Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Brýusselde, 2007-nji ýyl.
Türkmen gazynyň Ýewropa eksporty – Türkmenistanyň energiýa syýasatynyň esasy ugurlarynyň biri. Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow 3-4-nji noýabrda Aşgabatda geçen halkara energiýa konferensiýasyna gatnaşyjylara ýollan hatynda türkmen gazyny Ýewropa satmaga bil baglaýandygyny, bu meseläniň möhüm bolmagynda galýandygyny açyk aýtdy.

—Türkmenistan özüniň gaz baýlyklaryna daýanyp, gaz geçirijilerini özüne bähbitli bazarlara gönükdirer—diýip, prezident Berdimuhamedow “Ählumumy eneriýa bazarlarynyň birikmegi – energiýa howpsuzlygynyň üpjün edilmegi” atly halkara konferensiýanyň gatnaşyjylaryna ýollan hatynda aýtdy.

Ýewropa akdyrmak biziň energiýa syýasatymyzyň esasy wektorlarynyň biri bolup durýar.
Oktýabr aýynda Britaniýanyň hem-de Türkmenistanyň ekspertleri ýurduň gaz gory barada täze maglumatlary yglan etdiler. Oňa laýyklykda, Türkmenistan özüniň gaz baýlyklary boýunça dünýäde ikinji orunda durýan bolmagy mümkin.

—Biziň energiýa strategiýamyzyň amala aşmagy bizden gaz satyn almak isleýän döwletleriň energiýa bazarlaryny öwrenmegini, şeýle-de biziň olaryň gaza bolan talabyny öwrenmegimizi talap edýär. Şonuň üçin türkmen gazyny Ýewropa akdyrmak biziň energiýa syýasatymyzyň esasy wektorlarynyň biri bolup durýar—diýip, Berdimuhamedow öz beýanatynda belledi.

Gyrgyzystanyň “Neftetreýderler bileleşiginiň” prezidenti, ykdysadyýet ylymlarynyn doktory, professor Jumakadyr Akeneýew Türkmenistanyň energiýa syýasaty barada öz pikirini şeýle beýan etdi:

Türkmenistan öz gazyny Ýewropa satmak bilen ýurduň ykdysadyýetine uly diwidentleri çeker.
—Türkmenistan hakykatdan hem gaz resurslaryna baý döwlet. Ol gaz zapaslary boýunça dünýäde öňdäki orunlaryň birini eýeleýär. Elbetde, gazy alyjylyra satmaly. Eger-de öz tebigy baýlyklaryň barada ýapyk syýasat alyp barsaň, onuň bilen hiç kim gyzyklanmaz. Olar gazy beýleki döwletlerden satyn alarlar. Prezident Berdimuhamedow bu ýagdaýa göz ýetirip, ýurduň tebigy baýlyklary we olary satmak planlary barada açyk gürrüň edip başlady. Türkmenistan öz gazyny Ýewropa satmak bilen ýurduň ykdysadyýetine uly diwidentleri çeker. Bu ýurduň potensialyny galdyrmaga we halkyň durmuş şertlerini gowulandyrmaga kömek eder.

Şonuň bilen birlikde Türkmenistan ýapyk awtoritar döwlet hasaplanýar. Halkara guramalarynyň hasabatlarynda Türkmenistanadam hukuklary boýunça in soňky orunlaryň birini eýeleýär. Bu barada Akeneýew şeýle diýýär:

—Prezident Berdimuhamedowyň açyk çykyş etmegini ýurduň açylyp başlandygynyň alamaty hökmunde kabul etmeli. Elbetde, bu Türkmenistanyň Ýewropa döwletlerine ýol açýandygyndan bir nyşan. Emma Türkmenistanda mundan başga-da çözgüdine garaşýan meseleler kän. Meselem, saglygy saklaýyş, bilim, medeniýet, internetden peýdalanmak, söz azatlygy meseleleri. Prezident Berdimuhamedowyň häzirki wagtda ýurduň derwezelerini açmalydygyna, ýapyklyk bolsa, öňegidişligiň bolmajakdygyna düşünen bolmagy mümkin.

Häzirlikçe Türkmenistan öz gazyny Hytaýa, Eýrana, şeýle hem Orsýete satýar. Prezident Berdimuhamedowyň dekabrda Orsýete etjek saparyndan öň beýle çykyş etmegi nämäniň alamaty? Bu barada özbegistanly energetika meselelerini öwreniji ekspert Malik Abdurazzakow şeýle diýýär:

Türkmen gazyny arzan bahadan satyn almagy öwrenen Orsýet ýene-de şol bahadan almak islär. Türkmenistan oňa alternatiwa gözleýär.
—Bu çykyş gazyň bahasy meselesinde ähtimal çekeleşmeleriň öňüni almakdan ybarat. Dünýäde ykdysady krizis dowam edýär. Käbir synçylar dünýä bazarynda nebitiň we gazyň bahasy galýar diýseler, käbirleri pese gaçjakdygyny aýdýarlar. Şol sebäpden türkmen gazyny arzan bahadan satyn almagy öwrenen Orsýet ýene-de şol bahadan almak islär. Türkmenistan oňa alternatiwa gözleýär. Eger-de “Transhazar” gazgeçirijisiniň gurluşygy amala aşsa, Türkmenistana bazar saýlamaga mümkinçilik döreýär. Türkmenistan öz alyjylarynyň sanyny artdyrmak bilen gazyň bahasyny özüne bähbitli bahadan satyp biler, alyjylaryny-da saýlamak mümkinçiligine eýe bolar. Emma bu ýagdaýy Orsýet emosional kabul edýär. Bu bolaýmaly, garaşylan ýagdaý.

Käbir synçylar türkmen häkimiýetleriniň “Transhazar” gazgeçiriji proýektini amala aşyrmak baradaky maksadyna ýetmegi üçin olara Orsýet faktoryny ýeňip geçmegiň ýenil düşmejekdigini aýdýarlar. Ýewropa bileleşigi geçen aýda Azerbaýjan we Türkmenistan bilen “Transhazar” gazgeçiriji proýekti barada gepleşiklere başlady. Bu gazgeçirijiden her ýylda 30 milliard kubometr gazy Ýewropa akdyrmak göz öňünde tutulýar.
Gurban baýramy şu ýyl 7-8-9-nji noýabr günleri dowam eder.
Bu gün Türkmenistanda Gurban baýramy bellenip başlandy. Garaşsyzlyk ýyllary resmi baýramlaryň sanawyna girizilen Gurban baýramy şu ýyl 7-8-9-nji noýabr günleri dowam eder. Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow 4-nji noýabrda geçiren hökümet maslahatynda şol günleriň iş güni däldigini ýatlatdy.

Gurban baýramynyň duşenbe güni bellenip başlanyşy barada Nazar Hudaýberdi Azatlyk Radiosynyň Lebapdaky habarçysy Osman Hallyýew bilen gürrüňdeş boldy.

Azatlyk Radiosy: Osman, şu ýyl Türkmenistanda Gurban baýramy nähili başlandy?

Osman Hallyýew: Şu gün irden baýram namazynyň okalmagy bilen baýramyçylyk başlandy. Güýçli ýagyş ýagyp, howanyň sowandygyna garamazdan, metjitlere barýan adamlaryň sany gaty köp boldy. Käbir metjitlerde içerden ýer etmän, daşarda ýagşyň aşagynda durup, namaz okanlaram boldy.

Azatlyk Radiosy: Gurban baýramynyň bellenişinde öňki ýyllar bilen dereňeşdirilende nähili tapawutlar bar şu ýyl?

Osman Hallyýew: Birinjiden, geçen ýyllardaky bilen deňeşdirilende, namaza barýan adamlaryň sany köp. Onsoňam gurbanlyk üçin janly öldürýänleriň sanam köpelip barýar ýyl-ýyldan. Her bir hojalyk, her bir maşgala janly soýup, gurbanlyk bellejek bolup aladalanýar. Ine, şu tapawutlar bar.

Azatlyk Radiosy: Adamlaryň ählisinde mümkinçilik barmy gurbanlyk üçin mal soýmaga?

Osman Hallyýew: Maşgalalaryň ählisinde mümkinçilik ýok goýun ýa geçi soýmaga. Soňky üç-dört aýyň dowamynda etiň bahasy gaty galdy, malyň bahasam, elbetde, şonuň ýaly galdy. Geçen ýyl bilen deňeşdirsek, mysal üçin, geçen ýyl bir geçiniň bahasy 200 manat, gurbanlyga ýaramly goýnuňky 300 manat bolan bolsa, häzir geçiniňki 300, goýnuňky 400-500 manat ($140-$175). Şonuň üçin her bir maşgalada gurbanlyk üçin mal soýmaga mümkinçilik bar diýip aýdyp bolmaýar.

Azatlyk Radiosy: Baýramçylyk günleri beýleki azyk önümleriniň bahasy, elýeterliligi nähili?

Osman Hallyýew: Azyk önümleriniň islendik görnüşini bazarlardan tapyp bolýar. Bir mahalky ýaly gytçylyk-defisit ýok. Ýöne bahalary gaty gymmat. Ýöne birneme tüwi arzanlady. Häzir ony orup, çykaryp, satyp otyrlar. Şonuň bahasy arzan. Emma ösümlik ýagynyň bahasy üç-dört aý mundan öňki bilen deňeşdirilende, 30-40% dagy gymmatlady. Unuň bahasam şonuň ýaly. Kerkide 50 kilogramlyk bir halta uny 400 [müň] manatdan satyn aldyk diýdiler (köne pulda). Şol un Halaçda 600 [müň] manat ($40-dan gowrak), şol bahadanam tapmak kyn diýýärler. Gurbanlyk diňe bir janly bilen bolmaýar, oňa çöregem ýapmak gerek. Ine, bahalar şunuň ýaly.

Azatlyk Radiosy: Gurban baýramy nähili dabaralar bilen bellenýär?

Osman Hallyýew: Yslama uýýan beýleki halklardan tapawutlylykda, türkmenleriň arasynda meýdançalarda hiňňildikler gurulýar. Beýleki goňşy türki halklarda ýok şu düzgün. Gurbanlykda hiňňildik uçsaň, ýylyň dowamynda eden günäleriň dökülýär diýen ynanç bar türkmenlerde. Onsoň howa gowy bolsa, mümkinçilik bolsa, bu ýyl-a ýagyş ýagyp dur, milli türkmen sport oýunlary – göreş, ýaglyga towusmak, at çapdyrmak ýaly bäsdeşlikler geçen ýyllarda geçirilýärdi. Bu ýyl ertir-birigün howa açylsa, şonda geçirmeseler, şu gün hiňňildik uçýan ýok. Howa sowap, ýagyş ýagyp dur. Garam uçganaklap başlady.

Azatlyk Radiosy: Osman, diňleýjilerimizi we okyjylarymyzy, şol sanda sizi Gurban baýramy bilen gutlaýarys. Ýene-de köp Gurban baýramlaryny bellemek nesip etsin.

Osman Hallyýew: Köp sag boluň!

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG