Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Berdimuhamedow Garlyk şäherçesini döretmek baradaky karara gol çekýär, 2-nji fewral.

2-nji fewralda Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow Lebap welaýatynyň Köýtendag etrabynda Garlyk şäherçesiniň düýbüni tutmak dabarasyna gatnaşdy.

Täze düýbi tutulan şäherçede ähli amatlyklary bolan ýaşaýyş jaýlary, häzirkizaman mekdepler, çagalar baglary, medeni we sport desgalary, şeýle hem sosial maksatly desgalaryň birnäçesi gurlar diýip, ýurduň mediasy habar berýär.

Ýerli ýaşulular prezidentiň sapary mahalynda, Lebap welaýaty, 2-nji fewral
Garlyk şäherçesiniň düýbüniň tutulyş dabarasynda Berdimuhamedow täze şäherçäniň Lebap welaýatyny ösdürmegiň berk binýadyna öwrüljekdigini aýratyn belledi.

Oba ýerlerini şäher tipine öwürmek syýasatyny ýurduň ilkinji prezidenti Saparmyrat Nyýazow başlapdy. Ol Ahal welaýatynyň ozalky Aşgabat etrabynyň adyny Ruhabat diýip üýtgedip, bu ýerde düýpli gurluşyklara badalga beripdi hem-de Ruhabadyň beýleki etraplara nusga bolmalydygyny öňe sürüpdi. Emma bu iş ýurduň beýleki etraplarynda başa barmandy.

Ruhabat etrabynda, hususan-da, bu etrabyň çäginde ýerleşýän Gypjak şäherçesinde düýpli gurluşyklar amala aşyryldy. Nyýazowyň dogduk mekany bolan Gypjak obasyna döwlet tarapyndan uly serişdeleriň goýberilmegi netijesinde Ruhabat etraby ýurduň beýleki etraplaryndan ep-esli derejede saýlandy.

Gurbanguly Berdimuhamedow ýurduň prezidenti wezipesine saýlanandan soň, oba ýerlerini şäher tipine öwürmek syýasatyny Saparmyrat Nyýazowa garanyňda has giňişleýin alyp barmaga başlady. Onuň bu syýasaty ilki bilen prezidentiň dogduk obasy bolan Gökdepe etrabynyň Babarap obasynda durmuşa geçirilip başlandy.

2007-nji ýylyň martynda Berdimuhamedow ýurduň iň bir çetinde ýerleşýän Esenguly etrabyna baryp, bu ýerde täze şäherçäni döretmek hakda karara gol çekdi. Şondan soň Lebap welaýatynda Döwletli, Mary welaýatynda Altyn sähra, Daşoguz welaýatynda Ruhubelent etrap merkezleriniň we häzirki zaman ilatly ýerleriniň döredilmegine badalga berildi.

2010-njy ýylyň jemlerine bagyşlanylyp geçirilen Ministrler Kabinetiniň mejlisinde Berdimuhamedow ýurduň ähli welaýatlaryna iş sapary bilen aýlanmakçydygyny habar beripdi.

Tutuş 2011-nji ýylyň dowamynda Berdimuhamedowyň ýurduň 65 etrabyna baryp görmegininiň meýilleşdirilýändigi habar berilýär.

Türkmenistanyň Prezidentiniň «Obalaryň, şäherçeleriň, etraplardaky şäherleriň we etrap merkezleriniň ilatynyň ýaşaýyş-durmuş şertlerini özgertmek boýunça» milli maksatnamasyna laýyklykda şu ýylyň dowamynda ýurduň birnäçe etraplarynda döwlet tarapyndan maliýe serişdeleriniň goýberilmegi netijesinde desgalaryň gurluşygyna badalga beriljekdigi barada habar berilýär.

26-njy ýanwarda Baýramaly etrabynyň Üçajy şäherçesine bolan saparynda Berdimuhamedow bu ýerde 160 orunlyk täze çagalar bagynyň, 600 orunlyk mekdebiň, medeniýet öýüniň, dermanhananyň guruljakdygyny mälim edipdi.

Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.
Ogul öýermek, öýe gelin getirmek türkmenlerde iň uly bagtly pursatlaryň biri hasaplanýar.

Adamzadyň durmuşynda iň bir ýatdan çykmajak wakalaryň biri saçagy giňden ýazyp, öz ýakynlaryň, dost-ýarlaryň bilen gapyňda toý tutmakdyr.

Bu, elbetde, Ýer ýüzündäki ähli milletleriň durmuşynda hem şeýle bolsa gerek. Toýlara her bir millet, her bir tire-taýpa özüçe öwüşgin berip, özüçe şatlyk-şagalaň goşýar.

Türkmen toýlarynyň ata-babalardan gelýän özboluşly däp-dessurlary bar. Türkmenler ogul öýermek, gyz çykarmak, doglan gün bellemek ýaly wakalar bilen bir hatarda täze jaýly bolmak, ogul çaganyň dünýä inmegi bilen bagly hem toý tutýarlar. Çagany sünnete ýatyrmak, galpak toýlary ýaly toýlar hem türkmenlerde gaty şagalaňly tutulýar.

Bagşy aýtdyrmak, göreş tutdurmak, at çapdyrmak, ýaglyga towusmak ýaly däp-dessurlar türkmen toýlarynyň gadymdan bäri bezegi bolup gelipdir.

Türkmenler ähli toýlary hem gowy görýärler. Ýöne ogul öýermek, öýe gelin getirmek türkmenlerde iň uly bagtly pursatlaryň biri hasaplanýar.

Adamzat durmuşynyň asyrlarboýy her hili ýaşaýyş ýagdaýyna görä üýtgäp, baý-garyp gatlagyň döremeginiň netijesinde tutulýan toýlar görnüşini üýtgedýär. Her maşgala toýy öz gurbunyň çatyşyna görä tutýar.

Elbetde, ogul öýermek bilen bagly gyz üçin berilýän galyň hem türkmeniň däp-dessurynda bolup, ol biziň günlerimize çenli dowam edip geldi. Galyň meselesi sebäpli, ogul öýermek üçin toý tutmak bolsa şu günki gün türkmen halkynyň iň bir agyryly meselesine öwrüldi.

Geçen asyryň 60-njy ýyllarynda “komsomol toýlary” adyny alyp, türkmen ojagynda stol bezemekden başlanan täzeçe toýlar öz möçberini ýuwaş-ýuwaşdan artdyrmak bilen, Türkmenistan Garaşsyzlygyny alýança dowam etdi. Soýuz dargap, Türkmenistan özbaşdak ýaşap başlansoň, komsomol-da ýitdi, toýlara «komsomol toýy» diýmek däbi-de.

Biziň günlerimizde toýy mahabatly restoranlarda, toý saçagyny boldan bezemek däbe öwrüldi. Soňky 10-15 ýylyň dowamynda şäherlerde, etrap merkezlerinde gurlan toý mekanlarynyň sany artyp, olaryň boş güni ýok diýsek ýalňyşmasak gerek. Hatda birnäçe aý öňünden nobata ýazylmasaň, gyssagara boş restoran ýa-da toý mekanyny tapaýmak aňsat düşmeýär.

Uly dabara bilen gymmat bahaly restoranlardyr, toý mekanlarynda tutulýan toýlar ilatyň hal-ýagdaýynyň düýpgöter özgerýändigini, medeniýetiniň ösýändigini görkezýär.

Möhüm sorag

«Tutulýan toýlar üçin edilýän harajatlar, gyz üçin berilýän galyň eýsem, şu günki gün her bir türkmen maşgalasy üçin elýeterlimi?» diýen sorag islesek-islemesek örboýuna galýar. Mahabatly toýlar, gyz üçin berilýän islendik möçberdäki galyň hemişe barjamly adamlardan çykýar.

Ýurduň sebitlerinde galyňyň möçberi dürli-dürli. Ol gelinlik üçin gerekli geýim-gejim, altyn şaý-sepleri öz içine almak bilen, häzirki wagtda 3 müň amerikan dollaryndan 7-8 müň amerikan dollaryna çenli baryp ýetýär.

Beýle däpleriň döremegine barjamly adamlar sebäp bolýar. Toý saçagyny bezemegi hem üstüne goşsaň, ogul öýermek üçin edilýän çykdajylar ummadan çykýar. Beýle harajady ýygnamaga halal zähmet bilen ýaşap ýören sada adamlaryň maşgalalarynyň güýji ýetmeýär. Şeýle-de bolsa, pukara maşgalalaryň ogullary hem barjamly adamlaryň yzyna eýermek isleýärler.

Ene-atalardan göwni bitmedik ýaşlarda kemsinmek ýüze çykýar. Çagalaryny kemsindirmejek bolup, käbir ene-atalar agyr bergä batýarlar. Netijede mahabatly tutulýan toýlar bilen galyň meselesi biziň durmuşymyza mäkäm ornaşyp barýar. Bu bolsa türkmenleriň aglabasynyň ojaklaryna agram salýar.

Dabaraly tutulýan toýlary günüň-güni synlap ýören ýaş ýigitlerdir gyzlar öz deň-duşlaryndan kem oturmajak bolýarlar. Netijede gün-güzeranyny zordan aýlaýan maşgalalar diňe bir ogul öýermek däl, eýsem, gyz çykarjak bolubam kyn güne galýarlar. Oglan tarapdan karz-kowal edilip, galyň hökmünde getirilýän puluň gyzyň toý harajadyna ýetmeýän wagtlary az bolmaýar.

Iki tarapyň hem bergä batmagy bilen, toýdan soň ýaşamak, iýip-içmek meselesi maşgalanyň kynçylyk çekmegine getirýär. Toýdan soň maşgalanyň ýeter-ýetmezçiligne çydam edip bilmän gaýyn öýüni terk edip gidýän gelinler hem az däl.

Şowhunly gelnalyjylarda 25-30 sany ýeňil maşynlaryň gelnalyja ugradylmagy bilen, ýaş ýigitleriň seresapsyzlygy sebäpli, pajygaly ýagdaýlaryň ýüze çykýan halatlary hem az däl.

Toý harajady diýen sebäp bilen türkmen ojagyna berk ornaşyp barýan galyň işsizlikden kösenýän hojalyklary barha çökerýär, ýaşlaryň aňyny zaýalaýar. Oba arçynlary, oba ýaşululary bolsa bu meselelere parhsyz garaýarlar.

Ýaşlaryň arasynda öwüt-ündew, ene-atalaryň arasynda galyňyň dürli taraplary barada düşündiriş işlerini alyp barmak ýaly meseleler häzirki türkmen jemgyýeti üçin möhüm bolsa gerek.

Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG