Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Orsýetiň kommunistleri Moskwadaky ýörişde, 2005-nji ýyl.

Orsýetiň Kommunistik partiýasy Türkmenistanyň prezidentiniň adyna hat ýollady we kommunist Serdar Rahymowy azatlyga çykarmaga çagyrdy.

Öňki diplomat, partiýa işgäri S.Rahymow 2002-nji ýylda Saparmyrat Nyýazowyň janyna kast etmäge synanyşyk diýilýän waka bilen bagly tussag edilipdi. Onuň ykbaly nämälimligine galýar.

Azatlyk Radiosyndan Gözel Hudaýderdiýewa Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň postsowet giňişligindäki Federasiýasynyň yolbaşçysynyň orunbasary, awiasiýanyň general-maýory Ýewgeniý Kopyşew bilen söhbetdeş boldy.

Azatlyk Radiosy: Orsýetiň Kommunistik partiýasynyň Serdar Rahymowy goldap, Türkmenistanyň prezidentiniň adyna hat bilen ýüzlenmegine näme sebäp boldy?

Ýewgeniý Kopyşew:
2002-nji ýylyň dekabr aýynda Türkmenistanyň kommunistleriniň lideri Serdar Seýitmyradowiç Rahymow 25 ýyllyk türme tussaglygyna höküm edildi. Hazirki wagtda onuň nirede saklanýanlygy barada hiç kim, hatda onuň ayally, ogly, gyzy we agtyklary, dost ýarlary hiç zat bilenoklar. 9 ýylyň dowamynda biz Türkmenistanyň prezidentlerine - hem Nyýazowa hem-de Berdimuhamedowa - 4-5 gezek ýüzlendik.

Azatlyk Radiosy: Edýän talabyňyz nämeden ybarat?

Ýewgeniý Kopyşew: Biz Rahymowyň hiç bolmanda jezasynyň ýumşadylmagyny, ýagny onuň maşgalasy bilen hat alyşmak we duşuşmak mümkinçiligine eýe bolmagyny talap edýaris. Emma aslyýetinde biz ol doly boşadylmaly diýip, hasap edýäris. Sebäbi Serdar Rahymow we beýlekiler 2002-nji ýylyň noýabr aýynda häkimiýetleriň Nyýazowyň janyna kast edişlik diýip, öz gurnan prowokasiýasynyň pidasy boldy diýip, hasap edýaris.

Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň ýolbaşçylaryna edip gelýän ýüzlenmeleriňize şu çaka çenli reaksiýa boldumy?

Ýewgeniý Kopyşew: Reaksiýa barada aýdylanda, reaksiýa bir gezek bolupdy. 2006-njy ýylda Kompartiýamyzyň agzasy Ýegor Ligaçewden hat alansoň, Nyýazow Türkmenistanyň ilçisi Agahanowa Ligaçewi çagyryp, oňa Rahymowyň kanuna laýyklykda tussag edilenligini düşündirmegi tabşyrypdy. Geçirilen şol duşuşykda Ýegor Ligaçew Rahymowyň azat edilmeginiň zerurlygyny delillendiripdi.

Rahymowyň henize çenli tussaglykda saklanmagy häkimiýetleriň ondan gorkýanlygyny görkezýär. Sebäbi Rahymow akylly we öran arassa adam. Ol sowet döwründe Türkmenistanyň Kompartiýasynyň ideologiýa boýunça sekretary bolupdy. Türkmenistanda bolsa şu günki güne çenli ýörite gulluklaryň gözegçiliginiň örän güýçlidigini, adamlaryň öz pikirleri sebäpli türmä düşmek gorkusy astynda saklanýanlygyny bilýäris.

Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň adalat sistemasyna nähili baha berýärsiňiz?

Ýewgeniý Kopyşew: Adamy türmä basmak we ondan hatda maşgalasynyň habar almagyna rugsat bermezlik ýaly ýagdaýlary diňe 1930-njy ýyllaryň repressiýalaryna deňemek mümkin. Türkmenistanyň şu günki ýagdaýyna syn etsek, demokratiýa tarap öňegidişlik beýlede dursun, hatda ýurduň feodallyga tarap yza gaýdýanlygy barada pikir döreýär. Adamlar ýurtdaky kemçilikler barada öz pikirlerini açyk aýtmak mümkinçiligine eýe däl. Aslynda bu jemgyýet däl-de, ýöriteleşdirilen režimli koloniýa bolup durýar. Emma şeýle rezimleriň hem nähili ýagdaýa düşýänligini afrika we arap döwletlerindäki wakalardan görmek mümkin.

Azatlyk Radiosy: Türkmenistanyň syýasy ýagdaýyna şeýle baha berýän bolsaňyz hem prezidente ýüzlenmek kararyna gelipsiňiz. Siz nämä bil baglaýarsyňyz?

Ýewgeniý Kopyşew: Biziň maksadymyz öz kärdeşimizi azat etmek üçin elimizden geleni etmek, biz türkmen häkimiýetleriniň akyl-paýhasyna bil baglaýarys. Türkmenistanda günä geçişlikler geçirilýär, biz şeýle günä geçişligiň Rahymow boýunça hem geçirilmegini isleýäris. Arassa adam azat bolmaly.
Zenanlaryň el işleri çabytdyr-kürteleri, zenanlaryň aýak geýimlerini hem bezeýär.
Türkmeniň milli nagyşlarynyň şu günki ýaly kämillige ýeten döwri ozal bolan däl bolsa gerek. Gadymdan gelýän el işleri ene-mamalarymyzdan nusga bolup, türkmen zenanlarynyň durmuşyna mäkäm ornaşdy. Zenanlaryň el işleri dürli matalardan tikilen zenan köýnekleriniň ýakalaryny, aýal-erkek donlaryny, tahýalary, çabytdyr-kürteleri, zenanlaryň aýak geýimlerini bezeýär. Tahýalary erkek kişiler üçin hem taýynlapdyrlar. Erkek adamlar, erkek oglanlar üçin ezýaka köýnekler hem, gyrmyzy donlar hem tikilipdir.

Aşgabatly zenan Maralyň aýtmagyna görä, Garaşsyzlyk ýyllary türkmeniň milli nagyşlary has hem kämilleşdi. Dürli kysymly tikin maşynlarynyň Türkmenistana getirilmegi bilen, nagyşlaryň görnüşleri-de artdy. Ussat suratkeşleriň döredýän nagyşlary hem gelin-gyzlaryň arasynda öz ornuny tapýar. Elleri çeper, zehinli gelin-gyzlarymyzyň käbiriniň döredýän nagyşlary diplomly suratkeşleriň döredýän nagyşlaryndan artykmaç bolmasa kem däl.

Ir döwürlerden bäri türkmen zenanlary haly dokamak, gaýma gaýamak, tara dokamak, el keşdelerini geýimlere salmak, nagyşly joraplary örmek bilen meşgul bolup gelen bolsalar, soňky 15-20 ýylyň dowamynda olar tikin maşynlarynda «bökme, sanjym» diýen ýaly nagyşlary döretdiler. Bu nagyşlar özleriniň dürlüligi bilenem, barha täzeçillige eýe bolýanlygy bilenem kämilleşdirilýär. Garaşsyzlyk ýyllary içinde zenanlar türkmen nagyşlaryny döwrebap millileşdirmegi ele aldylar. Türkmen zenanlary öz gyz-gelinlerine aňyrdan däp bolup gelýän el işlerini, nusgalary hemişe nesilden - nesle geçirip, öwredip gelýärler.

Türkmenistanda işsizligiň artmagy bilen, biziň gelin-gyzlarymyzyň el işleri maşgalanyň eklenç çeşmesine hem öwrüldi. Jygyldyk bazarlarynyň söwdasynyň bir bölegi gelin-gyzlaraň el işleri bolup, olar elýeter bahadan has ýokary bahalara çenli baryp ýetýär. Türkmen gyzlarynyň toý güni başyna atynýan kürtelerine salynýan nagyşlar şu günki gün göreniňde akylyňy haýran edýär. Soňky ýyllar däbe öwrülen gyrasaryly keteni köýnekler hem ýaş gyzlaryň-gelinleriň iň gowy görülýän moda köýnekleri boldy. Jygyldyk bazarlarynda gelin-gyzlaryň el işlerine diňe bir Türkmenistanyň ýaşaýjylary däl, eýsem daşary döwletlerden gelýän myhmanlar, syýahatçylar hem uly gyzyklanma bildirýärler.

El işlerinde ulanylýan ýüpek-sapaklar hem soňky ýyllar öz reňkleriniň dürli-dürlüligi bilen baýlaşdyrylýar. Bazarlardan, dükanlardan islendik reňkdäki ýüpek - sapaklary satyn alyp bolýar. Olar Hytaýdan, Eýrandan, Türkiýe döwletinden getirilýär. Emma esasy ýüpekler Türkmenistanyň özünde öndürülýär. Her bir görnüşli sapaklaryň öz ulanylýan nagyşlary bar.

Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG