Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Gazagystanyň Gumilýow adyndaky Ýewraziya uniwersitetiniň prorektory Dihan Kazabegiň sözlerine görä, Umumy milli synagyň kompýuterler arkaly geçirilip, netijeleriň hem kompýuter arkaly barlanyp, yglan edilmegi, synaglaryň adalatly bolmagyny üpjün edýär.
27-nji maýda öňki sowet giňişligine degişli köp ýurtlaryň mekdeplerinde Umumy milli synag geçirilip başlandy. Orsýetde bu synag orta mekdepleri gutaran uçurymlar üçin hökmany. Bu testleriň netijesi boýunça uçuryma orta mekdebi tamamlandygy baradaky şahadatnama berilýär.

Gazagystanda we Gyrgyzystanda Umumy milli synagy esasan okuwyny ýokary okuw jaýlarynda dowam etdirmek isleýän uçurymlar tabşyrýarlar. Şol testleriň netijesi boýunça abituriýentler, giriş ekzamenlerini tabşyrmazdan, özleriniň okajak ýerlerini saýlap bilýärler. Gazagystanda oba ýerleriniň uçurymlary üçin ýörite kwota döredilip, olara hökümet tarapyndan ýeňillik berilýär.

Gazagystanyň Gumilýow adyndaky Ýewraziya uniwersitetiniň prorektory Dihan Kazabek Azatlyk Radiosynyň Türkmen gullugy bilen söhbetdeşliginde Umumy milli synagyň iň gowy tarapy – korrupsiýa ýol bermän, ýaşlaryň sosial hem maliýe ýagdaýyna garamazdan, olara ýokary okuw jaýlaryna girmekde deň mümkinçilikleri döredýänliginde diýdi.

“Gazagystanda bu synaglar 1990-njy ýyllaryň ortalarynda girizilip başlandy. Başda biz Türkiýäniň bilim pudagynyň tejribesinden peýdalandyk. Şonda bu testlere garşy bolanlar az bolmady. Ýöne soňabaka bu synaglar gitdigiçe kämilleşdirildi ” diyip, professor Kazabek Azatlyk Radiosyna aýtdy.

Resmi maglumata görä, şu ýyl Türkmenistanyň orta mekdeplerini 110 müňden gowrak okuwçy tamamlaýar.
Onuň sözlerine görä, bu synagyň kompýuterler arkaly geçirilip, netijeleriň hem kompýuter arkaly barlanyp, yglan edilmegi, synaglaryň adalatly bolmagyny üpjün edýär. Ol bu hakda şeýle diýýär: “Dürli dersler boýunça belli bir wagtda geçirilýän bu testler, wagtyň hem tygşytly ulanylmagyna getirýär. Synag üçin taýýarlanan sowallar we olaryň dogry jogaplary gizlin saklanýar, olary Bilim ministrliginiň sanlyja resmisi bilýär”.

Umumy milli synag Täjigistan bilen Türkmenistandan başga Merkezi Aziýanyň hemme ýurtlarynda geçirilýär. Bilermenler Täjigistanda bu mesele bilen bagly reformalaryň kabul edilendigini, emma maliýe krizisi zerarly Döwlet býujetinde serişdeleriň ýetmezçiligi sebäpli ýurduň bilim pudagyndaky bu reformanyň amala aşyrylmagynyň bökdelýänligini aýdýarlar.

Gurluşyga milliardlarça dollar maliýe serişdesini goýberýän Türkmenistanyň bilim pudagynda halkara standartlary girizip, reformalary geçirmek ugrunda edilýän iş kän bir göze ilenok. Mysal üçin, goňşy ýurtlaryň hemmesi orta mekteplerini 11-12 ýyllyk eden bolsa, Türkmenistanda orta bilim baradaky şahadatnamany almak üçin 10 ýyl okamak ýeterlik.

Türkmenistan

Azatlyk Radiosy Türkmenistanda geçirilýän reformalar, Umumy milli synagy Türkmenistanda girizmek planlaşdyrylýarmy-ýokmy diýen meseleler bilen gyzyklanyp, ýurduň Bilim ministrligine jaň etdi. Emma ol ýerden maglumat almak başartmady.

Şol bir wagtda-da Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow öz çykyşlarynda ýurtda ähli ugurlar, şol sanda bilim pudagy boýunça halkara ölçegleriň girizilmelidigini birnäçe gezek agzady. Emma nämüçindir Umumy milli synaglar ýaly dünýäde ykrar edilen usullar Türkmenistanyň bilim ulgamynda durmuşa geçirilmeýär.

Maliýe ýagdaýyna, tanyş-bilişiniň barlygyna-ýoklugyna garamazdan, okuwyny dowam etdirip biljekdigine ynamy bolsa, onda ýaşlaryň okuwa has köp üns berip, sowatly bolup ýetişmegine höwes dörär.
Türkmenistanda uzak wagtlap mugallym bolup işlän, häzir hukuk goraýjy aktiwist, “Türkmen Helsinki fondunyň” ýolbaşçysy Täjigül Begmedowa şeýle uly özgerşikleri geçirmäge türkmen resmileriniň entek taýýar däldigini öňe sürýär: “Ýurtda sowatly spesialistler bar. Daşary ýurtda okap, beýleki ýurtlaryň bilim sistemasyny öwrenip gelen hünärmenler hem az däl. Ýöne Türkmenistanda entek şeýle reformalar geçirilmedi. Şonuň üçin Umumy milli synag sistemasyna ýuwaş-ýuwaşdan geçilse, has ýerlikli bolar”.

Şeýle hem Begmedowa Umumy milli synagy geçirip, şonuň netijesinde ýokary okuw jaýlaryna sowatly ýaşlar alynsa, munuň netijesiniň tutuş jemgyýetiň ahlak ýagdaýyna gowy täsir etjekdigini nygtaýar. Ýagny, bilermeniň pikiriçe, ýaşlarda häzirki bolşy ýaly, ýokary okuwa girmekdäki göwnüçökgünlik bolmaz, olaryň höwesi öçmez.

“Maliýe ýagdaýyna, tanyş-bilişiniň barlygyna-ýoklugyna garamazdan, okuwyny dowam etdirip biljekdigine ynamy bolsa, onda ýaşlaryň okuwa has köp üns berip, sowatly bolup ýetişmegine höwes dörär” diýip, “Türkmen Helsinki fondunyň” ýolbaşçysy Begmedowa Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde nygtady.

Begmedowanyň pikiriçe, töwerek-daşyndaky ýurtlarda girizilen usullar Türkmenistanda hem ulanylsa, bu ýurduň üzňelikden çykmagyna ýardam berip, türkmen ýaşlaryna goňşy ýurtlarda hiç bir kynçylyksyz okuwuny dowam etdirmäge hem giň mümkinçilik döreder.
Daşoguzda pagta ýygymyna başlanýar, 2010-njy ýylyň 29-njy awgusty.
Londonda ýerleşýän “Uruş we Parahatçylyk maglumatlar instituty”, Türkmenistanyň içindäki çeşmelere salgylanyp, pagtany artdyryp ýazmalar we şu ugurdaky käbir beýleki galplyklar bilen baglanyşykly Daşoguz welaýatynda ýakynda, 2-nji maýda, 21 sany resminiň türme tussaglygyna höküm edilendigini ýazýar.

“Uruş we Parahatçylyk maglumatlar instituty” Daşoguzyň sudunyň agzalan resmileri 5 ýyl bilen 17 ýyl aralygynda dürli möhletli türme tussaglygyna höküm edendigini tassyklaýar. Emma, muňa garamazdan, Türkmenistanyň resmi habar serişdeleri Daşoguzda şeýle sud prosesiniň geçendigi barada ilat köpçüligine hiç hili maglumat bermedi.

Pagta we däne hasylyny tabşyrmakdaky artdyryp ýazmalar bilen bagly problemalar sowet häkimiýeti ýyllaryndan bäri dowam edip gelýän problema. Emma käbir ýerli synçylar garaşsyzlyk ýyllarynda Türkmenistanda bu problemanyň has-da giň gerim alandygyny aýdýarlar.

Artdyryp ýazmalar

Aşgabatly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew problemanyň şeýle çuňňur kök urmagyny oba hojalygynda ýokardan plan tabşyrmak we ýerli ýolbaşçylara basyş görkezmek syýasatynyň dowam edýändigi bilen düşündirdi.

Mundan ozal Türkmenistanyň ozalky awtoritar lideri Saparmyrat Nyýazow ýylyň-ýylyna pagta we däne planlaryny artdyryp, hatda soňky ýyllarda ýyllyk tabşyrylmaly pagta planyny 2 million tonnadan hem geçiripdi.

Oba hojalygy ugrundan bilermenler ýurduň oba hojalygyndaky real ýagdaýlar göz öňünde tutulmazdan alnyp barlan şeýle syýasatyň ýerlerde artdyryp ýazmalar bilen baglanyşykly galplyklaryň görlüp-eşidilmedik derejede gülläp ösmegine getirendigini aýdýarlar.

“Uruş we Parahatçylyk maglumatlar institutynyň” ýerine ýetiriji direktory Jon MakLaud prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň häkimiýet başyna gelmegi bilen planlaryň birneme azaldylandygyna garamazdan, ýokardan plan bermek we planlaryň dolmagy üçin hojalyk ýolbaşçylaryna basyş görkezmek syýasatynyň henizem dowam etdirilýändigini belleýär.

“Daşoguzly resmileriň hakykatdanam şeýle galplyklary eden bolmaklary gaty ähtimal. Sebäbi olaryň artdyryp ýazmalara ýüz urmaklary üçin edilýän basyşlar dowam edýär. Elbetde, bir tarapdan, bu resmiler jenaýat etmekde günäkär bolup bilerler. Emma, beýleki tarapdan, olar sistemanyň şuny talap edýändigi üçin şeýle etmäge mejbur bolýarlar” diýip, MakLaud aýdýar.

Netije berermi?

Ýöne, her niçik bolanlygynda-da, oba-hojalyk pudagynda jenaýat eden resmilere köpçülikleýin ýagdaýda jeza berilmeginiň bu pudakdaky korrupsiýanyň birneme azalmagyna ýardam etmeginiň mümkindigini aýdýanlar hem bar.

MakLaud bu garaýyş bilen ylalaşmaýar: “Dogrymy aýtsam, bu şeýle netije berer diýip garaşmak kyn. Sebäbi jeza bermek çäreleri ozallaram dürli derejelerde ulanylýardy. Mysal üçin, ýurduň ozalky lideri Türkmenbaşy hem ilki öz ministrlerini öwüp, soňam birdenkä olaryň nähilidir bir jenaýat edendiginiň üstüni açan bolup, olary türmä basýardy. Beýle çäreler adamlary gorky astynda saklamak üçin edilýän bir syýasy iş”.

Türkmenistanly žurnalist Ýazgulyýew birnäçe resmini türmä basmak bilen ýurtdaky artdyryp ýazmalar ýaly problemanyň öňüni alyp bolmajakdygyny aýdýar we bu meselede-de ýurtdaky söz we metbugat azatlygynyň ýagdaýyna köp zatlaryň baglydygyny nygtady.

“Uruş we Parahatçylyk maglumatlar institutynyň” ýerine ýetiriji direktory MakLaud hem korrupsiýanyň öňüne hakykatdanam böwet bolmak üçin ozaldan dowam edip gelýän kadrlar we oba-hojalyk syýasatynda düýpli reformalar zerur diýip hasaplaýandygyny aýtdy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG