Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Döwletmyrat Ýazgulyýew

Türkmen žurnalisti Döwletmyrat Ýazgulyýew Türkmenistanyň Jenaýat kodeksiniň 106-njy maddasynyň 2-nji bendi boýunça 5 ýyl türme tussaglygyna höküm edildi. Ol madda görä, “adama haýbat atmak, töhmet atmak, çydamsyz güne salmak ýa-da onuň şahsy mertebesini birsyhly kemsitmek bilen, ony öz-özüňi öldürmäge mejbur edene ýa-da öz-özüňi öldürmek kastyna düşürene, bäş ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek jezasy berilýär”.

Ahal welaýatynyň Änew şäherçesinde ýaşaýan 43 ýaşly Döwletmyrat Ýazgulyýew 27-nji sentýabrda tussag edilipdi. Žurnalist Ýazgulyýewiň maşgala agzalary onuň toslap tapylan aýyplamadygyny aýdýarlar. Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosy hem žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewiň žurnalistik işleri sebäpli şeýle basyşlara sezewar edilýänligine ynanýar.

Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugynyň ştatdan daşary habarçysy, edebiýatçy Döwletmyrat Ýazgulyýewiň tussag edilmegine düýbi ABŞ-da ýerleşýän guramalar tarapyndan berk reaksiýa bildirilýär. Şeýle toparlardan biri hem “Azatlyk Öýi” guramasydyr. Guramanyň ýolbaşçylaryndan Kristofer Wolker bu barada Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda islendik žurnalistiň öz žurnalistik wezipesi we işleri boýunça tussag edilmeginiň kabul ederlikli ýagdaý däldigini nygtady.

“Hiç bir žurnalist öz wezipesine girýän işi edenligi üçin tussag edilmeli däl. “Azatlyk Öýi” guramasy şeýle hereketiň derhal durzulmagyny we agzalýan žurnalistiň boşadylmagyny talap edýär diýip, “Azatlyk Öýi” guramasynyň ýolbaşçylaryndan Kristofer Wolker Azatlyk Radiosyna aýtdy. Ol Türkmenistanda žurnalistlere edilýän şeýle basyşlaryň täzelik däldigini, emma onuň soňky döwürlerde hasam möwjeýänligini belleýär.

“Türkmenistanda gaty alada galar ýaly ýagdaý döräp barýar. Hökümet, öňdenem juda kyn şertlerde iş alyp barýan we ýurtda bolup geçýän wakalary habar berýän, diňe öz žurnalistik işi bilen meşgul žurnalistleri we öz garaýyşlaryny beýan edýän raýatlaryň işini duruzmak boýunça tagallalaryny barha artdyrýar” diýip, Wolker aýdýar. “Bu Türkmenistanda repressiw ýagdaýlaryň dowam edýänliginiň ýene bir yşaratydyr”.

Ol şeýle ýagdaýlaryň Türkmenistanda häzirki hökümet häkimiýet başyna geçenden soň, birneme ösüş boldy diýilýän pikirleri puja çykarýanlygyny belleýär. “Eger “Azatlyk Öýi” guramasynyň soňky ýyllardaky hasabatlaryna seretseňiz, metbugat, söz we syýasy azatlyklar kategoriýasynda bu ýurtda hiç hili ösüşiň bolmanlygyna göz ýetirersiňiz. Bu Türkmenistanda ýagdaýyň henizem üýtgemänliginiň alamaty” diýip, Wolker aýdýar.

“Bu waka bizi örän alada goýdy we sarsdyrdy” diýip, düýbi Parižde ýerleşýän "Serhetsiz reportýorlar" guramasynyň ýaýradan metbugat beýanatynda aýdylýar. “Ýazgulyýewiň ykbaly kanunçylyk prosesiniň ähli proseduralary bozulyp, bary-ýogy birnäçe sagadyň içinde çözüldi... Islendik ýagdaýda-da, suduň sudýalary bu ýasama sud prosesinde, gynansak-da, Türkmenistanda ugruna goýberilen eden-etdilikleriň dowam edýändigini ýene nobatdaky gezek subut etdiler. Bu waka prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň jemgyýeti demokratiýalaşdyrmak barada berýän wadalaryna gapma-garşy gelýän bir waka hökmünde alamatlandy, ol bu wadalary dek düýn hem gaýtalady”.

Žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewiň suduň kararyny şikaýat etmegi üçin 10 gün möhleti bar. “Serhetsiz reportýorlar” guramasy degişli sudy bu hökümi ýatyrmaga we žurnalisti azat etmäge çagyrýar.
Saýlawlary we referendumlary geçirmek boýunça Merkezi komissiýanyň başlygy Orazmyrat Nyýazlyýew (sagda) we Türkmenistanyň wise-premýeri, daşary işler ministri Raşid Meredow, Aşgabat, 2011-nji ýylyň awgusty.

3-nji oktýabrda Türkmenistanyň Saýlawlary we referendumlary geçirmek boýunça Merkezi komissiýasy prezidentlik saýlawlarynyň öň ýanyndaky kampaniýanyň başlananlygyny resmi derejede yglan etdi. Merkezi komissiýa saýlawlaryň geçiriljek gününi hem resmi derejede belledi. Emma prezidentlik saýlawlarynda döwlet baştutany wezipesine dalaşgärler barada habar berilmedi.


2012-nji ýylyň 12-nji fewralynda Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary geçiriler. Bu sene Saýlawlary we referendumlary geçirmek boýunça Merkezi komissiýa tarapyndan resmi derejede kesgitlendi. Merkezi saýlaw komissiýasy paýtagtyň, welaýatlaryň, etraplaryň saýlaw komissiýalarynyň düzümini hem tassyklady, olaryň saýlaw güni işlejek wagtyny-da kesgitledi. Saýlaw kampaniýasynyň plany we onuň amala aşyrylmagy üçin zerur dokumentleriň nusgalary hem tassyklandy.

3-nji oktýabrda geçirilen maslahatda Merkezi saýlaw komissiýasy şaýlawlary geçirmek üçin amala aşyrýan guramaçylyk işleri barada hasabat berdi, hususan-da, saýlaw bölümlerini döretmek we olary maddy-tehniki taýdan enjamlaşdyrmak boýunça işleriň alnyp barylýanlygyny, türkmen raýatlarynyň mynasyp kandidaty saýlamak baradaky konstitusion hukugynyň berjaý edilmegi üçin “ilat arasynda düşündiriş işleriniň giňden geçirilýänligini” habar berdi.

Kimlerden kimi saýlamaly?

Emma Türkmenistanyň raýatlarynyň prezindet wezipesine kimlerden kimi saýlamalydygy henizem nämälim bolup galýar. Saýlaw kampaniýasynyň resmi taýdan başlanandygyna garamazdan, prezidentlik wezipesine dalaşgärler meselesi gozgalman gelýär.

Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary hakyndaky kanuna laýyklykda, häzir dalaşgärleriň hödürlenmegine ýene iki aýa golaý wagt bar. Kanunyň 27-nji maddasyna görä, Türkmenistanyň prezidenti wezipesine dalaşgäler saýlawlaryň 60 gün öňünden öňe sürlüp başlanmaly. Bu iş saýlawlara 30 gün galanda jemlenmeli.

Emma Merkezi Aziýa boýunça analitik, Moskwadaky Karnegi merkeziniň bilermeni Alekseý Malaşenko Türkmenistanda dalaşgärler meslesiniň gozgalmaýanlygyny kanun bilen däl-de, syýasy režimiň aýratynlygy bilen baglanyşdyrýar:

— Ýurtda edilýan işleriň kanuny tejribelere laýyk bolmagynyň uly bir ähmiýeti ýok. Sebäbi bar zat prezident boljak anyk bir adamyň bu wezipä arkaýyn we päsgelçiliksiz geçmegi üçin edilýär. Men Berdimuhamedowy göz öňünde tutýaryn. Hiç zat bu ýagdaýyň öňüni alyp bilmeýär.

2012-nji ýylyň prezidentlik saýlawlaryna Türkmenistanyň daşynda hereket edýän syýasy oppozisiýa hem gatnaşmak isleýär. Bu barada oppozisiýanyň iýul aýynda ýaýradan bilelikdäki beýannamasyna Türkmenistanyň daşynda hereket edýän oppozision “Respublikan” partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamow, “Watan” syýasy-jemgyýetçilik hereketiniň başlygy Hudaýberdi Orazow we Türkmenistanyň parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow tarapyndan gol çekildi.

Türkmen oppozisiýasy bu prosesde ÝHHG-den hem ýardam sorady. ÝHHG-niň Warşawada geçirýän adam ölgeçleri boýunça ýyllyk maslahatynda eden çykyşy barada Nurmuhammet Hanamow Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi:

— Biz ÝHHG-den goldaw soradyk. Türkmenistan bolýar diýse, biziň käbir şertlerimiz bar. Biz şony Türkmenistanyň wekilleri bilen maslahatlaşjakdyk. Biz muňa ÝHHG-niň hem gatnaşmagyny haýyş etdik.

Oppozisiýanyň gatnaşmagy üçin nähili şert bar?

Emma Türkmenistanyň daşynda hereket edýän oppozisiýa wekilleriniň saýlawlara gatnaşmagy Konsitusiýanyň käbir maddalaryna ters gelýär. Hususan-da, dalaşgär bolmak isleýän Türkmenistanyň raýaty soňky 15 ýylyň dowamynda ýurtda ýaşan bolmaly we döwlet edaralarynda, jemgyýetçilik bileleşiklerinde ýa guramalarynda işlemeli. Üstesine, sud edilen adam prezidentlige dalaşgär bolup bilmeýär.

Türkmenistanyň daşynda hereket edýän oppozisiýa wekilleriniň ençemesi 2002-nji ýylyň noýabrynda prezident Saparmyrat Nyýazowyň “janyna kast etmäga synanyşykda” günälenip, olara Türkmenistanda uzak möhletleýin iş kesilipdi. Muňa garamazdan, Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow geljekki saýlawlara ýurduň daşyndaky oppozisiýanyň gatnaşmagyna garşy däldigini yglan etdi.

8-nji iýulda Abadandaky partlamalaryň yz ýany eden çykyşynda prezident Gurbanguly Beridmuhamedow şeýle diýdi:

— Biz özüni oppozisiýa diýip atlandyrýn toparlar bilen hem hyzmatdaşlyk etmekden çekinmeýäris. Eger oppozisiýa girýän adamlardan kimder biri öňde duran prezident saýlawlaryna gatnaşmaga isleg bildirse, onda ol biziň ýurdumyza gelip bier. Men olara Türkmenistnyň ähli raýatlary bilen deň derejede deňhukukly esaslarda saýlawlara gatnaşmaga mümkinçilikleriň dörediljekdigini doly kepillendirýärin.

Türkmen oppozisiýa wekilleri özleriniň saýlawlara gatnaşmagyna degişli meseläniň resmi Aşgabat bilen dialog arkaly çözülmelidigini aýdýarlar. Emma olar türkmen hakimiýetlerine ýollan öz ýüzlenmelerine şu çaka çenli hiç hili jogabyň bolmanlygyny belleýärler.

“Hiç bir habar-hatyr bolmady”

Türkmenistanyň parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow öz iberen ýüzlenmeleri barada şeýle diýýär:

— Şu güne çenli hiç bir habar-hatyr bolmady. Bu işi ýola goýmak üçin aýratyn bir reglament döredip oturmak gerek däl. Hökümet tarapy Berdimuhamedowyň aýdanlaryny resmi çagyryş bilen ykrar edenliginde, biz göni baraýmaly Türkmenistana. Emma bu şu günki güne çenli edilmän gelýär. Onuň sebäpleri prezident Berdimuhamedowa bagly. Eger bu saýlawlara oppozisiýa gatnaşmasa, onda Gurbanguly Berdimuhamedow öz sözüniň eýesi däldigini bütin dünýäniň öňünde boýun almaly bolýar.

Söýünow 2012-nji ýylyň prezidentlik saýlawlaryna Türkmenistanyň içinden hem dalaşgarleriň heniz hödürlenmänligine saýlawlaryň bäsdeşlik esasda geçirilmejeginiň alamaty hökmünde garaýar.

Dört aýdan boljak prezidentlik saýlawlaryna gatnaşyp-gatnaşmajagyny Türkmenistanyň hazirki prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem entek mälim edenok.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

XS
SM
MD
LG