Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Samandepedäki Türkmenistan-Hytaý gazgeçirijisiniň açylyş dabarasynda, 2009-njy ýylyň 15-nji dekabry.

26-njy aprelde “Türkmengaz” döwlet konserniniň we Hytaýyň Döwlet ösüş bankynyň ýolbaşçylarynyň arasynda gol çekilen ylalaşyga laýyklykda, hytaý tarapy Türkmenistana 4,1 milliard dollarlyk kredit berýär. Bu puluň Günorta Ýolöten gaz ýatagynyň özleşdirilmegine sarp ediljegi habar berilýär.


26-njy aprelde “Türkmengaz” we Hytaýyň Döwlet ösüş bankynyň arasynda gol çekilen ylalaşygyň ýurtlaryň nebit-gaz we energiýa ugurlardaky hyzmatdaşlygynyň ösüşinde uly rol oýnajagy resmi derejede nygtaldy.

Habar berlişine görä, Türkmenistan Hytaýdan alýan 4,1 milliard dollarlyk kreditini Günorta Ýolöten gaz ýatagyny özleşdirmek üçin ulanar. Käbir maglumatlarda bu ýatakdan çykaryljak gazyň Hytaýa akdyryljagy aýdylýar.

“Türkmengaz” konserniniň Hytaýyň Döwlet ösüş banky we “PetroChina” kompaniýasy bilen türkmen gazynyň Hytaýa akdyrylmagyny kepillendirýän şertnamasyny eýýäm baglaşanlygyny, “Türkmengazyň” resmisi Aşyr Alyýewe salgylanmak bilen, “Associated Press” agentligi habar berdi.

Britaniýanyň “Gaffney Cline&Associates” kompaniýasynyň çaklamalaryna görä, Günorta Ýolöten gaz ýatagy dünýä derejesinde iň uly bäş gaz ýatagynyň hataryna girýär. Bu kompaniýa şol gaz ýatagyndaky tebigy gazyň zapasyny potensial derejede 14 trillion kubometr töweregi diýip kesgitledi.

Hytaý Türkmenistany ikitaraplaýyn ylalaşyklar arkaly özüne bagly etmäge çalyşýar.
Türkmenistan bilen Hytaýyň ýylda 40 milliard kubometr möçberdäki gaz söwdasy barada ylalaşygy bar. Ýakyn wagtda taraplar gazyň möçberini ýene artdyryp, 60 milliard kubometre ýetirmegi planlaşdyrýarlar.

Emma 2009-njy ýylda Türkmenistan- Hytaý turbasy işe girizileli bäri Hytaýyň Türkmenistandan satyn alan gazynyň möçberi 6 milliard kubometrden aşmady.

Moskwanyň Halkara gatnaşyklar boýunça döwlet institutynyň wekili Leonid Gusew dünýä derejesinde iri energiýa hyrydary bolan Hytaýyň Türkmenistan bilen häzirki wagtda baglaşýan şertnamalarynyň geljege gönükdirilenligini belleýär. Onuň bellemegine görä, Hytaý Merkezi Aziýa döwletleriniň özüne bagly bolmagyna örän wajyp mesele hökmünde garaýar.

“Global maliýe ykdysady krizis başlananda, Hytaý Şanhaý hyzmatdaşlyk guramasynyň agzalary bolan Merkezi Aziýa döwletleri üçin 10 milliard dollar pul çykarypdy. Türkmenistan bu gurama girmeýär. Şonuň üçin Hytaý Türkmenistany ikitaraplaýyn ylalaşyklar arkaly özüne bagly etmäge we türkmen gazynyň edil häzir zerurlygy bolmasa-da, geljek üçin ätýaçdan hereket etmäge çalyşýar” diýip, Gusew aýdar.

Bilermenler Hytaýyň dünýä drejesinde aktiw inwestision syýasatyny alyp barýanlygyna ünsi çekýärler. “ChinaPro” atly bizness žurnalynyň maglumatynda diňe 2010-njy ýylyň özünde Hytaýyň banklarynyň ösýän döwletlere beren karzlarynyň Dünýä bankynyň kreditlerinden 10 milliard dollar artykmaç bolanlygy aýdylýar. Maglumatda şeýle syýasat arkaly Hytaýyň ykdysady amatlyklara eýe bolmaga özüne mümkinçilik alýanlygy bellenýär.

Töwekgelçilik barmy?

ABŞ-nyň Johns Hopkins uniwersitetiniň ýanyndaky Merkezi Aziýa we Kawkaz insitutynyň Ýüpek ýoly programmasynyň barlaglar boýunça müdiri Swante Korneliň pikirine görä, Türkmenistanyň Hytaý bilen energiýa taýdan hyzmatdaşlygyny ösdürmeginiň esasy sebäbi ýurduň gaz eksportynda garaşlylygyny gowşatmak maksadyna bagly.

“Türkmenistanyň ýolbaşçylary gaz eksportynda Orsýete bolan garaşlylygyny ýok etmäge öz isleglerini açyk mälim etdiler. Günbatara tarap eksport ugrunda bolsa dürli kynçylyklar dowam edýär. Şeýle ýagdaýda olaryň Hytaýa tarap eksport mümkinçiliklerine ünsi gönükdirmegi logika gabat gelýär” diýip, Kornel aýdýar.

Korneliň pikirine görä, Türkmenistan energiýa pudagyna degişli proýektleri durmuşa geçirmek üçin maliýe, ukyp we bilim taýdan daşary ýurtlaryň ýardamyna mätäç.

Hytaýa uzak möhletleýin garaşly bolmak töwekgelçiligini ünsden düşürmeli däl.
Türkmenistan ýurduň esasy girdeji çeşmesi bolan ýangyç-energiýa pudagyny ösdürmek üçin Hytaýdan 4 milliard dollar karz alýarka, ýurduň gurluşyk pudagyna öňküden has köp pul sarp edilýär. Resmi maglumatlara görä, 2010-2011-nji ýyllarda gurluşykda özleşdirilýän puluň möçberi 23 milliard dollara ýeter.

Emma orýetli ekspert Gusewiň pikirine görä, Türkmenistanyň daşary ýurtdan karz almagy ýurtdaky pul ýetmezçiliginden habar berýär we karzy halkara maliýe guramalaryndan ýa Günbatar döwletlerinden däl-de Hytaýdan almagy türkmen režiminiň öz syýasy durnuklylygy nukdaýnazaryndan Pekine ynam bildirýänligini görkezýär.

Gusew Günbatar bilen köp ýyllap hyzmatdaşlykda bolan arap döwletlerindäki syýasy öwrülişikleriň-de Türkmenistanyň Hytaýa tarap ýykgyn etmegine itergi bolanlygyny çak edýär.

Häzir Hytaý Merkezi Aziýada gaty aktiw sýyasat alyp barýar. Bu ýagdaý soňky iki ýylyň dowamynda hasam göze dürtülýär, sebäbi Orsýetiň ykdysady krizisden ejir çekýän wagtynda Hytaý Merkezi Aziýada, esasanam nebite baý Gazagystanda we gaza baý Türkmenistanda öz täsirini ep-esli artdyrdy.

Korneliň pikiriçe, Hytaýdan kredit alanda, Türkmenistan bir tabynlykdan çykmakçy bolup, başga bir tabynlygy, ýagny Hytaýa uzak möhletleýin garaşly bolmak töwekgelçiligini ünsden düşürmeli däl.

Türkmenistanyň Hytaýdan alan 4,1 milliard dollarlyk krediti Aşgabadyň Pekinden alýan ikinji karzydyr. 2009-njy ýylda hem türkmen tarapy Hytaýyň Döwlet ösüş bankyndan 4 milliard dollar karz alypdy.
Lukaşenko mundan öň 2009-njy ýylyň iýun aýynda Aşgabatda bolup, prezident Berdimuhamedow bilen duşuşypdy we Saparmyrat Nyýazowyň guburyna zyýarat edip, gül goýupdy.
Belarusyň prezidenti Aleksandr Lukaşenko 27-nji aprelde resmi sapar bilen Aşgabada geldi. Bu Lukaşenkonyň geçen ýylyň dekabrynda geçirilen prezident saýlawlarynda täze möhlete prezident saýlanaly bäri daşary ýurda edýän ilkinji saparydyr.

Belarus prezidentiniň metbugat gullugynyň ýolbaşçysy Pawel Lýogkiniň aýtmagyna görä, söwda-ykdysady hyzmatdaşlyga aýratyn ähmiýet bermek bilen Lukaşenko Aşgabatda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow bilen ikitaraplaýyn gatnaşyklaryň tutuş toplumyny maslahatlaşmakçy.

TDH gullugynyň çap eden maglumatynda ýokary derejedäki türkmen-belarus gepleşikleriniň netijeleri boýunça ençeme dokumente gol çekmegiň planlaşdyrylýandygy bellenýär.

Belarus prezidentiniň metbugat-sekretarynyň sözlerine görä, Belarusyň Türkmenistana berýän traktorlarynyň, awtomobilleriniň, ýol-kommunal tehnikasynynyň möçberini artdyrmak maslahat ediler.

Berdimuhamedow Minskide, 2010-njy ýylyň 26-njy ýanwary.
Lýogkiý 2010-njy ýylda bahasy 100 million dollar töweregi 1,300-den gowrak belarus tehnikasynyň Türkmenistana satylandygyny, bu sany üstümizdäki ýyl artdyrmagyň planlaşdyrylýandygyny “Interfaks-Zapad” agentligine aýtdy. Minskiniň traktor zawody bilen 500 traktor almak boýunça eýýäm şertnama gol çekilipdir, onuň bahasy 10 ýarym million dollar töweregi.

“Belarus traktorlary Türkmenistanyň howa şertlerinde synagdan geçen tehnika. Amerikan traktorlary ýaly beýle bir çylşyrymlam däl, ony bejermegem, oňa seretmegem gaty aňsat. Az çykdajy bilen. Iş öndürijiligi birneme pesräk welin, türkmen daýhany üçin bolýar. Baha tarapdanam arzan düşýär Türkmenistana” diýip, aşgabatly ýazyjy Amanmyrat Bugaýew aýdýar.

Minskiniň awtomobil zawody Türkmenistana 88 sany tehnika, “Amkodor” kompaniýasy 75 sany, Minskiniň tigirli tehnikalar zawody 88 tehnika satar. “Bubruýskawtomaş” aksioner jemgyýeti öz önümlerinden 4,5 million dollarlyk tehnikany Türkmenistana ugradar diýlip, belarus tarapynyň maglumatynda bellenýär.

Himiýa senagaty

Resmi Aşgabat gepleşiklerde gozgaljak meseleler, gol çekiljek dokumentler barasynda anyk hiç zat aýtmady, ýöne “ýokary derejedäki häzirki türkmen-belarus duşuşygy taraplara hyzmatdaşlygyň esasy meselelerini jikme-jik maslahatlaşmaga, gatnaşyklaryň ileri tutulýan geljekki ugurlaryny döwrüň talaplaryna görä kesgitlemäge, bilelikdäki täze proýektleri amala aşyrmagy anyklamaga mümkinçilik berer” diýip belleýär.

Türkmenistan bilen Belarusyň arasynda baglaşylan uly şertnamalaryň, bilelikdäki proýektleriň biri ýurduň gündogaryndaky Köýtendagda guruljak kaliý zawodydyr.

Belarus prezidentiniň metbugat wekili Pawel Lýogkiý: “Garlykdaky kaliý dökünleri zawodynyň gurluşygyny amala aşyrmak boýunça “Belgorhim” aksioner jemgyýeti bilen “Türkmenhimiýa” konserniniň arasynda baglaşylan kontrakt uly ähmiýete eýe. Proýektiň bahasy bir milliard dollar” diýdi.

Lýogkiniň sözlerine görä, “Belgorhimiň” tejribelerine esaslanyp, türkmen tarapy ony Mary şäherinde ammiak we karbamid zawodyny proýektirlemäge çagyrypdyr.

Iki ýurduň arasyndaky söwda-ykdysady gatnaşyklaryň dinamikasyna syn edilse, geçen ýyl onuň möçberi 2009-njy ýyl bilen deňeşdirilende 21% artypdyr. Üstümizdäki ýylyň iki aýynda Belarusyň Türkmenistana eksport eden harytlarynyňp umumy bahasy 15 million dollar gowrak, Belarusyň Türkmenistandan alan harydy 700 müň dollara barabar diýlip, habar berilýär.

Türkmen metbugaty iki ýurduň arasynda medeni-gumanitar hyzmatdaşlygyň giňeldiljekdigini habar berýär.

“Belarusyň Tehnologiýa hem-de Tehniki uniwersitetinde Türkmenistanyň Garlykda gurulýan zawodyny geljekde işletjek spesialistler okaýarlar. Olaryň ilkinji tapgyry eýýäm şu ýyl 2-nji kursy tamamlaýar. Olar geljekki inženerler, ýokary bilimli spesialistler. Şolary taýýarlamakda türkmen döwleti bilen Belarusyň arasynda ýörite ylalaşyk bar” diýip, Bugaýew belleýär.

Birinji Aşgabada...




Wideo: Lukaşenko Aşgabadyň halkara aeroportunda (Çeşme: ONT)

Geçen ýylyň dekabrynda geçirilen prezident saýlawlary sebäpli oppozisiýa bilen arada dörän dartgynlykdan, Minski metrosyndaky partlamadan soň Lukaşenko daşary ýurda ilkinji sapary üçin Türkmenistany saýlady.

“Saýlawlardan soň oppozisiýa wekilleriniň tussag edilmegi, olara ýyl kesilmegi Ýewropa bilen Belarusyň gatnaşyklaryny juda ýitileşdirdi. Wiza sanksiýasy girizildi, häzir ykdysady sanksiýa girizmek meselesine seredilýär. Üstesine, pul krizisem örboýuna galdy. Ýurtda walýuta ýok, adamlar ertirden agşama çenli nobata dur” diýip, Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Belarus gullugynyň žurnalisti Ýuriý Drakohrust belleýär.

Drakohrustyň pikiriçe, bu sapardan Lukaşenko iki maksat yzarlaýar: birinjiden, izolýasiýa düşen wagty özüniň ýeke däldigini, Berdimuhamedow ýaly dostlarynyň bardygyny görkezmek isleýär. Ikinjiden, maliýe krizisinden çykmak üçin Berdimuhamedowdan karz pul soramak niýetiniň bolmagy mümkin.

“Syýasy taýdan özüne gaty ýakyn adama, biri-birine juda menzeş režime pul bermek Berdimuhamedowda şatlyk döredermi? Bu sorag astynda” diýip, Drakohrust aýdar.

Bugaýewiň aýtmagyna görä, Lukaşenkonyň saparyna geň-taňrak sertmeklerine entek ýurduň ýarasy bitmedik wagty amala aşyrylýandygy sebäp bolýar: “Minskiniň metrosyndaky partlamadan soňra, intelligensiýanyň arasynda şu wizite geň-taňlyk bilen seredýänler bar, öz ýurdunyň içindäki problemany çözmezden, nirä howlugýarka diýip... Ýöne bu öň ylalaşylan wizit bolandyr diýip, ony sülä getirýänem bar”.

Lukaşenko mundan öň 2009-njy ýylyň iýun aýynda Aşgabatda bolup, Saparmyrat Nyýazowyň guburyna zyýarat edip, gül goýupdy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

XS
SM
MD
LG