Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Prezident Berdimuhamedow 2010-njy ýylda eden çykyşynda ýakyn iki ýylda 23 milliard 600 million çemesi amerikan dollarynyň gurluşyklara harçlanjakdygyny yglan etdi.

Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň 4-nji fewraldaky mejlisinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň aýtmagyna görä, 2011-nji ýylda gurluşyk işleri üçin 7 milliard amerikan dollary harçlanar.

Prezident gurluşyk işleriniň gerimini giňeltmek üçin gurluşyk toplumlarynyň dolandyrylyşynyň hilini ösdürmelidigini belledi we Aşgabat häkimliginde gurluşyklar barada ýörite edarany açmagy tabşyrdy. Bu edara ol ýa-da beýleki gurluşyklar barasynda ýerli we daşary ýurt gurluşyk kärhanalary üçin tenderler geçirer. Olar bilen degişli ylalaşyklara gol goýar. Ministrlikler we pudaklaýyn edaralar bolsa täze edara bilen jaý ýa-da desgany gurmak barasynda ylalaşyklara gol goýarlar.

“Biz 2015-nji ýyla çenli umymy sermaýanyň 15 prosentini gurluşyk toplumyna ýatyrmagy göz öňünde tutýarys. Bu hem bize gurluşyk kompaniýalarynyň kuwwatyny, gurluşyk materiallarynyň bahasyny ösdürmäge we işine ussat gurluşykçylary taýýarlamaga mümkinçilik berer” diýip, Berdimuhamedow aýtdy.

Prezident Berdimuhamedow 2010-njy ýylda eden çykyşynda ýakyn iki ýylda 23 milliard 600 million çemesi amerikan dollarynyň gurluşyklara harçlanjakdygyny yglan etdi. Geçen ýyl ulanylmaga berlen “Oguzkent” myhmanhanasynyň umumy bahasynyň 270 million ýewro deňdigini resmi metbugat ýazdy.

Iş we jaý üpjünçiligi

Şol bir wagtyň özünde-de, Türkmenistanda gurluşyklaryň giň möçberde alnyp barylýandygyna garamazdan, ilatyň iş we ýaşaýyş jaýlary bilen üpjünçiligi pes derejede alnyp barylýar. Täze gurulýan ýaşaýyş jaýlarynyň bahasy bolsa ilatyň aglaba bölegi üçin gymmat bolmagynda galýar.

Mary welaýatynyň ýaşaýjysy, 55 ýaşly zenanyň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, onuň ýaşaýan etrabynda işsizlik ösen: “Bir öýde üç hojalyk bar bolsa, olardan diňe bir erkek adamynyň işi bar. Onsoň diňe aýal-gyzlar işlemeli bolýarlar. Olar bazara gitmeli, öýde tikin-çatyn etmeli”.

Lebap welaýatynyň häzirki Atamyrat, öňki Kerki etrabynda ýaşaýan Ogulbibi Gurbanowa bolsa gyzjagazy bilen atasynyň maşyn goýýan köne garažynda ýaşaýandygyny Azatlyk Radiosyna aýtdy: “2003-nji ýylda adamym bilen aýrylyşdym. Bir gyzym bar. Häzir atamyň köneje garažynda ýaşaýaryn”.

Milliardlarça pul gurluşyga

Türkmen mejlisiniň öňki deputaty, häzir Şwesiýada ýaşaýan oppozisioner Halmyrat Söýünowyň pikiriçe, Türkmen häkimiýetleriniň gurluşyklara milliardlarça dollar harçlamagynyň birnäçe sebäbi bar: “Türkmenistanda iň uly ogurlyk gurluşyklar arkaly edilýär. Gurluşyklara näçe pul harçalanandygyny, tehnika ulanylandygyny hasaplaýan adam ýok ýa-da olara gözegçilik edýän gurama ýok”.

“Ikinjiden, şol gurluşyklar kimlere berilýär. Olardaky ogurlygy hiç kim bilmesin diýip olary esasan, daşary ýurt şirketleri alyp barýarlar. Meselem, Fransiýanyň “Buig”, Türkiýäniň “Polimeks” we beýleki ululy-kiçili şirketleri alyp barýarlar” diýip, Söýünow aýdýar.

Söýünowyň pikiriçe, şol ýüz millionlar ilaty täze iş ýerleri bilen üpjün etmek we ýaşlary daşary ýurtlarda okatmak üçin harçlansa, örän ýerlikli bolardy.

ABŞ-da ýerleşýän “Gallup” edarasy tarapyndan geçirilen pikir soralyşygyň netijesinden belli bolşuna görä, Türkmenistanyň ilatynyň 38 prosenti ýaşaýyş jaý üpjünçiligi boýunça dürli kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz.
“Türkmentelekom” ýurduň bäş welaýatynda we paýtagt Aşgabatda aragatnaşyk hyzmatlaryny hödürleýär.
“Türkmentelekomyň” Online.tm Internet saýtyna salgylanyp, “Agence France-Presse” Türkmenistanda “Türkmentelekomyň” müşderilerine teklip edilýän çäklendirilmedik internet hyzmaty we onuň bahalary bahalary baradaky maglumatlary çap etdi.

Edil dünýäniň beýleki ýerlerinde bolşy ýaly, Türkmenistanyň ilaty-da ýokary tizlikli, çäklendirilmedik ADSL sistemaly Internetden peýdalanyp biler, ýöne olar bu hyzmat üçin aýda 6,821 amerikan dollaryny, ýagny täze puldan 19,440 manady tölemeli bolarlar. Onuň tizligi sekundda 2,048 kilobaýt.

Näme üçin gymmat?

Döwlet eýeçiligindäki “Türkmentelekom” aragatnaşyk kärhanasy Internet hyzmatynyň tizligine görä arzanrak görnüşlerini hem teklip edýär. Mysal üçin, tizligi sekundda 64 kilobaýt internetiň bahasy aýda 213 dollar. Iň arzan internet aýlyk 43 dollar bolup, ol bir aýda 2 gigabaýtlyk elektron alyş-çalşyga mümkinçilik berýär.

“Şeýle maglumat bar. Daşary ýurtlular bilen ýurt raýatlarynyň Internet hyzmatyna töleýän tölegi deň däl. Dogrusy daşary ýurtlular pylança töleýär diýip, anyk san aýdyp biljek däl. Ýöne ýurduň raýaty hökmünde men bir aýyma 12 manat töleýärin. Interneti çatyp ulanamda-da her minutyna iki teňňe töleýärin” diýip, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.

Merkezi Aziýa ýurdy bolan Özbegistan ýapyk režimliligi, azatlyklaryň çäklendirilişi, awtoritarlygy boýunça halkara guramalaryň hasabatlarynda, köplenç Türkmenistan bilen ýanaşyk gelýär. Bu ýurtda Internet hyzmatynyň bir aýlyk bahasy näçe?

Merkezi Aziýa boýunça internet ugrundan bilermen özbegistanly Tolkun Umaralyýew şeýle diýýär: “Özbegistanda onlarça internet prowaýderleri bolup, olaryň arasynda bäsdeşlik bar. Şonuň üçin internet gymmat däl. Ortaça, mysal üçin, ‘Dial-up hyzmatyny alsak, 35 töweregi”.

Umaralyýewiň sözlerine görä, ýokary tizlikli internet 50 dollara çenli. Şol bir wagtda-da spesialist Özbegistanda häkimiýetler tarapyndan petiklenen Internet saýtalarynyň hem az däldigini belledi.

Dünäniň käbir ýurtlaryna ilata hödürlenýän ýokary tizlikdäki Internet hyzmatlarynyň her aýlyk ortaça bahalary: Polşada 30 dollar, Koreýada 30 dollar, Britaniýada 33 dollar, Çehiýada 45 dollar, Germaniýada 50 dollar, Birleşen Ştatlarda 50 dollar, Awstraliýada 77 dollar, Portugaliýada 83 dollar we Norwegiýada 104 dollar (Çeşme: OECD)

Ilatyň ukyby

“Agence France-Presse” ABŞ-nyň Merkezi aňtaw edarasynyň maglumatlaryna salgylanmak bilen, 2010-njy ýylda Türkmenistanda ilatyň jan başyna düşýän jemi içerki önümiň 7,400 dollar bolandygyny ýa-da ortaça jan başyna aýda düşýäniniň 616 dollara deňdigini ýazýar.

Ýurtda işsizligiň ýokary derejede dowam edýän wagty, aýlyklaryň, pensiýadyr stipendiýalaryň möçberiniň çäkli ýagdaýynda çäklendirilmedik, ýokary tizlikli Internete aýda 7,000 dollar töweregi töleg girizilmegi näme bilen bagly bolup biler?

“Müsürde bolan wakada halky ýygnamak, ýaşlary aýaga galdyrmak, nähili sebäp bilen şolar meýdana çykmaly - bularyň hemmesi Internetiň kömegi bilen gurnaldy. Şular ýaly waka bolmasyn diýlip edilýän zat” diýip, öňki diplomat, daşary ýurtda döredilen oppozision Respublika partiýasynyň lideri Nurmuhammet Hanamow öňe sürýär.

2008-nji ýyla çenli Türkmenistanda esasan daşary ýurt firmalaryna Internetden peýdalanmaga rugsat berilýärdi. Ilkinji Internet kafeler 2007-nji ýylyň başynda peýda bolup ugrady.

Adamlar Internet kafeleriň hyzmatyndan peýdalananlaryny hem kem görenokler, çünki bir sagat Internet ulanmagyň bahasy, çak bilen, bir amerikan dollaryna deň. Ýöne Internetden peýdalanmak isleýänler kafe pasport bilen barmaly, şol adam baradaky pasport maglumatlary žurnala ýazylýar, hasaba alynýar.

Ýurduň ýaşlary Internet hyzmatyndan esasan mobil telefonlar arkaly peýdalanýarlar. Ýakyna wagta çenli Türkmenistanda GPRS Internet hyzmatyny esasan Orsýetiň MTS mobil aragatnaşyk kompaniýasy hödürleýärdi. Häzirki wagtda bu hyzmat döwlet eýeçiligindäki “Altyn Asyr” mobil operatory tarapyndan hödürlenýär. Bu operatorda 3G Internet sistemasy hem bar.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG