Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow

22-25-nji noýabr günlerinde Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hytaý Halk Respublikasyna döwlet sapary geçýär.


Berdimuhamedowyň Hytaý Halk Respublikasyna edýän saparynyň gün tertibinde Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyndaky gatnaşyklaryň syýasy, söwda-ykdysady, ylmy-tehniki ugurlaryna degişli meseleler maslahat ediler.

Türkmenistnyň resmi maglumatlaryna görä, Berdimuhamedow Pekinde Hytaý Halk Respublikasynyň başlygy Hu Dzintao bilen duşuşyk geçirer. Taraplaryň arasynda döwletara dokumentler toplumyna gol çekiler.

Pekinde gol çekiljek dokumentleriň käbirine Türkmenistanyň hökümetiniň 18-nji noýabrda geçiren maslahatynda jikme-jik garaldy. Hususan-da, Türkmenistanyň Daşary ykdysady döwlet bankyna Hytaýyň Eksport-import banky we Hytaýyň Döwlet ösüş banky bilen kredit barada ylalaşyk baglaşmak üçin ygtyýar berilmegine garaldy.

Söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk

Söwda-ykdysady hyzmatdaşlyk Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyndaky gatnaşyklarda ileri tutulýan esasy ugurdyr. Resmi maglumatlara görä, bu tema Pekindäki gepleşikleriň çäginde ýokary derejede we has giňişleýin düzümde maslahat ediler.

Şu günki gün Hytaý Türkmenistanyň iň uly söwda partnýorlarynyň biridir. Soňky ýyllaryň dowamynda bu iki ýurduň arasynda söwda dolanyşygy ösýär, onlarça hytaý kompaniýalary Türkmenistandaky inwestision proýektlere aktiw gatnaşýar. Bu ýangyç-energiýa, transport, kommunikasiýa, oba-hojalygy hem gurluşyk pudaklaryna, şeýle-de dokma senagatyna, himiýa hem azyk onumçiligine degişli.

Türkmenistan Hytaýa özüniň möhüm we strategiki taýdan ähmiýetli partnýory hökmünde garaýar. Hytaýa saparynyň öň ýany geçiren metbugat konferensiýasynda prezident Berdimuhamedow iki ýurduň arsynda bilelikde amala ayrylýan proýektleriň we ilkinji nobatda Türkmenistan-Hytaý gazgeçirijisiniň ähmiýetini aýratyn nygtady.

Gaz söwdasy

2009-njy ýylda işe girizilen Türkmenistan-Hytýa gazgeçirijisi ýurtlaryň energiýa boýunça hyzmatdaşlygynyň takyk netijesidir. Başda ýylda 40 milliard kubometr möçberde gaz akdyrmaga niýetlenip gurlan bu gazgeçirijiniň geçirijilik ukyby soň 60 milliard kubometre çenli artdyrylmaly edildi. Bu barada 2010-njy ýylda goşmaça ylalaşyga gol çekildi.

Uzynlygy 7 müň kilometrlik bu gazgeçiriji Özbegistanyň we Gazagystanyň üstünden geçýär.

Halkara habar agentlikleriniň Hytaýyň CNPC milli nebit korporasiýasyna salgylanyp ýaýradan maglumatlaryna görä, 2009-njy ýylda turba arkaly Türkmenistandan Hytaýa 3 ýarym milliard kubometr gaz, 2010-njy ýylyň 8 aýynyň dowamynda bolsa 2,38 milliard kubomert gaz akdyrylypdyr. 2011-nji ýylda Türkmenistandan Hytaýa 13 milliard kubometr gazyň akdyrylmagyna garaşylýanlygy şol maglumatlarda aýdylýar.

Türkmen gazynyň eksportyna degişli sanlar Turkmenistanyň resmi maglumatlarynda agzalmaýar.

Perspektiwalar

Regional bilermenler Türkmenistan-Hytaý gazgeçirijisi arkaly häzirki wagtda akdyrylýan gazyň möçberiniň turbanyň geçirijilik ukybyna garanda ujypsyzdygyny aýdýarlar, emma, muňa garamazdan, Türkmenistan-Hytaý gazgeçirijisiniň oňa gatnaşýan yurtlar üçin ahmiýetli we perspektiwalydygyny belleýärler.

Astanadaky Ýewraziýa Uniwersitetiniň dosenti Saparbaý Jubaýewiň pikirine görä, ykdysady taýdan gitdigiçe ösýän we energiýa serişdelerine uly isleg bildirýän Hytaý bilen gatnaşyklary ösdürmeklik Merkezi Aziýa ýurtlary, şol sanda Türkmenistan üçin ykdysady gatnaşyklaryň diwersifikasiýasy üçin uly mümkinçilik berýär.

Türkmenistan bilen Hytaýyň arasyndaky gumanitar hyzmatdaşlygyň çäginde medeniýet, taryh we bilim ugrundan gatnaşyklar alnyp barylýar. Tütkmen studentleri Hytaýyň ýokary okuw jaýlarynda bilim alýarlar.

Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedow Hytaýa edýän häzirki saparynyň dowamynda ýörite ykdysady zonasy bolan Şençžen şäherine, şeýle-de Hytaýyň ýörite administratiw raýony bolan Gonkonga sapar eder. Türkmen delegasiýasynyň agzalary bolsa Berdimuhamedowyň Hytaý diline terjime edilen kitaplarynyň köpçülige hödürlenmegine degişli prezentasiýa dabarasyna we türkmen-hytaý biznes forumyna gatnaşarlar. Şu günleriň dowamynda Pekinde Türkmenistanyň sungat eserleriniň sergisi we sungat wekilleriniň çykyşlary hem geçiriler.
Şaban gazgeçirijileriň howpsuzlygy bilen bagly meselede Türkmenistanyň öz serhetlerinden aňryk geçýän şärikli bölekleriň jogapkärçiligini öz üstüne almak islemeýändigini belleýär.
Geçen hepde Azerbaýjana sapar eden Birleşen Ştatlaryň Döwlet sekretarynyň Ýewroaziýa energiýa meseleleri boýunça ýörite wekili Riçard Morningstar azeri resmileri bilen geçiren gepleşiklerinde bu regiondan Ýewropa çekilmegi göz öňünde tutulýan “Transhazar” we “Günorta koridor” gaz proýekti bilen bagly meselelere aýratyn üns berdi.

Bu wakalaryň fonunda bolsa, geçen hepdäniň çarşenbe güni Türkmenistanyň Bakudaky ilçihanasynda Azerbaýjanyň ýokary derejeli resmileriniň gatnaşmagynda geçirilen ýörite dabarada türkmen ilçisi Toýly Kömekowyň iki ýurduň ýakyn we hoşniýetli gatnaşyklaryna ýokary baha berip çykyş edendigi habar berildi.

Emma düýbi Bakuda ýerleşýän “Caspian Barrel” atly energiýa-barlaglar merkeziniň direktory Ilhan Şaban Azerbaýjan bilen Türkmenistanyň arasynda medeni-gumanitar derejede käbir kontaktlaryň bardygyna garamazdan, Sowet ýyllaryndakylar bilen deňeşdirilende, gatnaşyklaryň has sowandygyny aýdýar:

Ilhan Şaban
Ilhan Şaban
—Biz gatnaşyklarda bar diýilýän ýylylygy duýmaýarys. Türkmenistan ýapyk ýurt. Bu ýurda azerbaýjanlylaram baryp bilenoklar, türkmenistanlylaram Azerbaýjana gelip bilenoklar. Sebäbi Türkmenistan ýapyk ýurt, oňa wiza almak meselesinde-de hiç hili ýeňillik ýok. Sowet ýyllarynda Baku şäheri bilen häzirki Türkmenbaşy şäheriniň arasynda ýolagçy gatnadýan paromlaryň her gün birnäçe gezek gatnandygyna garamazdan, häzirki wagt iki ýurduň arasynda ýük paromlaryndan başga hiç zat gatnanok. Hatda Baku bilen Aşgabadyň arasynda uçar gatnawlary-da ýok, uçar gatnawlaram Günbataryň ‘Lufthansa’ kompaniýasy tarapyndan amala aşyrylýar.

Azerbaýjanly ekspert Türkmenistanyň birtaraplaýyn alyp barýan ýapyklyk syýasatynyň iki ýurduň gatnaşyklarynyň örän köp ugurlaryna ýaramaz täsirini ýetirýändigini aýdýar.

Ýöne, beýleki tarapdan, soňky wagtlar Günbatar bilen energiýa hyzmatdaşlyklaryny ýola goýmaga çalyşýan Türkmenistan üçin Azerbaýjan tranzit ýurt bolup hem durýar. Şu nukdaýnazardan iki ýurduň hoşniýetli gatnaşyklaryna örän köp zatlar bagly bolar diýen garaýyşlar hem bar.

Türkmenistanyň gazyny Hazar deňzi arkaly Azerbaýjanyň üsti bilen Günbatara akdyrmak perspektiwasynyň ýakyn wagtlarda amala aşyp biljekdigi ýa bilmejekdigi barada azerbaýjanly ekspert Ilhan Şaban şeýle pikirde:

—Hazaryň durumy bilen baglanyşykly mesele bu deňze şärik ähli ýurtlar tarapyndan düýpli çözülýänçä, “Transhazar” gaz proýektine maýa ýatyrmaga isleg bildirjekleri tapmak kyn bolar. Meniň pikrimçe, Hazaryň durumy bilen baglanyşykly umumy bir ylalaşyga gelinmese, hiç bir inwestor Hazar gazgeçirijisi ýaly uly proýekte maýa ýatyrmaz. Islendik ýagdaýda-da, deňziň durumy meselesinde Orsýet we Eýran tarapyndan görkezilýän basyşlar töwekgelçiligi hem-de uly goňşy ýurtlar tarapyndan real basyşlary görkezýän fakt bolmagynda galýar.

Bakuwly bilermen Ilhan Şaban gazgeçirijileriň howpsuzlygy bilen bagly meselede-de Türkmenistanyň öz serhetlerinden aňryk geçýän şärikli bölekleriň jogapkärçiligini öz üstüne almak islemeýändigini belleýär. Onuň aýtmagyna görä, şu mesele hem Türkmenistanyň öz gazyny özbaşyna daşarky bazarlara çykarmak meselesinde çynlakaý kynçylyklary döredýär.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG