Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Türkmenistanda hem maýyplar jemgyýeti bar. Jemgyýetde bellige alnan maýyplaryň sany 3,000-e golaý diýlip, habar berilýär.
Penşenbe güni Türkmenistanyň Mejlisinde BMG-niň Maýyplaryň hukuklary boýunça komitetiniň agzasy, adam hukuklary boýunça halkara ekspert Mohammed Al Tarawnehiň ýolbaşçylyk edýän delegasiýasy bilen duşuşyk geçirildi.

Duşuşykda myhmanlar Türkmenistanyň içki syýasatynyň ugurlary, şeýle-de ýurtda amala aşyrylýan giň göwrümli sosial-ykdysady reformalar bilen tanyşdyryldy. Delegasiýanyň başlygy Mohammed Al Tarawneh ýurtdaky adam hukuklarynyň ýagdaýy we bu ugurda alnyp barylýan işler bilen tanşyp, olara gowy baha berdi diýip, ýerli metbugat ýazýar.

Türkmenistanda maýyplaryň ýaşaýyş şertlerini gowulandyrmak ugrunda belli bir derejede aladalar edilýär. Türkmenistan BMG-niň maýyplaryň hak-hukuklaryny goramak baradaky Konwensiýasyna goşulaly bäri, maýyplara kömek bermek, olar üçin dürli iş orunlaryny açmak barada halkara guramalar bilen dürli seminarlar geçirýär diýip, türkmen metbugaty ýazýar.

Aşgabatly maýyp zenan hem Azatlyk Radiosyna pensiýa pullarynyň yzygiderli köpelýändiginden hoşaldygyny aýdyp, özlerine berilýän kömek pulunyň 500 manada ýetendigini, ýagdaýlarynyň öňkülerden has gowulanandygyny mälim etdi. Emma ol berilýän 500 manat kömek pulunyň gündelik durmuş üçin doly ýeterlik däldigini belledi:

—Sebäbi bazarda zatlar gymmat. Maýyp bolanymyz üçin bize mydam derman gerek. Dermanlar hem gymmat. Ýagdaýlarymyz öňkülere garanda gowy hem bolsa, bize berilýän kömek pullaryny köpelderler diýip, umyt edýäris.

BMG-niň çagalar fondy ÝUNISEF hem Türkmenistanda maýyp çagalaryň hukuklary boýunça iş alyp barýar. Guramanyň Aşgabatdaky edarasynyň jemgyýetçilik gatnaşyklary boýunça wekili Gülälek Soltanowa Türkmenistandaky maýyp çagalaryň problemalary barada ýakynda Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda şeýle diýdi:

—Maýyp çagalaryň hukuklary boýunça işleşmek biziň programmalarymyzda önden göz önünde tutulan bolsa-da, biz bu meselä 2010-njy ýylda Türkmenistan boýunça işläp başlan täze programmamyz esasynda has içgin girişip başladyk. Häzir biziň Türkmenistanda alyp barýan ähli programmalarymyzda maýyp çagalaryň deň hukukly bolmaklaryny üpjün etmeklik esasy maksatnamalarymyzyň biri. Olaryň bilim proseslerine goşulmagyny, saglygy saklaýyş hyzmatlaryndan peýdalanmagyny we sosial taýdan goralmagyny üpjün etmek göz öňünde tutulýar. Beýleki ýurtlarda bolşy ýaly, gynansak-da Türkmenistanda-da maýyplyk problemasy ýiti durýar. Çözülmeli meseleler bar.

Özbegistanyň tejribesi

Goňşy ýurtlaryň käbirinde maýyplaryň hukugy, olaryň sosial ýagdaýlary bilen diňe bir döwlet edaralary gyzyklanman, bu işe döwlete degişli bolmadyk jemgyýetçilik guramalary hem goşulýarlar. Mysal üçin, Özbegistanda maýyp gelin-gyzlar bilen işleýän bileleşik bar. Ol ýurduň Adalat ministrliginde 2007-nji ýylda hasaba alyndy.

Bileleşik Özbegistanda maýyp gelin-gyzlaryň syýasy, hukuk bilimini ösdürmek, hünär öwretmek bilen meşgullanýar. Häzirki wagtda bilelişgiň 300-den gowrak agzasy bar. Golaýda bu bileleşik Özbegistanyň Ýokary mejlisiniň gözegçiligindäki fonddan 15 million sum, ýagny 6 müň amerikan dollaryna deň grant aldy.

Bu grandyň ulanylyşy barada şol bileleşigiň başlygy Zuhra Ubaýdullaýewa Azatlyk Radiosyna şeýle gürrüň berdi:

—Biz bu puly maýyp aýal-gyzlara hünär öwretmäge sarp etdik. Maýyp aýal-gyzlara öý şertlerinde biznesi ösdürmegi öwretmek biziň esasy maksatlarymyzyň biri. Biz bileleşige agza maýyp zenanlarymyzyň öndüren el işleri bilen 1-nji dekabrda Germaniýanyň ilçihanasynda, 2-nji dekabrda ABŞ-nyn ilçihanasynda sergi açmagy planlaşdyrýarys.

Bileleşigiň agzalary maýyp aýal-gyzlar üçin geçirilýän ähli regional we halkara çärelerine gatnaşýarlar. Emma bu çärelere Türkmenistandan wekiller köp gatnaşmaýarlar diýip, Zuhra Ubaýdullaýewa belledi:

—Biz maýyplar üçin gurnalýan regional, halkara çäreleriň hemmesine diýen ýaly gatnaşýarys. Emma men ýekeje gezek Türkmenistandan “Garlawaç” atly inisiatiwa toparyndan bir zenany gördüm. Başga türkmen zenanlaryny görmedim. Täjik, gazak, gyrgyz, özbek aýal-gyzlary mydama gatnaşýarlar.

Özbegistanda maýyplar hiç hili kommunal töleglerini we elektrik energiýasy üçin pul tölemeýärler. Golaýda Özbegistanyn Ministrler Kabineti maýyplaryň sosial goragy baradaky kanuny bozan çinowniklere jerime salmagy karar etdi. Ona görä, maýyplary işe almadyk çinowniklere 3,000 amerikan dollaryna deň jerime salnar.

Türkmenistan BMG-niň maýyp adamlaryň hak-hukuklaryny goramak baradaky Konwensiýasyna 2008-nji ýylda goşuldy. Türkmenistanda hem maýyplar jemgyýeti bar. Jemgyýetde bellige alnan maýyplaryň sany 3,000-e golaý diýlip, habar berilýär.
Türkmenistanyň daşary işler ministriniň orunbasary Wepa Hajyýew (sagda) ÝB - Merkezi Aziýa duşuşygynda, 2009-njy ýyl.
Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýola goýan strategiýasyna gözegçilik ediji EUCAM proýekti ýakynda Merkezi Aziýa regiony bilen baglanyşykly özüniň nobatdaky synyny çap etdi.

Azatlyk Radiosyndan Allamyrat Rahym düýbi Ispaniýada ýerleşýän EUCAM proýektiniň ýolbaşçysy Ýos Bunstra bilen bu proýektiň işi we maksatlary barada ýörite söhbetdeş boldy.

Azatlyk Radiosy: Jenap Bunstra, siziň Merkezi Aziýa regiony boýunça iş alyp barýan EUCAM proýektiňiziň esasy maksady nämeden ybarat?

Ý.Bunstra
Ý.Bunstra
Ý.Bunstra: Biz 2008-nji ýylda Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça strategiýasyna ýakyndan syn etmek arkaly, bu proýekti ýola goýduk. Bileleşigiň bu strategiýasy 2007-nji ýylda düzülipdi.

Biz bu strategiýanyň durmuşa geçirilişine ýakyndan gözegçilik etmek isleýäris. Beýle diýmek, biziň öz analizlerimizde ýagdaýa tankydy syn berjekdigimizi aňladýar.

Şeýle hem, biz Merkezi Aziýa barada Ýewropadaky düşünjeleri artdyrmaklyga we, tersine, Ýewropa Bileleşigi barada-da Merkezi Aziýadaky düşünjeleri artdyrmaklyga çalyşýarys.

Azatlyk Radiosy: Siziň bu guramaňyz Merkezi Aziýa ýurtlary baradaky öz hasabatlarynda, esasan, nähili meseleleri we problemalary öz içine alýar?

Ý.Bunstra: Hasabatlar giň meseleleri öz içine alýar. Biz ozalbaşda energiýa meseleleri, bilim, demokratiýa we adam hukuklary hem-de howpsuzlyk ýaly meselelere üns bermekden başladyk.

Emma geçen ýyldan başlap biz howpsuzlyk, jemgyýetiň ösüşi we gymmatlyklary ýaly meselelere-de üns berip başladyk. Aýratynam, Ýewropa bilen Merkezi Aziýanyň gatnaşyklarynda howpsuzlyk meselesi has möhüm meselä öwrülip ýör diýip hasaplaýarys.

Azatlyk Radiosy: Siz howpsuzlyk meselesi diýmek bilen nähili howpsuzlygy göz öňünde tutýarsyňyz?

Ý.Bunstra: Howpsuzlyk meselesi giň düşünje. Ozaly bilen, biz Ýewropa Bileleşigi ynsan goragy meselesinde uly rol oýnap biler diýip hasaplaýarys. Ýewropanyň Merkezi Aziýa babatdaky proýektleriniň aglabasy ynsan goragy aspektlerini-de öz içine alýar.

Mysal uçin, Ýewropa Bileleşigi kanunçylygy işletmek meselesine ünsi gönükdirende, ol Merkezi Aziýanyň raýatlaryna kanun arkaly adalatlylyga eýe bolmak mümkinçilikleriniň döredilmegini göz öňünde tutýar.

Ýöne, şol bir wagtyň özünde, biz adamlaryň janynyň howpsuzlygy baradaky meselelere-de ünsi güýçlendirýäris. Mysal uçin, 2014-nji ýylda NATO goşunlarynyň Owganystany terk etmekleri bilen, ýagdaýyň nähili boljakdygy we onuň Merkezi Aziýa nähili täsir etjekdigi barada Ýewropada köp aladalar bar.

Azatlyk Radiosy: Jenap Bunstra, Merkezi Aziýadaky ýagdaýlary öwreneňizde we häkimiýetler bilen iş salyşanyzda, nähilidir bir kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolmaýarsyňyzmy?

Ý.Bunstra: Elbetde, Merkezi Aziýanyň hökümet resmilerine, aýratynam, Özbegistan bilen Türkmenistanyň resmilerine çykmaklyk biziň üçin kyn. Regionyň beýleki üç ýurdunyň resmileri bilen iş salyşmaklyk birneme ýeňilräk. Ýöne, umumy alnanda, resmileriň biz bilen hyzmatdaşlyk etmek islegi şeýle bir uly däl.

Biz regiondaky graždan jemgyýeti guramalary bilenem iş salyşýarys. Bu meselede-de, elbetde, Özbegistan bilen Türkmenistandaky ýagdaýlar agyr. Sebäbi, bu iki ýurduň ikisinde-de graždan jemgyýetiniň ýagdaýy mejalsyz. Bu ýurtlarda sosial meselelere üns berýän graždan jemgyýeti toparlary bar bolaýsa-da, olar syýasy meseleler bilen kän meşgullanyp bilmeýärler.

Azatlyk Radiosy: Jenap Bunstra, siziň EUCAM programmaňyz häzirki wagt Merkezi Aziýa ýurtlary, şol sanda, Türkmenistan barada nähilidir bir hasabat taýýarlaýarmy?

Ý.Bunstra: Edil häzirki wagt birnäçe hasabatyň çykarylmagyna garaşylýar. Olar, esasan, Täjigistandaky we Gyrgyzystandaky howpsuzlyk hem-de ösüş meseleleriniň özara baglanyşygyna üns berýär. Bu proýekt Finlýandiýanyň Daşary işler ministrligi tarapyndan maliýeleşdirilen proýekt.

Mundan daşary, biz Merkezi Aziýadaky migrasiýa meselesi, şeýle hem Orsýet we Hytaý ýaly ýurtlar bilen deňeşdirilende Ýewropanyň bu regiondaky pozisiýasy bilen bagly mesele boýunça-da hasabat taýýarlaýarys.

Emma Türkmenistan babatda ýakyn wagtlarda nähilidir bir hasabat göz öňünde tutulmaýar. Ýöne biz Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan babatdaky hem-de, tersine, Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi babatdaky energiýa syýasatyna ýakyndan syn etmäge çalyşýarys.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG