Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Türkmenistanyň Içeri işler ministrliginiň baş edarasy, Aşgabat.

29-njy maýda Türkmenistanda Içeri işler edaralarynyň işgärleriniň güni bellenilip geçildi.

Bu waka bilen baglanyşykly organ işgärlerine eden ýüzlenmesinde prezident Gurbanguly Berdimuhamedow olaryň Türkmenistanyň raýatlarynyň asudalygyny goramak bilen “ýurtdaky amala aşyrylýan syýasy, ykdysady, medeni we ruhy özgerişliklere mynasyp goşant goşýandyklaryny” nygtady.

Ýurduň Içeri işler ministrliginiň işgärleriniň amala aşyrýan işlerine şeýle ýokary baha berýändigine garamazdan, prezident Berdimuhamedowyň soňky dört ýylyň dowamynda içeri işler ministrleriniň üçüsini wezipesinden boşadandygyny, dördünjisine hem eýýäm azyndan iki gezek berk käýinç berendigini göz öňünde tutsaň, ol bu ministrlikdäki işlerden şeýle bir hoşal hem däl ýaly.

4 ýylda 4-nji ministr

Hususan-da, 2007-nji ýylyň fewralynda häkimiýet başyna gelen Berdimuhamedow eýýäm şol ýylyň aprelinde “işinde goýberen düýpli kemçilikleri üçin” diýen aýyplama bilen şol wagtky içeri işler ministri Akmämmet Rahmanowy wezipesinden boşadypdy.

Onuň ornuna bellenen Hojamyrat Annagurbanow hem bu wezipede bary-ýogy ýarym ýyl oturansoň, wezipesinden hyýanatçylykly peýdalananlykda aýyplanyp, ol hem ministrlik kürsüsinden gitmeli bolupdy. Şonda prezident oňa käbir jenaýatlary bassyr-ýussur etmekde-de aýyplama bildiripdi.

Şondan soň, 2007-nji ýylyň oktýabrynda içeri işler ministriniň wezipesine bellenen Orazgeldi Amanmyradow hem bu wezipede 2009-njy ýylyň maýyna çenli oturdy. Berdimuhamedow şonda Içeri işler ministrliginiň işgärleriniň gününe gabatlap geçiren Döwlet howpsuzlyk geňeşiniň maslahatynda bu ministrligiň işini berk tankyt etdi we ministrligiň ýolbaşçysy Amanmyradowy dynç alşa ugratdy.

Berdimuhamedowyň prezidentligi döwründe bu wezipä gelen dördünji ministr Isgender Müllikow hem 2009-njy ýylyň noýabrynda “Içeri işler ministrliginiň bölümleriniň şahsy düzüminde düzgün-tertibi gowşadandygy üçin” diýen aýyplama boýunça prezidentden käýinç alan bolsa, 2011-nji ýylyň aprelinde ol “Türkmenistanyň ýol-gözegçilik gullugynyň işini gurnamakda goýberen kemçilikleri üçin” prezidentden berk käýinç aldy.

Prezident Berdimuhamedowyň Müllikowa-da bildirýän igençlerini göz öňünde tutsaň, bu dördünji ministriň hem wezpesinde uzak oturjagyna şübhelenmeli bolýar.

Netije berermi?

Uruş we Parahatçylyk maglumatlar institutynyň ýerine ýetiriji direktory Jon MakLaud Nyýazowyň döwri bilen deňeşdirilende Berdimuhamedowyň kadrlar syýasatynda-da uly bir özgerişligiň göze ilmeýändigini aýdýar.

Ol döwlet lideriniň çinownikleri korrupsiýada ýa-da iş başarmaýanlykda aýyplap, wezipesinden boşadýandygyna garamazdan, beýle köne metodlaryň netije berjekdigini sorag astynda goýýar.

“Dogrymy aýtsam, bu usullar netije berer diýip garaşmak kyn. Sebäbi, jeza bermek çäreleri ozallaram dürli derejelerde edilýärdi. Mysal üçin, ýurduň ozalky lideri Türkmenbaşam ilki öz ministrlerini öwüp, soňam birdenkä olaryň nähilidir bir jenaýat edendiginiň üstüni açan bolup, olary türmä basýardy. Beýle çäreler adamlary gorky astynda saklamak üçin edilýän bir syýasy iş” diýip, MakLaud ýagdaýa baha berýär.

MakLaud kadrlar syýasatynyň bir adamyň emri bilen çözülmän, tutuş sistemanyň özüniň işlemelidigini, munuň üçin bolsa kadrlar syýasatynda düýpli reformalaryň amala aşyrylmalydygyny nygtaýar.
Resmi Aşgabadyň habar bermegine görä, 30-njy maýda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow prezidentiň ýanynda Milli kosmos agentligini döretmek baradaky permana gol goýdy. Agentlik ylmyň gazanan üstünliklerini ýurduň ykdysadyýetine ornaşdyrmak, Türkmenistanda kosmos işlerini ýola goýmak we ösdürmek maksady bilen döredilýär diýlip, permanda aýdylýar.

Berdimuhamedowyň 30-njy maýda gol goýan permanyna laýyklykda, Milli kosmos agentliginiň öňünde: ýeriň töweregindäki orbita gözegçilik etmek, emeli hemra aragatnaşyklaryny ýola goýmak, kosmos giňişligi bilen bagly ylmy barlaglary geçirmek we Türkmenistanyň territoriýasyndan emeli hemralaryň dolandyryşyny üpjün etmek wezipeleri durýar.

27-nji maýda geçen hökümet maslahatynda Berdimuhamedow Türkmenistanda täze tehnologiýalaryň we Internetiň giňden ornaşdyrylýandygyny belledi. Emma ol ýurtda kompýuter programmalary boýunça spesialistleri taýýarlamak baradaky işleriň entek talabalaýyk däldigini belläp, Ministrler Kabinetiniň başlygynyň orunbasarlary Nazarguly Şagulyýewe we Gurbanmyrat Mezilowa ýokary okuw jaýlarynda kompýuter programmalary boýunça spesialistleri taýýarlaýan fakultetleri açmak barada görkezme berdi.

Aşgabatda ýaşaýan garaşsyz žurnalist Aşyrguly Baýryýew prezidentiň bu aladalaryny ýerlikli hasaplaýar: “Türkmenistanyň hem kosmos ylmynda öz paýy bolmaly. Ösen tehnologiýalary durmuşa ornaşdyrmak barada prezidentiň görkezme bermegi ýerine düşüpdir diýip, pikir edýärin”.

Emma käbir synçylar Türkmenistan garaşsyzlyga çykandan soňra, ylym-bilime güýçli zarba urlandygy zerarly şeýle planlary durmuşa geçirmegiň ýeňil bolmajakdygyny öňe sürýärler.

Tejribe we kadrlar

Orsýetiň Ylymlar Akademiýasynyň Ählumumy taryh institutynyň Merkezi Aziýa, Kawkaz we Balkan ýurtlary boýunça merkeziniň başlygy Artýom Ulunýan bu ýerde iki mesele bar diýýär: “Meseläniň ilkinji elementi Türkmenistan tehnologiýa taýdan ösmeli we ösen ýurtlaryň aglabasyndan yza galmaly däl. Ikinji element bolsa, has anyk häsiýete eýe. Ýagny, häzir Türkmenistanda diňe bir işine ussat, orta bilimli däl-de, ýokary bilimli kadrlar hem ýetmezçilik edýär. Şonuň üçin-de, türkmen baştutanynyň ösen tehnologiýalar bilen bagly aýdýan modernleşmesi ilkinji nobatda bilime zerur ünsüň berilmegini talap edýär”.

Ulunýanyň sözlerine görä, Türkmenistanda zerur kadrlaryň ýokdugy üçin täze kadrlary taýýarlamaga 8 ýyldan 15 ýyla çenli wagt gerek bolar. Şoňa görä-de, ösen tehnologiýalar bilen işlemek we kosmos barada ylmy barlaglar geçirmek üçin diňe bir ummasyz pul serişdesi däl-de, eýse öňi bilen daşary ýurt tejribesine ýüzlenmek zerur.

Türkmen Döwlet Uniwersitetiniň alymy Öre Ylýasow bu ugurda 1967-nji ýylda açyş eden adam. Onuň açyşy netijesinde Günüň suratyny almak mümkin bolýar.
Emma Baýryýew orsýetli bilermeniň pikirleri bilen ylalaşmaýar. Onuň aýtmagyna görä, Türkmenistanda kosmos boýunça tejribe bar: “Türkmen Döwlet Uniwersitetiniň alymy Öre Ylýasow bu ugurda 1967-nji ýylda açyş eden adam. Onuň açyşy netijesinde Günüň suratyny almak mümkin bolýar. Ol wagty anyklaýjy enjamy oýlap tapypdyr. Şonuň bilen öň 1 sekuntda 24 suraty düşürip bolan bolsa, onuň enjamy bir sekuntda 8 müň suraty düşürmäge mümkinçilik berýär”.

Merkezi Aziýa boýunça bilermen, professor Ulunýan kosmos we ösen tehnologiýalar bilen işleşmek üçin Türkmenistanda syýasy-jemgyýetçilik gatnaşyklarynyň üýtgedilmelidigini hem aýdýar: “Çünki ne kompýuter, ne-de kosmos tehnologiýasy ýapyk we daşky dünýäden izolýasiýadaky ýurtda durmuşa ornaşdyrylyp bilner. Häzirki eýýamda awtoritarizm we ýapyklyk prinsiplerine esaslanýan islendik režim ýa-da syýasy-jemgyýetçilik sistemasy hut syýasy-jemgyýetçilik gurluşyny üýtgetmäge mejbur”.

Şu aýyň ortalarynda geçirilen türkmen-amerikan işewürler geňeşiniň bäşinji maslahatynyň dowamynda Birleşen Ştatlaryň “SpaceX” kompaniýasynyň wise-prezidenti Kristof Bauer 2014-nji ýylda öz kompaniýasynyň Türkmenistan üçin kosmos sputnigini uçurjakdygyny aýtdy diýlip, habar berilýär.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG