Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Ýaş aýdymçylaryň aýdýan aýdymlary köplenç söýgi temasyna bagyşlanýar, emma döredijilik wekilleri syýasatyň ýesiri bolup galýarlar.

Türkmenistanda meşhur aýdymçylaryň tussag edilmegi köpçüligiň üns merkezinde.

Aýdymçy Maksat Kakabaýewiň, Myrat Öwezowyň we ýene birnäçe aýdymçylaryň saklanmagy, tussag edilmegi, käbirlerine iş kesilmegi barada gapma-garşylykly maglumatlar berilýär. Emma bu wakalar resmi derejede düýpden agzalmaýar.

Maksat Kakabaýew (MARO)
Fewral aýynda Türkmenistanda polisiýanyň ýaş aýdymçylaryň tutuş bir toparyny saklap, olaryň aglaba köpüsini 15 gije-gündizden soň boşadanlygyny “Türkmen inisiatiwasy” guramasy öz maglumatynda habar berdi.

Sebäp näme?

Aýdymçy Maksat Kakabaýewiň iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilendigi habar berilýär. Myrat Öwezowyň bolsa sürgündedigi aýdylýar.

Türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew bu waka barada resmi çeşmelerde anyk maglumat berilmänsoň, şu günler ýurtda gürrüňleriň köpelenligini we käte gapma-garşylykly çaklamalaryň edilýänligini belleýär.

“Maksat Kakabaýewiň hem toba etdirilip, goýberilenligi hakda aýdylýan bolsa, başga bir maglumatda onuň häzir Ýaşlykdaky desslapky tussaghanada saklanýanlygy hakynda aýdylýar” diýip, žurnalist Ýazgulyýew aýtdy.

Ýazgulyýewiň sözlerine görä, Maksat Kakabaýewiň tussag edilmegine onuň türk telekanalynda çykyş etmegi sebäp boldy diýen çaklamalar ýörgünli.

“Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň maglumatyna görä, Maksat Kakabaýewiň öz atasy, dogany we giýewsi bilen bilelikde ýapyk sud edilip, iki ýyl türme tussaglygyna höküm edilmegine, olaryň bir ýyl çemesi wagt mundan ozal sputnik antennasynyň üstünde goňşusy bilen bolan konflikte degişli waka esas hökmünde ulanylypdyr.

Myrat Öwezow
Myrat Öwezowyň Tejen tarapa sürgün edilmegine esas hökmünde onuň maşyn heläkçiligine düşmegi bilen baglanyşykly polisiýa bölüminde wagtynda bellik edilmek düzgünini bozanlygy görkezilýär.

“Türkmen inisiatiwasynyň” başlygy Farid Tuhbatulliniň pikirine görä, aýdymçylara edilýän basyşlaryň sebäpleri başga meselä bagly. Onuň pikiriçe, bu politehniki institutynda bolan pajygaly wakadan soň prezidentiň ideologiýa terbiýeçiligini güýçlendirmek talaby bilen bagly bolup biler.

“Ýaş aýdymçylar öz döredijiliginde has erkin bolýarlar. Bu bolsa häkimiýetleriň göwnünden turmaýar. Aýdylýan aýdymlaryň ýaşlara ýetirýän täsiri türkmen ýolbaşçylaryny, ilkinji nobatda-da medeniýet ugruna jogapkär Maýsa Ýazmuhammedowany aladalandyrýan bolmaly” diýip, Tuhbatullin aýdýar.

Fewral aýynyň başynda Politehniki istitutynda bir student gyzyň öldürilenligi habar berlipdi.

Syýasatyň tabynlygynda

Ýaş aýdymçylaryň aýdýan aýdymlary köplenç söýgi temasyna bagyşlanýar, emma döredijilik wekilleri syýasatyň ýesiri bolup galýarlar.

“Türkmenistanda syýasata garşy aýdym aýdyp ýören adam ýok. Atlary gara sanawdaky aýdymçylar hem öz zehinini halka bagş etmegiň ugrunda. Onsoň olar gara sanawa nähili ýagdaýda düşürilýär?” diýip, türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew aýdýar.

Soňra ol şeýle diýýär: “Her bir adamyň Konstitusiýa boýunça hukugy bolmaly. Ol, islese aýtmaly syýasy aýdymlary, islemese, aýtmaly däl. Syýasy aýdymy aýdasy gelmänligi uçin ýa syýasy çärelere gatnaşasy gelmani üçin aýdymçylaryň gara sanawa, gadagançylyga düşürilýänligi hakynda resmi tassyknama bolmasa-da, anyk faktlar bar”.

Köpçüligiň öňünde çykyş edýän aýdymçylar Türkmenistanda düýpden hukuksyz diýip, “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň maglumatynda bellenilýär.

Maglumatda, adynyň tutulmagyny islemedik aýdymça salgylanyp, aýdymçylaryň toýlarda pul gazanmak mümkinçiliginiň soňky döwürde juda çäklendirilip, oňa derek wise-premýer Maýsa Ýazmuhammedowanyň görkezmesi bilen resmi konsertlere gatnaşmaly diýen tabşyryklaryň has artanlygy bellenýär.
MTS kompaniýasynyň Türkmenistanda iş alyp barmak boýunça lisenziýasy geçen ýylyň dekabrynda türkmen häkimiýetleri tarapyndan togtadyldy.
Orsýetiň iri mobil operatory MTS Singapurda geçýän “Türkmenistanyň nebiti we gazy-2011” atly halkara ylmy maslahata gatnaşyjylara 3-nji martda açyk hat ýollady. Bu hatda Türkmenistanyň ykdysadyýetine inwestisiýa etmegiň howplary nygtalýar.

MTS kompaniýasy, özüniň Türkmenistandaky tejribesini mysal getirip, daşary ýurt inwestorlaryna Türkmenistanda iş alyp barmagyň ygtybarlylygyny sorag astyna alýar we daşary ýurt kompaniýalaryna bu barada duýduryş berýär.

Bu açyk hatda, hususan-da şeýle diýilýär: “MTS Türkmenistandaky iň uly inwestorlaryň biridi. Emma MTS-iň Türkmenistanda soňky ençeme aýyň dowamynda biznesi ýöretmek tejribesi Türkmenistanda sermaýa ýatyrmak isleýän beýleki kompaniýalar üçin hem peýdaly duýduryş bolup biler”.

MTS kompaniýasynyň metbugat wekili Irina Osadçaýa bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi: “Biz halkara jemgyýetçiligini we beýleki halkara guramalary Türkmenistandaky töwekgelçilikler barada habardar etmekligi borjumyz hasaplaýarys”.

MTS kompaniýasynyň Türkmenistanda iş alyp barmak boýunça lisenziýasy geçen ýylyň dekabrynda türkmen häkimiýetleri tarapyndan togtadyldy. Bu sebäpli MTS-iň 2 milliondan gowrak müşderisi mobil aragatnaşyk hyzmatyndan mahrum boldy.

Bu ýagdaý barada Osadçaýa şeýle gürrüň berýär: “21-nji dekabrda Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministriligi tarapyndan, hiç hili düşündiriş berilmezden, MTS kompaniýasynyň lisenziýasy togtadyldy. Lisenziýanyň togtadylmagy bilen bagly meselä garamak möhletiniň 21-nji ýanwarda tamamlanandygyna garamazdan, biziň işimiz täzeden ýola goýulmady. Bu ýagdaý bilen baglylykda bize häzire çenli kanuna esaslanýan hiç hili düşündiriş hem berilmeýär”.

Garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew MTS kompaniýasynyň lisenziýasynyň togtadylmagynyň sebäplerini Türkmenistan häkimiýetleriniň MTS-iň eýeçiligindäki aksiýalaryň has köp bölegine eýe bolmak islegi bilen baglanyşdyrýar.

Maglumat monopoliýasy

Käbir synçylar MTS-iň Türkmenistandan çykarylmagynyň arkasynda türkmen häkimiýetleriniň ýurda has berk gözegçilik etmek isleginiň durandygyny hem nygtaýarlar.

Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň žurnalisti, Merkezi Aziýa boýunça bilermen Brýus Panniýer şeýle pikirde: “MTS barada gürrüň edilende, asyl mesele bu Türkmenistandaky MTS-iň müşderileriniň başga çeşmelerden maglumat almak ýa-da daşary ýurtlular bilen habarlaşmak howpudyr. Sebäbi häkimiýetler ýurduň içindäki maglumatlar we maglumat alyşmak boýunça monopoliýany saklajak bolýarlar. Şol sebäplem olar MTS-iň döredýän mümkinçiliklerine ýol bermek islemediler”.

Türkmenistan her dürli özüne çekiji usullar, sergiler, konferensiýalar, forumlar bilen daşary ýurt kompaniýalaryny ýurtda sermaýa ýatyrmaga çekmek ugrunda tagalla edip gelýär. Emma Brýus Panniýer Türkmenistanda biznesi ýöretmegiň häkimiýet başyndakylara baglydygyny nygtaýar.

“Türkmenistanda biznes edeniňde, juda ätiýaçly bolmaly. Sebäbi ýagdaýlar juda tiz we duýdansyz üýtgäp bilýär. Türkmen häkimiýetleri, häkimiýet diýmek bilenem men göni prezidentiň özüni göz öňünde tutýaryn, käbir kontraktlary özüne bähbitli däl ýa-da kompaniýalar Türkmenistanda onuň șahsy islegine görä iş alyp baranok diýip hasaplasa, artykmaç oýlanmazdan, beýle kontraktlary ýüzüniň ugruna ýatyrýar oturyberýär” diýip, Panniýer aýdýar.

Soňra ol şeýle diýýär: “Șeýle ýagdaý dörände, muny seljermek üçin Halkara suduna ýa-da başga bir ýerlere arz etmek hem mümkin däl. Elbetde, Türkmenistanda uly girdeji gazanmak mümkinçilikleri bar, ýöne munuň bilen bir pursatyň içinde kontrakty, inwestisiýany ýitirmek howpy hem bar” .

MTS-iň metbugat wekili Irina Osadçaýanyň aýtmagyna görä, MTS kompaniýasy Ženewada ýerleşýän Halkara söwda palatasynyň Halkara Arbitraž suduna öz Türkmenistandaky bölümi BCTI bilen bilelikde Türkmenistanyň Aragatnaşyk ministrliginiň üstünden şikaýatyny ugradypdyr.

“Agzalan sud instansiýasyna “Türkmen Telekom” we ”Altyn Asyr” aragatnaşyk kompaniýalarynyň biziň türkmen bölümimiz bilen bar bolan ylalaşygy hiç hili esassyz bes etmegine garşy BCTI kompaniýastynyň arzasy hem ugradyldy. Mundan başga-da ýanwarda MTS Türkmenistanyň hökümetine ähli düşünişmezlikleri gepleşikler arkaly çözmegi teklip edip, resmi hat ýollady” diýip, Osadçaýa aýdýar.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG