Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Gyrgyzystanyň Strategik analiz we çaklamalar institutynyň maglumatynda Türkmenistanda şahsyýet kultunyň güýçlenmegine-de üns çekilýär.

Gyrgyzystanyň Strategik analiz we çaklamalar instituty Türkmenistanda arap döwletlerindäki wakalaryň senarisiniň gaýtalanmagy üçin sebäpler bar diýen pikirleri öňe sürýär.

Gyrgyzystanyň Strategik analiz we çaklamalar institutynyň maglumatynda Türkmenistanyň obrazynyň beýleki Merkezi Aziýa döwletleri bilen birlikde Ýakyn Gündogaryň we arap dünýäsiniň döwletleriniň obrazyna gabat gelýänligi aýdylyp, deňeşdirme getirilýär.

Ýakynda Müsüre 30 ýyllap prezidentlik eden Mubarek häkimiýetden gitmäge mejbur boldy.
Maglumatda arap döwletleriniň senarisiniň Türkmenistanda ýüze çykmagy üçin sebäpleriň bardygy aýdylýar. Muňa ýurtda syýasy oppozisiýanyň ýoklugy, etniki gapma-garşylyklar, sosial kynçylyklar, şahsyýet kultunyň güýçlenmegi ýaly problemalaryň, şeýle-de geosyýasy faktoryň itergi berýänligi aýdylýar.

Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan Gyrgyzystanyň Strategik analiz we çaklamalar institutynyň ýolbaşçysy Akylbek Salyýew adamlaryň hak-hukuklarynyň yzygiderli depelenmegini ilatyň sabyr käsesiniň dolmagy üçin esasy sebäpleriň arasynda görkezdi .

“Adam hukuklaryna, raýatlaryň saýlamak hukuklaryna we, umuman demokratiýa degişli meseleler barada, şu çaka çenli aýdylyp gelinýän hem bolsa, muňa iş ýüzünde ýol berilmeýär. Şeýle ýagdaýda adamlarda öz ýolbaşçylarynyň häkimiýet başynda çakdanaşa köp oturanlygy baradaky pikirler döräp biler” diýip, institutyň ýolbaşçysy Salyýew aýdýar.

Emma kopçülikleýin syýasy protestleri başdan geçiren döwletlerdäki wakalara meňzeş ýagdaý Türkmenistanda bolup bilmez diýen pikirler hem orta atylýar. Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeş bolan türkmenistanly Güneş şeýle pikirde: “Biziň döwletimizde närazyçylyk ýok. Gowy. Hemme zat, hemmetaraplaýyn gowy diýip, pikir edýärin. Her döwletiň öz içinde närazyçylyk bolýar. Biziň döwletimizde ýok, bolup bilmez, hiç wagt bolmaz”.

Öňüni almak üçin näme etmeli?

Salyýew Gyrgyzystsanda bolan syýasy öwrülişikleriň we arap döwletlerinde bolan we ýene dowam edýän syýasy wakalaryň gandöküşikli netijelerine we şol wakalaryň ýurtlaryň syýasy durnuklylygyna, sosial durmuşyna we ykdysadyýetlerine ýaramaz täsir ýetirenligine ünsi çekdi. Emma ol jogapkärçiligiň häkimiýetleriň boýnuna düșýänligini we olaryň halkyň sabyr-takadyny synamaly däldigini nygtady.

Ekspert Salyýewiň pikirine görä, häkimiýetler problemalara göz ýumman ýa ýurdy daşarky täsirlerden üzňeleşdirmek ýaly çäreleriň aňyrsynda bukulman, dartgynlylyk döremez ýaly düýpli çäre görmeli.

Türkmenistanyň içindäki synçylar hem ýurtda düýpli reformalaryň zerurlygyna ünsi çekýärler. Türkmenistanly agronom Akmyrat Ataýew Azatlyk Radiosyna beren interwýusynda häzirki gün mümkinçilikden peýdalanyp, tertiplilik bozulmaz ýaly akylly-başly syýasy reformalary geçirer ýaly şertleri gözlemeli we geçirip başlamaly diýen pikiri öňe sürdi.

“Olaryň hemmesi biri-birine baglanyşykly. Syýasy reformalar hem sosial reformalar hemmesi biri-biri bilen baglanyșykly. Ilkinji bilen, meniň pikirimçe, halkyň hak-hukuklaryny goramakdan başlamaly. Sebäbi seniň hak-hukuklaryň bolmasa, syýasy hukuklaryň bolmasa, dag ýaly üýşürip goýan zadyň-da özüňe nesip edenok” diýip, agronom Ataýew aýtdy.

Pessimistik ýol

Gyrgyzystanyň Strategik analiz we çaklamalar institutynyň ýaýradan maglumatynda arap döwletlerindäki senariniň Türkmenistandaky syýasy ýagdaýy üýtgedip biljek iň pessimistik ýoldugy bellenilýär. Emma ol ýurduň içindäki ýagdaýyň we daşyndaky geosyýasy şertleriň şeýle özgerişlikleriň ähtimallygyny güýçlendirýänligini ýazýar.

Maglumatda bellenişine görä, Türkmenistanyň häkimiýetleri gözegçiligi berkitmek, prezidentiň şahsyýet kultuny güýçlendirmek, milli azlyklary hem oppozisiýany çäklendirmek ýaly serișdeleri öz häkimiýetini saklamak üçin ulansalar-da, bu ters netije berip biler.

Salyýew basyşlary güýçlendirmek usulyny “ýaýjygy gysyp saklamak” synanyşygyna meňzetdi. Onuň pikiriçe, syýasy özgerişlikleriň iki ýoly bolup biler. Olaryň biri: halk içinde liderleriň döräp, olaryň köpçüligi syýasy proseslere alyp barmak ýoly bolsa; beýlekisi: öz-özünden güýçlenmegi üçin zerur bolan minimal reaksiýalaryň belli bir nokada ýetip, mukdaryň hile geçmegine itergi berýän ýoldur.

Tunisdäki, Müsürdäki, Iordaniýadaky, Bahreýndäki we Liwiýadaky syýasy wakalar barada türkmen metbugatynda şu güne çenli habar berilmän gelýär.
ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçisihanasy, Aşgabat.

ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçisi wezipesiniň orny ençeme ýyl boş durandan soňra, ahyrsoňy bu wezipä diplomat Robert E. Pattersonyň teklip edilenligi belli boldy.

Ak Tam tarapyndan 4-nji martda çap edilen beýanatda aýdylyşyna görä, prezident Barak Obama ABŞ-nyň Türkmenistandaky ilçisi wezipesine Döwlet departamentinde uzak wagtlap dürli wezipelerde işlän diplomat Robert E. Pattersony teklip etdi.

Synçylaryň aýtmagyna görä, ABŞ-nyň Türkmenistanda doly ygtyýarly ilçisiniň bolmazlygy Waşingtonyň bu ýurt barada alyp barýan syýasatyna ýaramaz täsirini ýetirýärdi.

ABŞ-nyň Döwlet sekretarynyň Günorta we Merkezi Aziýa boýunça öňki kömekçisiniň orunbasary we düýbi Waşingtonda ýerleşýän "Proýekt 2049" instituty tarapyndan ýakynda çap edilen hasabatyň awtorlaryndan biri Ewan Feigenbaum Azatlyk Radiosy bilen ýakynda geçiren söhbetdeşliginde bu barada şeýle diýipdi: “Biziň toparymyz Senat tarapyndan ykrar edilmedik ilçiniň ýurtda bolmadyk halatynda ABŞ-nyň Türkmenistanda öz bähbitlerini gorap bilmejekdigini beýan etdi. Biz bu barada gaty alada galýarys we Obamanyň administrasiýasyny bu ugurda tizräk bir karara gelmäge çagyrýarys”.

“Proýekt 2049” instituty tarapyndan çap edilen hasabatda ABŞ-nyň Türkmenistanda we regionda ýerleşýän beýleki ýurtlar baradaky syýasaty hakda gürrüň edilýär. Şol maglumatda aýdylşyna görä, haýsydyr bir ýurtda doly ygtyýarly ilçiniň bolmazlygy Waşingtonyň ol ýurt boýunça öňde goýýan maksatlarynyň başa barmagyny kynlașdyrýar.

ABŞ-nyň Döwlet departamentiniň öňki resmisi Feigenbaum Türkmenistanda ençeme ýyllap doly ygtyýarly ilçiniň bolmazlygynyň Waşingtonyň Türkmenistan boýunça syýasatyny aňlatmaýanlygyny, eýse onuň bir býurokratik meseleden ybaratdygyny hem belledi.

Senat tassyklamaly

4-nji martda Ak Tam tarapyndan ýaýradylan beýanatdan çen tutulsa, şol boş ornuň ýakynda dolduryljakdygyny aýtsa bolar. Emma ýakyn wagtda diýlende-de, onuň ep-esli wagt almagy mümkin. Sebäbi Ak Tam tarapyndan islendik kandidatyň adynyň haýsydyr bir ýurt boýunça ilçi hökmünde teklip edilmegi şol adamyň agzalýan wezipä bellenendigini aňlatmaýar.

Daşary ýurtlarda iş alyp barýan amerikan ilçilerini wezipä bellemek boýunça düzgüne laýyklykda, prezident tarapyndan islendik adamyň kandidaturasy teklip edilenden soň, bu teklip Senatyň Daşary gatnaşyklar komitetine ugradylýar. Netijede onuň kandidaturasy hakda komitetiň agzalarynyň arasynda gepleşikler geçirilip, umuman aýdylanda, ady teklip edilen şol kandidat komitetde diňlenişige çagyrylýar. Eger onuň ady bu synagdan hem geçse, onuň kandidaturasy Senatyň agzalaryna hödürlenýär, ol ýerde tassyklansa, kandidatyň öňünde täze iş ornunyň gapysy açylýar.

Robert E. Patterson bilen geçirilmeli diňlenişik barada Senatyň Daşary gatnaşyklar komitetiniň Web sahypasynda henize çenli haýsydyr bir anyk günuň kesgitlenenligi hakda maglumat berilmeýär. Diýmek, ähli prosesler şowly bolaýanda-da, Türkmenistanda işlemeli täze amerikan ilçisiniň wezipä başlamagynyň ençeme aý bolmasa-da, ençeme hepdäni aljakdygyny aýtsa bolar.

Birleşen Ştatlaryň Döwlet departamentinde 1985-nji ýylda işe başlan Robert E. Patterson mundan ozal ABŞ-nyň Keniýadaky ilçihanasynda ABŞ-nyň Somali boýunça wekili we ondan ozal hem ABŞ-nyň Moskwadaky ilçihanasynyň Syýasy meseleler boýunça bölüminiň ýolbaşçysy wezipesinde ișläpdi. Ol ABŞ-nyň Wengriýadaky, Ukrainadaky we Ermenistandaky ilçihanalarynda hem syýasy bölümlere ýolbaşçylyk edipdi.

Robert E. Patterson ýokary bilimini ABŞ-nyň Rid Kollejinde aldy. Kolumbiýa uniwersitetinden M.A we M.Phil ylmy derejelerini alan Robert E. Pattersonyň ABŞ-nyň Harby deňiz kollejinden hem M.A. derejesi bar.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG