Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Mejlisiň başlygy Akja Nurberdiýewa (sagda) we beýleki deputatlar prezidentiň geçiren duşuşygynda, Aşgabat, 2011-nji ýylyň 20-nji ýanwary.
Şenbe güni Türkmenistanyň resmi internet metbugaty ýurduň parlamentinde “Türkmenistanyň prezidenti”, “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary”, şeýle hem “Saýlawlary we sala salyşlyklary geçirmek baradaky Türkmenistanyň Merkezi komissiýasy” hakyndaky täze kanunlaryň kabul edilendigini habar berdi.

Käbir hukuk bilermenleri öňki prezident Saparmyrat Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda kabul edilen “Türkmenistanyň prezidenti”, “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary”, şeýle hem “Saýlawlary we sala salyşlyklary geçirmek baradaky Türkmenistanyň Merkezi komissiýasy” hakyndaky kanunlar ýaly hukuk namalarynyň, hakykatdanam, bireýýäm öz möwritini ötüren kanunlardygyny aýdýarlar.

Täze kanunlar saýlawlaryň açyk we adalatly geçirilmegine ýardam berermi?
Emma, muňa garamazdan, geçen hepdäniň şenbe gününe çenli bu kanunlar Türkmenistanda köne görnüşinde öz ozalky güýjüni saklap geldi. Mysal üçin, “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary” baradaky kanunda şu günki güne çenli prezidentlige kandidatlar ýurduň ozalky ýokary häkimiýet organy bolan Halk Maslahaty tarapyndan tassyklanylmaly diýlen düzgün saklanylyp gelindi. Halk Maslahatynyň ýokary häkimiýet organy hökmündäki rolunyň ýatyrylanyna bolsa indi birnäçe ýyl boldy.

Şular ýaly könelen we biri-birine çapraz gelýän kanunçylyk düzgünleri başga-da az däl.

Hukuk meselelerini öwreniji žurnalist we ýazyjy Ak-Muhammet Welsapar “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary” baradaky ozalky dowam edip gelen kanunda prezidentiň 5 ýyl möhlete saýlanýandygy görkezilip, onuň näçe gezek gaýtadan saýlanyp bilinýändiginiň görkezilmezligini hem kanunçylykdaky çaprazlyklardan biri diýip hasaplaýar.

“Bu mesele ozalky kanunlarda asla aýdyňlaşdyrylmadyk. Eger täze kanunda-da prezidentiň näçe gezek prezidentlik wezipesine saýlanyp bilinýändigi görkezilmedik bolsa, häzirki prezidentiň öz gol çeken Konstitusiýasy esasynda ol 5 ýyldan soň wezipesinden gitmeli” diýip, ol öz garaýşyny mälim etdi.

Häkimiýet bir adama garaşly

“Türkmenistanyň prezidenti” baradaky kanun hem indi köp wagtdan bäri hukuk goraýjy guramalaryň we aktiwistleriň alada bildirýän kanunlaryndan biri bolup gelipdi. Çünki ozalky dowam edip gelen kanun Türkmenistanyň prezidentine dünýä praktikasynda seýrek duş gelýän örän köp ygtyýarlyklary berýär. Şolaryň hatarynda Türkmenistanyň prezidentiniň ýurduň harby güýçleriniň baş serkerdebaşysy, Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň başlygy, Ministrler Kabinetiniň ýolbaşçysy ýaly birgiden ygtyýarlyklara eýelik edýändigini görkezmek bolar.

Mundan daşgary, ýurduň ähli kazylaryny we prokurorlaryny-da wezipä belleýän we wezipeden boşadýan hem prezidentiň özi. Ýazyjy Welsapar prezidentiň bu ygtyýarlyklarynyň ýurtda diktatoryň kanun esasynda döremegine şert döredýändigini aýdýar.

Welsapar aýratynam demokratik ýurtlarda Türkmenistanyň Döwlet howpsuzlyk geňeşine meňzeş organyň ýokdugyny we prezidentiň garamagynda şular ýaly ýokary organyň bolmagynyň ýurduň demokratik ösüşine ýardam edip bilmejekdigini öňe sürdi.

Hepdäniň şenbe güni türkmen parlamentiniň bu gürrüňi edilýän kanunlaryň täze görnüşini kabul etmegi ozalky bar bolan düzgünlere näderejede uly özgerişlik girizdikä? Bu mesele heniz anyk däl. Çünki Türkmenistanyň gazet-žurnallarynda bu kanunlar barada henizem maglumat berilmeýändigi aýdylýar.

Türkmenistanly publisist-ýazyjy Amanmyrat Bugaýew şenbe gününden bäri ýurduň döwürleýin neşirlerinde Mejlisiň şeýle kanunlary kabul edendigi barada maglumatyň berilmändigini aýtdy.

Bugaýew, bir tarapdan, Türkmenistanyň raýatlarynyň hem şu kanunlar bilen baglanyşykly öz hukuklaryny bilmelidiklerini, emma, beýleki tarapdan, ýurduň häkimiýetleriniň hem şeýle maglumatlary öz wagtynda halka dürli ýollar bilen elýeterli edip durmalydyklaryny nygtady.

Şu aýyň başynda Saýlawlary we sala salyşlyklary geçirmek baradaky Türkmenistanyň Merkezi komissiýasynyň başlygy Myrat Garrýew bu wezipeden boşadylyp, onuň ýerine Orazmyrat Nyýazlyýew bellenipdi.
Türkmenistanyň Adalat ministrliginiň öňündäki Adalat heýkeli, Aşgabat şäheri.
17-18-nji maýda Ženewada Birleşen Milletler Guramasynyň Gynamalara garşy Komitetinde Türkmenistanyň hökümetiniň dokladynyň diňlenişigi boldy. Bu doklad türkmen häkimiýetleri tarapyndan Birleşen Milletler Guramasyna 2000-nji ýylda teklip edilmelidi, emma doklad 10 ýyl gijä galdyryldy.

Diňlenişige türkmen tarapyndan jemi 10 adam, şol sanda Türkmenistanyň Ýokary Kazyýetiniň başlygynyň orunbasary Hangeldi Serdarow, Türkmenistanyň Mejlisiniň deputaty, adam hukuklary we azatlyklary komitetiniň agzasy Pirnazar Hudaýnazarow, adalat ministriniň orunbasary Batyr Ärnyýazow we beýleki resmiler gatnaşdylar.

Ženewada ýerleşýän BMG-niň edarasyndaky diňlenişige Türkmenistanyň garaşsyz adwokatlar jemgyýetinden, adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” toparyndan we adam hukuklary boýunça beýleki guramalardan hem wekiller gatnaşdylar.

Türkmen türmelerindäki ýagdaýlar barada doklad diňlenenden soň, Komitetiň agzalarynyň beren sowallarynyň Türkmenistandan gelen wekilleriň göwnünden turmandygyny “Türkmen inisiatiwasy” guramasynyň başlygy Farid Tuhbatullin aýtdy.

“Elbetde, berlen soraglar olar üçin oňaýsyzdy. Meselem: Türkmenistandaky syýasy tussaglar we wyždan ýesirleri baradaky sorag. Olar bu soraglara anyk jogap bermediler. Telekeçi Berdiýewleriň maşgala agzalarynyň ýörite gulluklaryň işgärleri tarapyndan uzak wagtdan bäri ýanalyp gelýändigi baradaky sowala jogap berip, türkmen delegasiýasynyň wekilleri bu maşgala agzalarynyň tussaglykda saklanýandygyny boýun aldylar”.

Emma türkmen delegasiýasynyň wekilleri göýä prezidentiň janyna kast edişlikde günälenip, 2003-nji ýylda uzak möhlet bilen türmä basylanlar we Gyzyl Haç Halkara Jemgyýetiniň wekilleriniň türkmen türmelerindäki ýagdaýy öwrenmegi üçin goýberilmegi barasyndaky sowallary açyk galdyrdylar diýip, Tuhbatullin belledi.

Golaýda adam hukuklaryny goraýjy “Türkmen inisiatiwasy” topary Türkmenistandaky türmeleriň we tussaglaryň sany hem-de tussaglaryň ýaşaýyş şertleri barada doklad çap edipdi. “Türkmen delegasiýasynyň wekilleri dokladda berilýän sanlaryň hakykata laýyk gelýändigini boýun aldylar” diýip, Tuhbatullin sözüniň üstüne goşdy.

Türkmen delegasiýasynyň dokladynda: geçen ýyl ýörite görkezme bilen köp çagaly ene hökmunde Türkmenistanyň mejlisiniň öňki başlygy Öwezgeldi Ataýewiň aýalynyň azatlyga çykarylandygy, şeýle-de 18-nji maýda geçirilen Galkynyş, Agzybirlik we Magtymgulynyň şygryýet günlerine bagyşlanyp, günä geçişligiň yglan edilendigi we şu saparky günä geçişlikde 1,500 tussagyň azatlyga çykarylandygy barada maglumatlar bar.

Türkmen häkimiýetleri tarapyndan hödürlenen dokladda aýdylmagyna görä, ýurduň demirgazygyndaky aýallar türmesinde 2,213 sany tussag saklanýar. Olarda bar bolan statistik maglumat diňe şol.

BMG-niň Gynamalara garşy Komitetinde bolan diňlenişik boýunça taýýarlanan resmi dokument entek yglan edilmedi.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG