Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

“Gazprom” kompaniýasynyň başlygynyň orunbasary Aleksandr Medwedew

Orsýetiň “Gazprom” kompaniýasynyň başlygynyň orunbasary Aleksandr Medwedew Türkmenistanyň Günorta Ýolöten gaz ýatagynyň zapaslary barada yglan edýän resmi sanlaryna şübhe bildirdi. Resmi Aşgabat Medwedewiň bu çykyşyny türkmen gazynyň möçberine degişli hakyky ýagdaýy ýoýmaga synanyşyk we hormatsyzlyk diýip häsiýetlendirdi.


“Gazpromyň” ýokary derejeli resmisi Medwedew 18-nji noýabrda Orsýetiň “Rossiýa 24” telekanalynda görkezilen çykyşynda Türkmenistanyň Günorta Ýolöten ýatagynyň gaz zapaslaryna degişli sanlaryny yglan etmegine “esas ýok diýip hasap edýänligini” mälim etdi.

Resmi Aşgabadyň Britaniýanyň “Gaffney Cline&Associates” kompaniýasynyň audit barlaglaryna salgylanyp yglan edýän resmi sanlaryna görä, Günorta Ýolöten gaz ýatagynyň gaz baýlyklary maksimal 26 trillion kubometrden gowrak möçberde kesgitlenýär. Bu san Günorta Ýolöteni ululygy boýunça dünýä derejesinde ikinji orna çykarýar.

Ýiti reaksiýa

“Gazpromyň” resmisi Aleksandr Medwedewiň çykyşy türkmen tarapynyň ýiti nägileligini döretdi. Türkmenistanyň Daşary işler ministrligi metbugat üçin ýaýradan beýanatynda Medwedewiň çykyşyny türkmen gazynyň möçberine degişli hakyky ýagdaýy ýoýmaga synanyşyk we hormatsyzlyk diýip atlandyrdy.

Ýakyn günlerde Türkmenistan öz uglewodorod serişdeleriniň möçberine degişli täze sanlary çap etdi. Resmi maglumatlara görä, ýurduň geologiýa zapaslarynyň şertli möçberi 71 milliard tonnadan aşýar. Ozalky görkezijiler bolsa 45,44 milliard tonnadan ybaratdy. Täze sanlara görä, ýurduň tassyklanan gaz baýlyklarynyň jemi möçberi 25,213 trillion kubometrden ybarat.

Energiýa meseleleri boýunça regional bilermen, Azerbaýjanyň nebiti öwreniş merkeziniň müdiri Ilhan Şabanyň pikirine görä, häzirki ýagdaý Moskwa bilen Aşgabadyň arasynda nebit-gaz boýunça gapma-garşylyklaryň gitdigiçe güýçlenýänliginden habar berýär.

Orsýetiň resmileriniň Türkmenistanyň alyp barýan energiýa syýasatyna degişli ýiti çykyşlary Aşgabadyň diňe bir gaz baýlyklarynyň möçberi bilen çäklenmeýär. 14-nji oktýbarda Orsýetiň prezidenti Dmitriý Medwedew hem Türkmenistanyň Ýewropa Bileleşigi bilen geçirýän gepleşikleriniň üns merkezinde bolan “Transhazar” gazgeçirijisiniň perspektiwalaryna şübhe bildiripdi. Ol Hazaryň tebigy gazyny Ýewropanyň bazarlaryna akdyrmak maksady bilen ÝB-niň teklip edýän “Transhazar” proýektini durmuşa geçirmek üçin hazarýaka döwletleriniň ählisiniň razylygynyň talap edilýänligini nygtapdy.

“Gazpromyň” ýokary derejeli resmisi Aleksandr Medwedewiň Turkmenistanyň gaz baýlyklarynyň möçberine şübhe bildirip, eden çykyşynda aýtmagyna görä, ol Türkmenistanda gazyň bardygyny aradan aýyrmaýar, emma ýurduň täze gaz ýataklaryndaky önümçilik şertleriniň çylşyrymly bolup, düýpli inwestisiýalary talap edýänligini belleýär.

Gabanjaňlykmy?

Bilermenler bolsa Orsýetiň ýokary derejeli resmileriniň Türkmenistan babatynda edýän beýannamalarynyň hakyky sebäbini Aşgabadyň Orsýetden sowlup geçýän gazgeçirijileriň gurluşygyna degişli proýektler barada günbatar döwletleri bilen alyp barýan gepleşiklerinden görýärler.

Ýakyn günlerde Türkmenistan Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa hyzmatdaşlygyny ösdürmek boýunça gepleşikleriň çäginde ençeme duşuşyklary geçirdi. Geçen hepdede Aşgabada, hususan-da, Germaniýanyň daşary işler ministriniň, Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýorite wekiliniň we ABŞ-nyň döwlet departamentiniň Ýewraziýa energiýa meseleleri boýunça wekiliniň saparlary boldy.

Energiýa meseleler boýunça ekspert Ilhan Şaban Orsýetiň resmileriniň tankydy çykyşlarynyň, adatça, Türkmenistanyň Günbatara tarap ädýän takyk adimleriniň yzysüre edilýänligine ünsi çekip, häzirki tankyda Türkmenistanyň günbatar kompaniýalaryna eden teklibiniň sebäp bolanlygyny çak etdi:

—Türkmenistanyň ýolbaşçylary Aşgabatda geçirilen halkara konferensiýasynyň gidişinde günbatar kompaniýalaryny ýurduň içerki proýekti bolan Gündogar-Günbatar gazgeçirijisiniň gurluşygyna gatnaşmaga çagyrdy. Bu gazgeçiriji Türkmenistanyň gaz baýlyklaryny Hazar deňziniň kenaryna ýetirmegi göz oňünde tutýar. Hut şu mesele Moskwa üçin öjükdiriji yşarat bolan bolmaly.

Bilermenler Türkmenistanyň amala aşyrýan we maýa goýujylar üçin ykdysady taýdan bähbitli proýektlere ors kompaniýalarynyň gatnaşdyrylmaýanlygynyň we üstesine-de Ýewropanyň öz gaz üpjünçiliginde Orsýetiň gazyna bolan garaşlylygyny çäklendirmäge synanyşýanlygynyň hem Moskwanyň göwnünden turmaýanlygyny belleýärler.

Ýakyn wagtda Türkmenistanyň prezidentiniň Orsýete sapar etmegine garaşylýar. Resmi maglumatlarda bu saparyň dekabr aýynda boljakdygy habar berildi.
Halky internet hyzmaty bilen doly üpjün etmek, onuň tizligi barasynda ýylyň dowamynda ençeme gezek ýokary derejede, hökümet maslahatlarynda aýdyldy.
Türkmenistanyň prezideni Gurbanguly Berdimuhamedow 18-nji noýabrda geçiren hökümet maslahatynda “Türkmenistanyň milli emeli hemrasyny döretmek baradaky” karara gol çekdi. Hemrany 2014-nji ýylda kosmosa çykarmak planlaşdyrylýar.

Türkmenistanyň prezidenti milli hemranyň orbita çykarylmagy ýurtda aragatnaşyk sistemasynyň, internetiň we telewideniýäniň ösüşini çaltlandyrjakdygyny, ýurduň halk hojalygynyň öňünde duran beýleki möhüm meseleleri çözmäge ýardam etjekdigini, Türkmenistanda her bir raýat üçin internetiň we häzirki zaman aragatnaşyk tehnologiýasynyň elýeterli bolmagy üçin ähli şertleriň döredilýändigini, telekommunikasiýanyň yzygiderli ösüşine uly ähmiýet berilýändigini nygtady diýlip, habar berilýär.

Häzir Merkezi Aziýa ýurtlarynyň arasynda iň haýal internet Türkmenistanda diýip, dünýäde internetiň tizligi boýunça barlag geçiren Amerikanyň “Pando Networks Faýl” alyş-çalyş gullugynyň eýesi aýdýar. Ortaça tizlik dünýä boýunça sekundda 580 kilobit bolsa, bu görkeziji Türkmenistanda ortaça 72, Özbegistanda 73, Eýranda 74 kilobite deňdir.

MTS-den soň...

Geçen ýylyň dekabrynda Orsýetiň MTS kompaniýasynyň Türkmenistandaky işi ýatyrylandan soň, mobil hem internet hyzmatlary ýerli “Altyn asyr” kompaniýasyna geçdi. MTS-iň 2 million gowrak müşderisi monopoliste öwrülen “Altyn asyr” kompaniýasyna ýüz tutmaga mejbur boldy, täze emele gelen ýagdaý aragatnaşygyň hiline-de ýaramaz täsir etdi. Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew bu hakda şeýle diýýär:

—Kompaniýanyň hyzmaty ýerlerde has-da ýaramaz. Bir ýere jaň etjek bolsaň, birinji, ikinji, üçünji synanyşykda düşüp bolanok. 10-15 gezekde-de düşüp bilmeýän halatlaryň bolýar. Il içinde: “Altyn asyryň” hyzmatyndan peýdalanjak bolsaň, jübiňde wolidol dermanyň bolmaly” diýen ýarym degişme, ýarym çyn gürrüňler bar.

Orsýetiň MTS kompaniýasy bilen şertnama doňdurylansoň, başga bir Orsýet kompaniýasy bolan “Bilaýnyň” Türkmenistana geljekdigi barada, şu ýylyň maý aýynda Birleşen Arap Emirlikleriniň “Etisalat” kompaniýasynyň Türkmenistana gelendigi hem türkmen häkimiýetleri bilen gepleşikler geçirendigi barada habarlar peýda boldy. Ýöne şol maglumatlaryň soňy gelmedi.

18-nji noýabrdaky hökümet maslahatynda Berdimuhamedow aragatnaşygyň hiliniň ýokary bolmalydygyny nygtady. Halky internet hyzmaty bilen doly üpjün etmek, onuň tizligi barasynda ýylyň dowamynda ençeme gezek ýokary derejede, hökümet maslahatlarynda aýdyldy. Aragatnaşyk ministrine käýinç berildi. Gürrüňi edilýän mesele duran ýerinden gozganýarmy? Habarçy Osman Hallyýew bu barada şeýle diýýär:

—Häzir Lebap welaýatynyň ähli etraplaryna Hytaýyň firmasy tarapyndan öndürilen sanly ATS-ler oturdyldy. Häzir gurnama-synag işleri dowam edýär. Şu ýylyn ahyryna, täze ýylyň başyna welaýatyň ähli ýerinde internet işläp başlajak diýip, aragatnaşykçylaryň özleri aýdýarlar.

“Syýasy erk”

Emma, Daşoguzdaky çeşmäniň aýtmagyna görä, internet hyzmatyny müşderilere hödürlemek üçin ähli tehniki şertler welaýatda döredilip, onuň diňe düwmesine basaýmak galypdyr. Ýöne näbelli sebäplere görä, täze aragatnaşyk sistemsy işe girizilmeýär.

Adam hukuklaryny goraýan “Türkmen inisiatiwasy” toparynyň ýolbaşçysy Farid Tuhbatullin internet we beýleki aragatnaşyk serişdeleri üçin ýurtda köp pul çykarylyp, onuň halkyň hyzmatyna taýýar bolup durandygy barasynda özünde-de maglumatyň bardygyny, ýöne täze sistemany işe girizmek üçin düwmäni basmaga syýasy erk gerekdigini, şol erk-islegiň türkmen häkimiýetlerinde ýoklugyny öňe sürýär:

—Internetiň we aragatnaşygyň doly bahaly işlemegi üçin Türkmenistanda tehniki şertler bar, hemme zat taýýar. Ýöne meniň bilşime görä, ýurduň ýolbaşçylarynda onuň işlemegi üçin syýasy erk-isleg ýok. Alnyp-berilýän informasiýalaryň möçberiniň giňelmegi ýapyk režimli ýurduň häkimiýetlerini alada goýýar. Prezident daşary ýurtlardan abraýly delegasiýalar geljek wagty ýa özi resmi sapara gitjek wagty ýa-da ýurtda garaşylmadyk bir ýagdaý ýüze çykanda, adam hukuklary, internet ýa köppartiýalylyk ýaly režim üçin ynjyk meseleleri gozgaýar, olaryň boljagyny söz berýär, iş ýüzünde ol boş sözlügine-de galýar. Adamlaryň erkin informasiýa almak hem informasiýa bermek azatlygy häzirki häkimiýetleriň alyp barýan syýasaty bilen bir ýere sygyşmaýar.

Şu ýylyň mart aýynda düýbi Parižde ýerleşýän “Serhetsiz reportýorlar” guramasy Türkmenistan bilen Özbegistany internetiň duşmanlary diýip atlandyrypdy. Guramanyň ýyllyk hasabatynda dünýäde güýçli senzuranyň höküm sürýän döwletleriniň hataryna Türkmenistan bilen bir hatarda Hytaý, Eýran, Demirgazyk Koreýa, Saud Arabystany, Siriýa, Kuba, Özbegistan we Mýanmar ýaly demokratik gymmatlyklary äsgermeýän ýurtlar goşulypdy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG