Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Belarusyň "Maksim Tank" adyndaky Döwlet pedagogiki uniwersiteti. Iýul, 2008.

Belarusyň Bilim ministrliginiň şu ýyl boýunça ýaýradan statiskasyndan çen tutulsa, bu ýurda Türkmenistandan baryp, bilim alýanlaryň sany 15 müňden sähel azrak. Belarusda bilim alýan daşary ýurtlularyň umumy sany 35 muň 340 adam. Eýsem, Belarusyň türkmen ýaşlarynyň iň köp barýan ýurtlarynyň biri bolmagynyň sebäpleri nämede bolup biler? Şu mesele barada Azatlyk Radiosy Belarusyň ýokary okuw jaýlarynyň biriniň öňki mugallymy Serdar bilen söhbetdeş boldy.


Azatlyk Radiosy: Belarus türkmenistanly ýaşlaryň okuwa iň kop barýan ýurtlarynyň biri. Muňa näme sebap bolýar?

Serdar: Birinjiden, Belarus asuda ýurt hasap edilýär. Hakykatdanam, Belarus asuda bir ýurt, bu ýerde kän bir goh-galmagal ýok. Ikinjiden, Belarusda bilimiň derejesi postsowet döwletleriniň arasynda ýokary derejede durýar.

Bellemeli ýene bir zat, meniň pikirimçe, döwlet syýasaty. Belarusyň prezidenti Lukaşenko ençeme gezek Türkmenistana bardy, şertnamalary baglaşdy. Türkmenistanyň prezidenti hem Belarusa geldi. Ýurduň wise-pemýerleri wagtal-wagtal gelip-gidip durýar. Döwlet aragatnaşygy oňat.

Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň Belarus bilen döwlet gatnaşyklaryny agzadyňyz. Siziň pikiriňizçe, Türkmenistan bu gatnaşyklara näme sebäpden gyzyklanma bildirýär?

Serdar: Sebäbi döwlet tarapyndan iki ýurduň arasynda uly işler geçirilýär. Belarusyň “Belaruskaliý” diýen kompaniýasy Türkmenistanyň Lebap welaýatynda iş geçirip ýör. Elbetde, şol guruljak obýektlere işgärler gerek, inženerler gerek, şolary Belarus taýýarlaýar.

Geljekki açyljak zawod-fabriklere gerek bolan spesialistler Belarusda taýýarlanylýar, döwlet tarapyndan. Şol bir wagtyň özünde-de, türkmen ýolbaşçysynyň-da muňa islegi bar diýip pikir edýärin. Türkmenstanyň prezidenti Belarusy, onuň syýasatyny we gurluşyny halaýan bolmaly. Öz ýurdunyň hem şol ýoldan gitmegini isleýän bolmagy ähmal diýip düşünýärin.

Azatlyk Radiosy: Daşary ýurt studentleriniň, şol sanda türkmenistanly studentleriň sanynyň köpelmegi Belarus üçin näderejede bähbitli?

Serdar: Bu sowala bir jogap bar - pul. Bu ykdysady tarapdan Belarusa uly girdeji berýär. Belarus munuň üsti bilen gazanç edýär. Türkmenistandan gelýän studentleriň her biri ýylyň dowamynda azyndan 2 müň dollar sarp edende-de, 15 muňe golaý adam okaýan bolsa, näçe pul girdeji gelýär Belarusa? Elbetde, bu ykdysady taýdan Belarus üçin bähbitli.

Azatlyk Radiosy: Belarusda okaýan türkmenistanlylaryň, ortaça hasap bilen aýdylanda, näçerägi döwletiň hasabyna we naçesi öz hasabyna okaýanlar?

Serdar: Meniň tanaýanlarymyň esasy bölegi öz hasabyna gelip okaýarlar.

Azatlyk Radiosy: Belarusda okaýan studentleriň ýaşaýyş şertleri we bilim almak üçin şertleri nähili?

Serdar: Ene-atalar çagalaryny bärik iberende, özleriniň muňa ýagdaýynyň ýetip-ýetmejegini öňünden pikirlenmeli. Belarusyň ýokary okuw jaýlaryndaky ýagdaý oňat, sebäbi gaty köp täze umumy ýaşaýyş jaýlary gurulýar. Elbetde, studentlere umumy ýaşaýyş jaý bermeýän okuw jaýlaram bar. Studentler kwartiralarda ýaşaýarlar. Ýöne, döwlet tarapyndan gelýänleriň okuw tölegleribi we stipendiýalaryny döwletiň özi töleýär. Türkmenistan tarapyndan üpjünçilik oňat.

Azatlyk Radiosy: Ýene bir sowal, meselem, bir studentiň ýylyň dowamynda Belarusda okamagy we ýaşamagy, takmynan, näçeräk pula durýar?

Serdar: Belarusda ýaşamak üçin, aýyna, takmynan, 150-200 dollar gerek.

Azatlyk Radiosy: Okuwyň bahasy näçe, ortaça hasapdan?

Serdar: Okuwyň bahasy 2000-5000 dollar aralygynda. Okuw jaýy merkezde ýerleşýärmi, welaýatda yerleşýärmi, haýsy ugurdan bilim berýär – şoňa-da bagly bu mesele.

Azatlyk Radiosy: Belarusdaky okuw tölegleriniň we ýaşaýyş çykdajylarynyň, beýleki ýurtlar bilen deňeşdirilende, onçakly ýokary bolmazlygynyň bu ýurtda okaýan türkmenistanlylaryň sanynyň soňky ýyllarda köpelmegine täsiri barmy?

Serdar: Bu ýerde okuw arzan diýip bolmaz. Okuwyň arzan ýeri Orta Aziýanyň ýokary okuw jaýlary. Sebäbi ol ýerde okuw 300-500 dollar diýýärler. Bärde, elbetde, onuň ýaly okuw ýok. Bärde gymmat, ýöne bilim aljak bolsaň, hakykatdanam bilimiň bar ýerine gidip okamaly. Belarusda şeýle mümkinçilik bar.
Farid Tuhbatullin: “Biz internet we beýleki media serişdeleri, olaryň biziň ýurtlarymyzda ýüzbe-ýüz bolýan problemalary barada gürrüň etdik”.

Golaýda hökümete degişli bolmadyk halkara we regional guramalaryň bäşisi Türkmenistanda, Özbegistanda we Gazagystanda internetiň hem beýleki täze media serişdeleriniň ýagdaýy barada bilelikde hasabat ýaýratdy. Azatlyk Radiosyndan Guwanç Gere şol dokumenti taýýarlanlaryň biri, Wenada iş alyp barýan “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň başlygy Farid Tuhbatullin bilen şu hasabatda gozgalan meseleler we bu barada Brýusselde geçirilen gepleşikler barada gürrüňdeş boldy.


Azatlyk Radiosy: Farid, Türkmenistanda, Özbegistanda we Gazagystanda internetiň we beýleki täze medianyň ýagdaýy barada Ýewropa parlamentindäki duşuşyklar nahili geçdi?

Farid Tuhbatullin: Sişenbe güni biz gazagystanly, özbegistanly kärdeşlerimiz bilen birlikde Ýewropa Parlamentinde duşuşyk geçirdik we ol iki sagada golaý dowam etdi. Oňa Ýewropa Parlamentiniň deputatlaryndan, olaryň kömekçilerinden ybarat 30 çemesi adam gatnaşdy.

Bu duşuşygyň temasy Merkezi Aziýanyň üç ýurdunda söz azatlygynyň, köpçülikleýin habar serişdeleriniň ýagdaýy barada boldy. Biz internet we beýleki media serişdeleri, olaryň biziň ýurtlarymyzda ýüzbe-ýüz bolýan problemalary barada hem gürrüň etdik.

Azatlyk Radiosy: Siziň bu baradaky çykyşlaryňyza Ýewropa Parlamentinde nähili reaksiýalar boldy?

Farid Tuhbatullin: Elbetde, oňa uly gyzyklanma boldy we bizi dykgat bilen
“Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň başlygy Farid Tuhbatullin
“Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň başlygy Farid Tuhbatullin
diňlediler. Olar bize köp sowallar berdiler. Meniň pikirimçe, biziň eden çykyşlarymyz we Ýewropa Parlamentinde ýaýradan materiallarymyz Ýewropa Parlamentiniň dokumentlerine goşular ýa-da onda kabul ediljek kararlarda göz öňünde tutular.

Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistan barada näme gürrüň etdiňiz?

Farid Tuhbatullin: Biz soňky mysallardan biri hökmünde žurnalist Annamämmet Mätiýewiň öýüniň daşlanandygyny getirdik. Şeýle-de, Abadan şäherindäki wakalardan soňra “Hronika Türkmenistan” atly öz internet saýtymyza hüjüm edilendigini, Azatlyk Radiosynyň žurnalisti Soltan Açylowanyň öýüniň daşlanandygyny aýtdyk. Köpsanly anyk mysallar getirdik.

Elbetde, biz Türkmenistanda internetiň agyr ýagdaýy, garaşsyz habar serişdeleriniň asla ýokdugy, hatda türkmen häkimiýetleriniň çanak antennalaryna garşy göreşip, olary, esasan, Aşgabatda jaýlardan aýyrýandyklary barada-da gürrüň etdik.

Azatlyk Radiosy: Siz Azatlyk Radiosyna ozalky beren interwýuňyzda Brýusseldäki käbir beýleki edaralarda-da çykyş etjekdigiňizi aýdypdyňyz. Şolar barada-da gürrüň beräýseňiz?

Farid Tuhbatullin: Duşenbe güni Ýewropa Geňeşinde birnäçe duşuşyklar boldy. Bu guramanyň birnäçe resmisi, şol sanda Ýewropa Bileleşiginiň Merkezi Aziýa boýunça ýörite wekili Pýer Morel bilen hem duşuşdyk.

Bu duşuşyklarda Merkezi Aziýanyň üç ýurdundaky syýasy ýagdaýlar, adam hukuklary meseleleri barada maslahat etdik. Şonuň ýaly-da, biziň internet we beýleki täze media serişdeleri barada golaýda ýaýradan dokumentimiz hakda-da gürrüň etdik.

Azatlyk Radiosy: Ýewropa Geňeşiniň, Ýewropa Parlamentiniň resmileri siziň gozgan meseleleriňiz boýunça haýsydyr bir wadalary berdilermi?

Farid Tuhbatullin: Duşenbe güni Ýewropa Geňeşinde bolan duşuşyklarda resmiler türkmen çinownikleri bilen gepleşik geçirýändiklerini, olary käbir oňyn ädimleri ätmäge we türkmen häkimiýetleriniň boýun alan borçnamalaryny ýerine ýetirmäge çagyrýandyklaryny, bu ugurda oňyn netijeleri gazanmaga çalyşýandyklaryny aýtdylar.

Elbetde, bular diplomatik metodlar we bu metodlar häkimiýetlere zerur basyşlary etmegi göz öňünde tutmaýar.

Azatlyk Radiosy: Umuman, Brýusselde geçiren we geçirýän duşuşyklaryňyzdan nähili netijelere garaşýarsyňyz?

Farid Tuhbatullin: Ýewropa Parlamenti Ýewropa Bileleşiginiň beýleki ýurtlar we taraplar bilen baglaşan ylalaşyklaryny ara alyp maslahatlaşmaly we tassyklamaly. Muňa bu guramanyň Türkmenistan bilen baglaşmagy göz öňünde tutýan wagtlaýyn söwda ylalaşygy-da girýär. Bu ylalaşygy entek Ýewropa Parlamenti tarapyndan tassyklananok.

Biziň pikirimizçe, türkmen häkimiýetleri adam hukuklary boýunça wadalaryny, borçnamalaryny berjaý eden halatynda, bu ylalaşygyň makullanmagy mümkin. Biz özümiziň yzygiderli geçirýän şeýle duşuşyklarymyz bu ugurdaky işimize ýardam eder we ýewropa guramalary türkmen häkimiýetleriniň ynsan ölçegleri boýunça borçnamalaryny ýerine ýetirmekleri üçin basyş görkezerler diýen umytda.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG