir kanuna we standarta hormat goýmaýandyklaryny görkezdi. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy bu hökümi berk ýazgarýar we halkara jemgyýetçiligini-de bu işi ýazgarmaklyga çagyrýar” diýip, nygtady.
Mugallymlaryň işini kynlaşdyrýan ýene bir mesele mugallymlaryň we okuwçylaryň döwlet derejesinde geçirilýän dabaralara mejbury ýagdaýda gatnaşdyrylmagydyr.

5-nji oktýabr - Mugallymlaryň Halkara güni. 1994-nji ýylda BMG tarapyndan ykrar edilen bu sene dünýäniň 100-den gowrak ýurdunda her ýyl bellenip geçilýär. Bu sene Mugallymlaryň ýagdaýy boýunça BMG-niň 1966-njy ýylda ýaýradan rekomendasiýasynyň ýyl dönümine gabat gelýär. Mugallymlaryň halkara gününiň bellenmegi mugallymlaryň we bilim işgärleriniň ýagdaýyna ünsi çekmek we olaryň roluny nygtamak maksadyny göz öňünde tutýar.


Türkmenistanly käbir mugallymlar öz zähmet şertlerinden we özlerine döwlet tarapyndan berilýän ünsden hoşaldygyny aýdýarlar. Soňky döwürde regionlara duýdansyz edýän saparlarynyň çäginde prezindet Gurbanguly Berdimuhamedow, adatça, mekdeplere-de baryp görýär. Şeýle sapaklaryň mekdep mugallymlary tarapyndan begenç bilen kabul edilýänligi türkmen metbugatynda habar berilýär. Milli telewideniýede mugallymlaryň prezidentiň adyna alkyş aýdyp edýän çykyşlary görkezilýär.

Özgerişlikler

Şu günki gün Türkmenistanda döwlet tarapyndan alnyp barylýan we mugallymlary kanagatlandyrýan esasy çäreleriň biri zähmet haklaryna degişli. Soňky ýyllarda býujet işgärleriniň aýlyklary ençeme gezek ýokarlandyrylypdy. Aýlyklaryň ýylda 10% töwereginde galdyrylmagy mugallymlaryň zähmet haklaryna hem täsir ýetirdi.

Türkmenistanly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew birnäçe ýyl “Mugallymlar gazetinde” işläpdi. Ol soňky döwürde mugallymlaryň iş şertlerine degişli bolan özgerişlikler barada Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi:

—Mugallymlara işlemäge şert döretmekde birnäçe özgerişler boldy. Birinjiden, Türkmenistanda mugallymlaryň aýlygy region derejesinde alnanda, umuman, erbet däl. Mugallymlaryň bir stawka iş haky ortaça 250 dollar çemesi. Ýene bir bellemeli ýagdaý Türkmenistanda soňky döwürde dünýä talaplaryna laýyk mekdepler gurulýar, olarda kompýuter oturdylýar, internete çatylýar.

Kynçylyklar

Muňa garamazdan, mekdeplerde bilim beriş prosesine degişli birnäçe kynçylyklar we nogsanlar şu günki güne çenli saklanyp galýar. Azatlyk Raidosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanly mugallymlar şu okuw ýylyndan başlap käbir synplarda ene dili we matematika sapaklarynyň sagadynyň azaldylmagyna gynanç bildirdiler. Emma berilýän bilimiň hilini çäklendiriji bu düzgün girizilen hem bolsa, täze okuw kitaplary çap edilmedi. Bu ýagdaý hem mugallymlaryň işini kynlaşdyrýar.

Girdigiçe çäklendirilýän okuw sagatlarynyň ýurduň öňki prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň “Ruhnama” eserine sarp edilmegi-de mugallymlarda nägilelik döredýär.

Mugallymlaryň işini kynlaşdyrýan we iş ýüzünde okuw sapaklary çäklendirip, okuw prosesinde uly bökdençlikleri döredýän ýene bir mesele mugallymlaryň we okuwçylaryň döwlet derejesinde geçirilýän dabaralara mejbury ýagdaýda gatnaşdyrylmagydyr. Bugaýew şeýle çärelere hut mugallymlaryň ilkinji nobatda çekilýändigini aýdýar:

—Bu işe mugallymlar iş wagtyny we işden soňky wagtyny sarp etmeli bolýar. Häzir Türkmenistanda Garaşsyzlygyň 20 ýyllygyna taýýarlyklar bilen bagly şeýle çäreleriň sany köpeldi. Ýöne, umuman alynanda-da, ýurtda her aýda 100-e ýakyn köpçülikleýin medeni çäreler geçirilýär.

Tematiki neşirler

Bilim pudagyna degişli problemalaryň ýene biri mugallymlaryň professional taýýarlygyna we olaryň tejribelerini artdyrmak mümkinçiligine degişli. Synçylar bu ugurdan tematiki neşirleriň ähmiýetini nygtaýarlar.

Sowet döwründe mugallymlar üçin çap edilýän neşirleriň ençemesi bardy. Garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda diňe “Mugallymlar gazeti” çap edilýär. Öz döwründe bu gazetde işlän Amanmyrat Bugaýewiň sözlerine görä, şu günki gün bu neşriň aň-bilim ýaýradyjy we magaryfçylyk roly gowşady:

—Gazet öňki ýyllarda bolşy ýaly mugallymlaryň iş tejribesini, öňdebaryjy bilim tejribesini wagyz etmek bilen meşgullanman, propaganda bilen meşgullanýar. “Mugallymlar gazeti” döwlet tarapyndan alnyp barylýan döwlet syýasy propagandasynyň mehanizmine öwrüldi.

Soňky ýyllarda Türkmenstnda bilim pudagyna degişli birnäçe kararlar kabul edildi. 2009-njy ýylda “Bilim barada” täze kanun işe girizildi. Oňa laýyklykda, ýurtda hususy bilim edaralaryny döretmäge rugsat berildi. Ýaňy-ýakynda Türkmenistanyň prezidenti kadrlaryň professional derejesine degişli permana hem gol çekdi. Täze permana laýyklykda, bilim ugrundan iş alyp barmak isleýänlere lisenziýalaryň berilmegine degişli işe berk gözegçilik ediler.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG