Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Jumamyradow ozalky ýyllarda bolşy ýaly, ýurduň gazet-žurnallarynda we radio-telewideniesinde henizem bir şahsyýeti mahabatlandyrmak syýasatyndan el çekilmeýändigini, bu ýagdaýyň bolsa ýurduň raýatlaryny juda irizendigini aýdýar.

Şu hepde ynsan hukuklaryny goraýjy «Freedom House» guramasy dünýäniň dürli ýurtlaryndaky metbugat azatlygynyň ýagdaýy barada ýyllyk hasabatyny ýaýratdy.


Dünýäniň 196 ýurduna baha berlen bu hasabatda Türkmenistan bilen Demirgazyk Koreýa iň ýaramaz iki ýurt hökmünde 195-nji we 196-njy orunlarda goýlupdyr.

Türkmenistanyň metbugat azatlygy meselesinde indi ençeme ýyllar bäri iň bir ýaramaz ýurtlaryň arasynda-da ýaramazy hökmünde baha alyp gelmeginiň sebäbini bu guramanyň ýerine ýetiriji direktory Kristofor Wolker ýurtda bu ugurdaky ýagdaýlaryň köptaraplaýyn ýaramazlygy bilen düşündirýär.

“Resmi Türkmenistan hiç bir hili tankydy garaýyşlara, oppozisiýanyň sesiniň eşidilmegine, garaşsyz raýat jemgyýetleriniň bolmagyna ýol bermän gelýär. Raýatlaryň hereket azatlygynyň-da çäklendirilýändigini göz öňünde tutsak, bu görkezijiler bilelikde Türkmenistany iň bir ýaramaz görkezijili ýurtlaryň hatarynda saklaýar” diýip, Wolker ýagdaýa baha berdi.

1990-njy ýyllaryň başlarynda Sowet Soýuzy dargap, öz garaşsyzlygyna eýe bolaly bäri, Türkmenistan adam hukuklary we metbugat azatlygy meselesinde halkara guramalarynyň sanawynda kem-kem iň bir soňky orunlara geçdi.

Köp synçylar ýagdaýyň şeýle derejede ýaramazlaşmagynyň sebäbini ýurduň ozalky prezidenti Saparmyrat Nyýazowyň alyp baran awtoritar we öz-özüni kultlaşdyrmak syýasatynda görýärler.

Nyýazowyň ölüminiň yzy bilen, 2007-nji ýylyň başynda häkimiýet başyna gelen Gurbanguly Berdimuhamedow söz azatlygy we demokratiýa melesinde ýurduň ozalky lideriniň goýberen ýalňyşlyklaryna düşünen ýaly gürrüňler hem edipdi. Hususan-da, 2007-nji ýylyň iýulynda bu barada eden çykyşynda, ol bu ugurlarda “käbirleriniň edişi ýaly” howul-hara iş etmän, düýpli işleriň ediljekdigine söz beripdi.

Berdimuhamedow özüniň şol çykyşynda ýurduň teleýaýlymlarynda we gazet-žurnallarynda teletomaşaçylarydyr okyjylary gyzyklandyraýjak mazmunly zatlaryň berilmeýändigini-de boýun alyp, bu ýagdaýy berk tankytlapdy.

Gaýtalanýar...

Emma döwlet lideriniň eden bu çykyşyndan bäri dört ýyla golaý wagtyň geçendigine-de garamazdan, prezidentiň eden bu tankytlarynyň we beren wadalarynyň netijesiniň welin göze ilmeýändigi barada yzygiderli maglumatlar gelip gowuşýar.

Türkmenstanda bu ugurdaky ýagdaýlaryň gowulanmaýandygyny «Freedom House» guramasynyň şu hepde ýaýradan hasabaty-da görkezýär.

Lebaply graždan aktiwisti Rozybaý Jumamyradow hem ýurduň prezidentiniň metbugat azatlygy barada eden tankytlaryna we beren görkezmelerine garamazdan, ýagdaýyň şol öňküligine galýandygyny tassyklady.

Jumamyradow ozalky ýyllarda bolşy ýaly, ýurduň gazet-žurnallarynda we radio-telewideniesinde henizem bir şahsyýeti mahabatlandyrmak syýasatyndan el çekilmeýändigini, bu ýagdaýyň bolsa ýurduň raýatlaryny juda irizendigini aýdýar.

Nyýazowyň ýurdy dolandyran ýyllarynda beýle syýasatyň Türkmenistanyň içerki ösüşi üçinem, daşarky gatnaşyklary üçinem hiç bir hili bähbit getirmändigi barada indi köp gürrüňler edilip gelinýär, muňa bagyşlanylyp köp hasabatlar taýýarlanyldy, makalalardyr synlar ýazyldy.

Emma, muňa garamazdan, Türkmenistanyň häzirki häkimiýetleri bu köne ýalňyşlyklardan sapak almaga we ondan degerli netije çykarmaga howlukmaýan ýaly görünýär.

Şwesiýada ýaşaýan türkmen ýazyjysy, garaşsyz žurnalist Akmuhammet Welsapar habar serişdelerini Berdimuhamedowyň şahsyýet kultuna gulluk etdirtmek syýasatyndan el çekilmese, munuň ýene-de ýurduň içinde ählmiumumy boýun egijilige, daşarky dünýäde bolsa Berdimuhamedowyň abraýynyň mundan beýläk has-da pese düşmegine getirjekdigini aýtdy.

Welsapar bu ýagdaýdan oňyn çykalganyň halkyň sesine ýol bermekdedigini we ýerlerdäki bar bolan problemalary-da raýatlaryň pikirlerini diňläp, çözmekdedigini belledi.
Ýewropa Parlamentiniň Adam hukuklary boýunça komissiýasynyň ýolbaşçysy Heýdi Hautala
Geçen hepde Ýewropa Parlamentiniň deputatlaryndan ybarat ýörite delegasiýa Türkmenistanyň adam hukuklary babatynda boýun alan borçnamalarynyň ýerine ýetirilişine baha bermek maksady bilen Aşgabada bardy.

Azat Ýewropa we Azatlyk Radiosynyň Brýusseldäki habarçysy Rikard Jozwiak delegasiýanyň agzasy bolup Aşgabada baran, Ýewropa Parlamentiniň Adam hukuklary boýunça komissiýasynyň ýolbaşçysy Heýdi Hautala bilen söhbetdeş boldy.

Azatlyk Radiosy: Siz Türkmenistanda adam hukuklarynyň berjaý edilşiniň ýagdaýyna nähili garaýaňyz ?

Heýdi Hautala: Bu gynandyryjy ýagdaý. Käbir adamlaryň pikiriçe, dolandyryjy gatlagyň düzümindäkiler Türkmenistanyň halkara jemgyýetçiliginiň aktiw agzasy bolmagy üçin käbir zatlaryň özgerdilmeginiň gerekdigine düşünýärler.

Meniň pikirimçe, häzir Türkmenistana BMG-niň adam hukuklary boýunça ýörite gözegçilerini çagyrmak boýunça Ýewropa Bileleşiginiň türkmen hökümetine berk basyş etmeginiň wagty geldi.

Biz BMG-niň gynamalar boýunça ýörite gözegçilerine ýurduň türmelerine barmaga rugsat edilmegi we başga-da käbir ugurlar boýunça gürrüň etdik. Öňümizdäki birnäçe hepdäniň dowamynda, Türkmenistandan käbir oňaýly özgerişleriň bolandygyny eşitmek biz üçin juda wajyp. Bu ugurda olaryň açyk bolmagyň näderejede möhümdigine düşünmegi zerur.

Men ol ýerde özümi haýrana galdyran juda bir geň ahwala gabat geldim. Men Nyýazowyň mukaddes kitaby diýilýän “Ruhnamasy” eýýäm aradan aýrylandyr diýip pikir edýärdim. Ýöne Aşgabatdaky resmi rus mekdebine baranymyzda, ol ýerde “Ruhnamany” öwretmek üçin aýratyn otagyň bardygyny görenimde, bu ýagdaý meni geňirgendirdi.

Azatlyk Radiosy: Ýaňy siz golaý wagtda Türkmenistandan käbir oňaýly habarlara garaşýandygyňyzy aýtdyňyz. Türkmenistandan nähili oňaýly habarlara garaşýarsyňyz ?

Heýdi Hautala: Eger-de türkmen hökümeti gysga wagtyň içinde BMG-niň gynamalar boýunça gözegçilerini ýurda çagyryp, olaryň erkin seljermeleri geçirmegine şert döretse, meniň üçin bu juda gowy habar bolardy.

Azatlyk Radiosy: Siz maý aýynyň aýagynda Ýewroparlamentiň Daşary işler boýunça komitetiniň Türkmenistan bilen Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygy boýunça geçirjek ses berişligine nähili teklipleri berersiňiz ?

Heýdi Hautala: Ses berişlige çenli türkmen hökümeti adam hukuklary boýunça hiç hili oňaýly borçnamalary boýun almasa, onda meniň teklibim – Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygyna “ýok” diýmek bolar. Munuň ornuna biz Türkmenistanda bolup geçýän wakalara gözegçilik etmek üçin, özümiziň ol ýerdäki gatnaşygymyzy artdyrmalydyrys. Şeýle-de Türkmenistanda adam hukuklarynyň ýagdaýyny gowulandyrmak ugrunda tagallalarymyzy güýçlendirmelidiris. Bulary amala aşyrmak üçin, hiç hili Ýaranlyk we Hyzmatdaşlyk ylalaşygynyň zerurlygy ýok.

Azatlyk Radiosy: Siziň pikiriňizçe, Ýewroparlamentiň Daşary işler boýunça komiteti bu ugurda nähili ses berer ?

Heýdi Hautala: Men bu barada öňünden hiç zat aýdyp biljek däl. Ýöne meniň öz wezipäm, borjum bar, ol hem adam hukuklary meselesine çynlakaý çemeleşmek.

Men bu delegasiýanyň düzüminde Türkmenistana sapar edendigime örän şat. Delegasiýanyň ähli agzalary bu meseläniň türkmen hökümetiniň öňünde goýulmalydygyny biragyzdan goldadylar. Munda oňaýsyz ýagdaýlar hem ýüze çykdy. Tussaglykda saklanýan hukuk goraýjy aktiwistler barada biziň beren takyk soraglarymyzdan Türkmenistanyň daşary işler ministriniň onçakly bir göwni hoş bolmady. Şeýle-de biz onuň Ýewropa Bileleşiginde çakdanaşa azat kanunlar bar diýip gaharlanan mahaly bilen-de ýüzbe-ýüz bolduk.

Meniň pikirimçe, Türkmenistanda adam hukuklary meselesinde ýokary derejede aladalanmaklyga we olaryň ugrukdyrylmagyna zerurlyk dörän wagty energiýa hyzmatdaşlygy meselesini maslahat edip oturmaly däldigimize Ýewoparlament düşünmeli. Elbetde, bu meniň öňde goýýan maksadym, ýöne men nähili netijeleriň bolup biljekdigini öňünden çaklap biljek däl.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG