Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Häzirki wagtda daýhan hojalyklarynda eşekleriň sany artýar.
Ata-babalarymyzyň gündelik dürmuşynda ulanylyp gelnen eşegarabalar geçen asyryň 70-nji ýyllaryndan soň adamlaryň durmuşyndan daşlaşyp, daýhan hojalyklarynda-da, kolhoz-sowhozlarda-da dürli kysymly tehnikalar bilen ornuny çalşypdy.

Sowet soýuzynyň düzüminden çykan ilkinji ýyllarynda Türkmenistanda ykdysady kynçylyklar netijesunde oba hojalygynda we beýleki birnäçe pudaklarda tehnikalaryň dargamagy bilen, daýhanlar eşekleriň we eşegarabalaryň hyzmatlaryna gaýtadan dolanmaly boldular.

«Ural», «Iž-Ýupiter» kysymly motosikletli, «Moskwiç», «Žiguli» kysymly awtomaşynly hojalyklar gaty bir kösençlik çekmediler. Hojalykdaky tehnikalaryny aýawly saklap, şu güne çenli meýdan işlerine baryp-gelmekde ulanyp ýören hojalyklar az däl. Emma daýhanlaryň köpüsi eşegarabalaryny münmeli bolýarlar.

Mary welaýatynyň Tagtabazar etrabynyň ýaşaýjysy Gülnäziň aýtmagyna görä, maşyn-motor ulagy bolan hojalyklar hem soňky 3-4 ýyldan bäri benziniň bahasynyň gymmatlamagy sebäpli, eşegaraba satyn alýarlar. Oba ýerlerinde bu ulagy ýasamaga ussat adamlar bar. Olaryň köpüsi eşegaraba ýasanlarynda köne maşynlaryň tekerlerini ulanýarlar, dürli ölçegdäki demir turbalary, armaturlary kebşirläp, teker ýasaýarlar, arabanyň üstüni tagtadan gurnaýarlar. Pulsuzrak adamlar araba üçin tekerleri dükanlardan nesýe alýarlar.

Şeýle ýagdaýda gurnalan arabalarda bir hojalykdan 4-5 adam bolup kärende ýerlerine gatnaýarlar. Awtoulaglarda bolsa her günde onlarça litr ýangyç sarp etmeli bolýar. Daýhanlar eşegarabalary ulanyp, benzin tygşytlasalar-da, wagtlaryny tygşytlap bilmeýärler. Obadan uzagrakdaky kärende ýerlerine baryp-gelmek üçin mytdyldap ýöreýän eşek sebäpli ýolda birnäçe sagat ýitirmeli bolýarlar.

Häzirki wagtda daýhan hojalyklarynda eşekleriň sany artýar. Adamlaryň eşegarabalaryna ýaňy geçip başlan döwürleri obalarda eşekler örän gytdy. Bir kürräniň bir gölä çalşylan wagtlarynyň hem bolandygyny Gülnäz ýatlaýar. Şu günki gün hem kürreli eşegiň bahasy 300 manat. Kürräniň bir özüniň bahasy 80-100 manat. Bir ýaşly kürrelere münüş öwredip, bir ýyl, bir ýarym ýyl seretseň, ol eşeklige ýetişýär.

Lebap welaýatynyň Garabekewül etrabynda, 6-njy fewral 2011-nji ýyl.
Eşekleriň we eşegarabalaryň iň bir ýörgünli ulanylýan ýerleri Mary, Lebap hem-de Daşoguz welaýatlarydyr. Lebaply Halbaýyň aýtmagyna görä, eşekleri saklamak daýhanlar üçin köp çykdaýjy talap etmeýär. Eşek janawar iým talap edip duranok, onuň üçin meýdanlardan ýandak, selme ýaly ot-çöplerden ätiýaçlyk ot taýýarlap bolýar. Goýun-geçiniň, göledir sygryň agzyndan galan ot-iýmler bilen hem eşek oňňut edip bilýär. Ýöne arpa, kädi ýaly iýmitler bilen iýmitlendirip bilseň, eşek malynyň hem atdan pes bolmaýandygyny daýhanlar aýdýarlar.

Daýhanlar eşegarabalar bilen hojalygyň ähli işini ýerine ýetirip bilýärler. Kärende ýerlerine baryp gelmekde ulag bolup hyzmat edýän eşegarabalar bilen otag döwri kärende ýerinden ýygylýan otlary öýe daşamak, bakjadan gök önümleri daşamak, ýüpek gurçugynyň idedilýän döwründe tut ýapraklaryny daşamak, piläni kabul ediş punktlaryna alyp gitmek ýaly zerur bolan ähli işleri edip bolýar.

Daýhanlaryň hususy tehnikalar edinmek isleýänleri az däl. Her kimiň eşegarabadan dynyp, awtomaşyn, traktor edinesi gelýär. Ýöne welin, daýhanlaryň islegleriniň ýerine ýetmegi üçin entekler köp wagt gerek bolsa gerek. Sebäbi daýhanlaryň gazanjy tehnikanyň bahasyna ýeterden has pes. Daýhanlaryň öz dili bilen aýtsak, olaryň jübüsine puluň gelşi eşek ýöreýşine çalym edýär.

Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Türkmenistandaky habarçysy.
Häzirki wagtda dünýäde azyk ýetmezçiligi duýulýar. Orsýetde, Ukrainada hem galla hasylynyň mukdary azaldy.
Türkmenistan öz artykmaç galla önümlerini satmaga taýýarlyk görýär. 25-nji fewralda geçirilen hökümet maslahatynda ýurduň döwlet we hökümet baştutany Gurbanguly Berdimuhamedow wise-premýerlerine ýörite tabşyryk berdi.

Prezident Berdimuhamedowyň sözlerine görä, geçen ýylda alnan bol galla hasylynyň üstüne şu ýyl alynjak geljekki hasyl hem goşulsa, döwletiň taryhynda ilkinji gezek Türkmenistan öz gereginden artykmaç bugdaýa eýe bolar.

Türkmenistanyň öz içerki zerurlyklary üçin näçeräk gallanyň gerekdigi, geçen ýylky we geljekki hasylyň mukdary barada anna güni geçirilen hökümet maslahatynda anyk sanlar agzalmady.

Ýurduň özüne näçe galla gerek?

Ýerofeýewiň sözlerine görä, meselem, ýurduň ilatyny 4 million adama diýip hasaplasaň, onda Türkmenistana ýylda 3,5 million tonna golaý galla gerek.
Öň mälim edilen resmi sanlarda, Türkmenistanyň öz içerki zerurlyklary üçin göz öňünde tutýan galla hasylynyň mukdarynyň 1,5 million tonna çemesidigi habar berlipdi.

ABŞ-nyň Oba hojalyk departamentiniň bilermenleriniň 2005-nji ýylda çap eden maglumatlarynda bolsa Türkmenistanyň içerki zerurlyklary üçin 2,5 million tonna galla gerek diýip, çak edilipdi.

Türkmenistanyň hökümetiniň oba hojalygy boýunça öňki geňeşçisi Wladimir Ýerofeýewiň sözlerine görä, dünýäde kabul edilen tejribelere görä, ilaty azyk, maldarçylygy-da iýmlik galla bilen üpjün etmek üçin ýurtda adam başyna ýylda 800 kilo galla öndürmeli diýlip hasaplanýar.

Ýerofeýewiň sözlerine görä, meselem, ýurduň ilatyny 4 million adama diýip hasaplasaň, onda Türkmenistana ýylda 3,5 million tonna golaý galla gerek.

Türkmenistanda şeýle hasaplaryň ýöredilip-ýöredilmeýänligi belli däl. Şeýle statistiki sanlar köpçüligiň dykgatyna ýetirilmeýär. Hatda ýurduň ilat sanyna degişli maglumatlar hem soňky ýyllarda düýpden berilmeýär.

Aşgabatly graždan aktiwisti Nurberdi Nurmämmedow Türkmenistanda öndürilýän gallanyň şu çaka çenli ýurduň içerki islegini ödäp bilmäni üçin daşary ýurtlardan bugdaý satyn alnyp gelnenligini belleýär.

Nurmämmedow ýurtda öndürilýän bugdaýyň hiliniň-de alyjylaryň talaplaryny ödemeýänligini öňe sürýär. Onuň sözlerine görä, alyjylar ilkinji nobatda Gazgystandan ýa Orsýetden getirilen bugdaýyň ununy almaga çalyşýarlar.

Türkmenistanda galla hasylynyň iň uly görkezijileri 2006-njy ýylda yglan edilipdi. Şonda hasylyň 3,5 million tonna ýetenligi resmi maglumatlarda aýdylypdy.

2010-njy ýylyň galla hasylyna gezek gelende, 1,1 million - 1,6 million tonna töweregindäki sanlar göze ilýär.

Indi alynjak hasylyň söwdasy edilýär. Näme üçin?

Synçylar häzirki wagtda entek alynmadyk hasylyň söwdasyny etmegiň hem irdigini belleýärler.

Berdimuhamedow ýurt ucin gerek bolan möçberden artyk galýan 200 müň tonnadan gowrak dänäniň biržanyn üsti bilen satylmagyny guramagy wise-premýerlerine tabsyrdy we galla söwdasyndan gelýän girdejileriň kanuna görä ulanylmalydygyny belledi.

Emma Ýerofeýewiň pikirine görä, Türkmenistanyň biržada satmakçy bolýan gallasynyň mukdary we onuň berip biljek girdejisi uly däl. Bilermeniň pikirine görä, artykmaç bolar diýilýän galla söwdasynyň esasy maksadynyň syýasat bilen bagly bolmagy mümkin.

“Türkmenistan özüniň dürli ugurlardan ägirt uly mümkinçilikleriniň bardygyny görkezmek isleýär. Nebit-gaz bilen çäklenmän, indi galla önümçiligine hem gezek ýetdi” diýip, Ýerofeýew aýdýar.

Häzirki wagtda dünýäde azyk ýetmezçiligi duýulýar. Orsýetde, Ukrainada hem galla hasylynyň mukdary azaldy. “Şeýle ýagdaýda türkmen ýolbaşçylarynyň özüne ünsi çekmäge we halkara jemgyýetçiligine kömek edip, artykmaç gallasyny satmaga ukyplydygyny görkezmäge synanyşýana meňzeýär” diýip, Ýerofeýew belleýär.

Türkmenistanyň resmi maglumatlarynda ýurduň öz gallasyny dünýä bazarlaryna çykarmagyna prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň oba hojalyk syýasatynyň mümkinçilik döredenligi aýratyn nygtaldy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG