Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Wengriýanyň prezidenti Pal Şmidt

Şu gün Wengriýa respublikasynyň prezidenti Pal Şmidt özüniň ilkinji resmi sapary bilen Türkmenistana barýar. Türkmen metbugatynyň berýän maglumatyna görä, Aşgabatda geçiriljek ýokary derejeli duşuşyklaryň dowamynda, taraplar özara gyzyklanma bildirilýän meseleleriň giň gerimi boýunça maslahat geçirerler.


Bu Wengriýanyň prezidenti Pal Şmidtiň Türkmenistana edýän ilkinji resmi saparydygyna garamazdan, mundan öň hem Wengriýanyň dürli derejelerdäki resmileri Türkmenistanda saparda bolupdylar.

2007-nji ýylda Türkmenistana Wengriýanyň maliýe we transport ministriniň ýolbaşçylygyndaky hökümet delegasiýasy gelipdi. 2008-nji ýylyň iýulynda Aşgabatda Wengriýa respublikasynyň premýer-ministri Ferens Dýurçaniň baştutanlyk etmeginde ençeme ministrlikleriň we pudak edaralarynyň wekillerinden düzülen delegasiýa bolupdy.

Türkmenistan-Wengriýa özara gatnaşyklarynyň esasy ugurlary söwda-ykdysady, ýangyç-energetika, transport, aragatnaşyk we oba-hojalyk ýaly pudaklar boýunça alnyp barylýar.

Prezident Pal Şmidtiň Türkmenistana edýän saparynda anyk haýsy meseleleriň üns merkezinde boljakdygy mälim edilmese-de, ekspertler esasy dykgatyň energiýa pudagyna, hususan-da Hazaryň gazyny Ýewropa akdyrjak “Nabukko” gazgeçiriji proýektine gönükjekdigini aýdýarlar.

Rumyniýanyň Ylymlar Akademiýasynyň agzasy Dan Susionyň nygtamagyna görä, ”Nabukko” proýekti boýunça käbir çözülmedik meseleleriň bardygy göz öňünde tutulsa, onda Ýewropa Bileleşiginiň resmileriniň şular ýaly saparlary juda möhüm häsiýete eýedir. Ýöne, onuň bellemegine görä, häzir proýekt boýunça göze ilýän bir özgerişlik ýok.

—Bu ýagdaý Ýewropa Bileleşiginiň “Nabukko” proýektinden sowaşandygy üçin döremedi. Ýöne, ählimiziň bilşimiz ýaly, häzir Ýewropanyň gün tertibinde has ýokary derejedäki meseleler bar. Biziň görşümiz ýaly, gynansak-da, soňky döwürde bileleşikde energiýa syýasaty ikinji ýa üçünji orunda durýar— diýip, Dan Susio aýdýar.

Göz öňünde tutulýan “Nabukko” proýektiniň gurluşyk gürrüňleri 2002-nji ýyldan bäri dowam edýär. Bu proýekt alty kompaniýanyň, şol sanda Wengriýanyň “MOL Natural Gas Transmission Company Ltd” kompaniýasynyň gatnaşmagyndaky konsorsium tarapyndan amala aşyrylýar.

“Nabukko” proýektini gaz bilen üpjün edip biljek esasy döwletler Yrak, Azerbaýjan we Türkmenistan hasaplanýar. Ýakynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow hem çykyş edip, türkmen gazynyň Ýewropa eksportynyň – Türkmenistanyň energiýa syýasatynyň esasy ugurlarynyň biridigini aýtdy.

Resmi maglumata görä, soňky ýyllaryň dowamynda Türkmenistanyň we Wengriýanyň arasyndaky söwda dolanşygy ýokarlanyp, Wengriýadan Türkmenistana esasan farmasewtika, tehnologiýa, şeýle-de gara metallardan öndürilen harytlar eksport edilýär.

Wengriýa respublikasynyň prezidenti Pal Şmidt Türkmenistandan soň, 11-nji noýabrda Azerbaýjana sapara barar.
Ýakubowyň sözlerine görä, serhet bilen bagly häzirki dowam edýän kynçylyklarda ýönekeý türkmenleriňem, özbekleriňem günäsi ýok. Kynçylygy çinownikler döredýärler.
Özbegistanda adam hukuklaryny goraýan Horezm welaýat “Najot” guramasynyň şu ýylyň dokuz aýy boýunça geçiren gözegçilikleri Türkmenistanda adam hukuklarynyň bozulan halatlarynyň ençemesini ýüze çykardy. Şol hasabata görä, agzalan döwür içinde Horezm welaýatynyň 167 graždanynyň pasportyna türkmen serhetçileri “Bir ýylyň dowamynda Türkmenistanyň territoriýasyna girmek gadagan” diýen möhüri basypdyrlar.

“Najot” guramasynyň baştutany Haýytbaý Ýakubow Azatlyk Radiosyna häzirki maglumatlaryň diňe sentýabr aýyna çenli döwri öz içine alýandygyny, şu wagt bu sanyň 200-e golaýlandygyny aýtdy.

“Najot” guramasynyň çap eden maglumatyndan şeýle diýilýär:

—Türkmenistandaky garyndaşlarynyňka gelen özbekleri yzarlamak güýçlendi. Horezmli Mätkarim Ýusubow biziň guramamyza şeýle gürrüň berdi: “Men arada ýakyn garyndaşymyňka Daşoguza baryp geldim. Onuň öýünde galmaga mümkinçiligim bolmany üçin, başga biriniň öýünde ýatdym. Serhetçiler meni yzarlapdyrlar. “Näme üçin görkezilen adresde tapylmadyň?” diýip, pasportyma bir ýyllyk gadaganlyk möhrüni basdylar. Men muny hukugymyň bozulmagy hasap edýärin. Siziň adam hukuklary boýunça “Najot” guramaňyzyň üsti bilen öz nägileligimi türkmen häkimiýetlerine bildirmek isleýärin” diýip, Mätkerim Ýusubow aýdy.

“Najot” guramasynyň baştutany Haýytbaý Ýakubow türkmen häkimiýetleriniň dürli bahanalar bilen özbek raýatlaryny ýurtdan çykarýandygyny, ýöne türkmen tarapyndan informasiýa alyp bolmaýandygyny aýdýar:

—Beýle ýagdaýlar barada informasiýa ýok. Ýöne 2005-nji ýylda iki adamyň tussag astyna alnandygyny bilýärin. Ýöne olary hem iki ýyldan soň azatlyga goýberdiler. Ýöne Türkmenistanyň türmelerinde ýüz töweregi özbek graždanynyň oturandygy barasynda maglumat bar.

“Türkmen-özbek, özbek-türkmen serhedinden geçýänler köp sanly býurokratik böwetlere duçar bolýarlar. Bu bolsa serhetýaka söwda urulýan zarbadyr. Graždanlar emigrasiýa, serhet hem gümrük barlaglaryndan geçmeli, ol bolsa gaty köp wagt alýar” diýlip, guramanyň maglumatynda bellenipdir.

Dostluk we goňşuçylyk

Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň 2-nji noýabrda geçirilen ýygnagynda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow goňşy ýurtlar bilen serhetleriň dostluk, hoşniýetli goňşuçylyk serhedi bolmalydygyny aýdypdy.

—Eger hakykatdan-da dostluk serhedi boljak bolsa, baryp-gelmäniň möhleti üç gün däl, bir hepde bolmaly. Baýramçylyklarda birek-biregiňkä baryp gelmek ýeňilleşdirilmeli—diýip, Najot” guramasynyň ýolbaşçysy Haýytbaý Ýakubow hasap edýär.

Emma “Najot” guramasynyň ýolbaşçysy Özbegistandan gelin bolup düşenlere Türkmenistanda raýatlyk berilendigini, emma Özbegistanda Türkmenistandan baranlara diňe oturym berilýändigini aýtdy.

Ýakubowyň sözlerine görä, Türkmenistanyň Mary, Ahal, Balkan ýaly serhetden uzakdaky welaýatlaryna barmak üçin özbek graždanlaryna Türkmenistanyň wizasy gerek:

Daşkentde, Türkmenistanyň ilçihanasynyň öňünde wiza üçin hepdeläp garaşmaly bolýar, bu ýerde býurokratik päsgelçilikler gaty köp. Şu meselä-de çözgüt gerek. Türkmenistan bilen Özbegistanyň arasynda gol çekilen 60 töweregi ylalaşykdyr şertnama bar. Ýöne olary ulanmagy taraplar ýa islänok ýa başarmaýarlar. Iki ýurduň graždanlaryna ýeňillik döretmek üçin şol dokumentlere ýaňadan seretmek gerek.

Ýakubowyň sözlerine görä, serhet bilen bagly häzirki dowam edýän kynçylyklarda ýönekeý türkmenleriňem, özbekleriňem günäsi ýok. Kynçylygy çinownikler döredýärler.

—Şonuň üçin iki ýurt uly ýeňillikleri göz öňünde tutýan täze dokumentleri kabul etmeli. Şonda türkmen-özbek serhedi hakyky dostluk serhedi bolar—diýip, adam hukuklary boýunça Horezmdäki “Najot” guramasynyň ýolbaşçysy Haýytbaý Ýakubow Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugyna beren interwýusynda aýtdy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG