Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Abadan şäheri, 8-nji iýul.
Abadan şäherinde binalaryň bejeriş, dikeldiş işleriniň doly tamamlananlygyny, şeýle-de şäherde we onuň töwereginde kadaly durmuşyň dikeldilenligini resmi Aşgabat habar berdi. Emma şäherde nähili işleriň geçirilenligi resmi maglumatda aýdylmady.

Resmi maglumatda 7-nji iýulda şähere şikes ýetiren we adam pidalaryna getiren harby obýektlerdäki partlamalar barada gürrüň edilmeýär. Şol wakalar pirotehniki serişdeler saklanýan ammarlardaky ýangyn bilen bagly adatdan daşary ýagdaý diýlip atlandyrylýar.

Jaýsyz galanlar

Aslyýetinde partlamalaryň şähere we onuň töweregine ýetiren zyýanynyň möçberi şu günki güne çenli resmi derejede takyklaşdyrylmandy. Abadandaky partlamalaryň yz ýany türkmen häkimiýetleri käbir binalara zyýan ýetenligini boýun alypdy.

Ýerli synçylar Abadandaky dikeldiş işleriniň esasan partlamalarda uly zyýan ýetmedik binalarda geçirilendigini gürrüň berýärler. Türkmenistanly garaşsyz žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýewiň aýtmagyna görä, dikeldiş işleriniň tamamlanmagy yglan edilýärkä, onlarça hojalyklar jaýsyz galýar.

Abadan şäheri, 1-nji awgust.

“Esasan has az zyýan ýeten jaýlara binalara ýardam berildi. Emma Abadan wakasynda doly weýran bolan jaýlar, hojalyklar bar. Şolara häzir weýran bolan öýlerine derek jaý berilmänligi her kime mälim. Eger şolara jaý berilmedik ýagdaýynda nädip dikeldiş işleri tamamlanýarka?” diýip, Ýazgulyýew aýdýar.

Žurnalist Ýazgulyýewiň sözlerine görä, henizem öýsüz galýan hojalyklar ýerli häkimiýetleriň täze jaý salyp berjek diýen wadasynda tapylmagyna garaşýarlar.

Resmi maglumatlarda Abadan şäherindäki we onuň töweregindäki dikeldiş işleriniň döwletiň gören adatdan daşary we köptaraplaýyn ýardamy bilen amala aşyrylanlygy nygtalýar. Ýerli synçylaryň aýtmagyna görä, dikeldiş işleriniň aglaba bölegi döwletiň garamagyndaky kärhanalaryň, zawodlaryň hasabyna amala aşyrylypdyr.

Abadan temasy soňky hepdelerde ýolbaşçylar derejesinde-de, ýurduň habar serişdelerinde-de agzalman geldi. Hatda partlamalar bilen bagly geçirilen dikeldiş işleriniň tamamlanmagy 29-njy iýulda bolan hökümet maslahatynda-da agzalmady. Bu mesele gozgalan bolsa-da, bu barada resmi maglumatlarda aýdylmady.

Soňky hökümet maslahatynda esasan paýtagtda alnyp barylýan köp sanly gurluşyklaryň gidişi we ýurduň hemmetaraplaýyn güýçli ösüşi baradaky hasabatlaryň üns bilen diňlenenligi köpçüligiň dykgatyna ýetirildi.

Pessimizm we umytlar

Adam hukuklaryny goraýjylaryň käbiri Abadanda dikeldiş işleriniň doly tamamlananlygy barada resmi taýdan yglan edilmegi bilen munuň henizem öýsüz galýan we döwlet kömegini alyp bilmedik adamlaryň ykbalyna ýaramaz täsir ýetirmeginden howatyrlanýarlar.

Häkimiýetler dikeldiş işleriniň tamamlananlygyny yglan eden bolsalar, bu olaryň mundan başga kömegi bermejekdiklerini aňladýar.
“Türkmenistanda adam hukuklaryna we demokratiýa tarap” atly ynsan hukuklaryny goraýjy hereketiň ýolbaşçysy Anatoliý Fomin Azatlyk Raidosyna şeýle diýdi: “Häkimiýetler dikeldiş işleriniň tamamlananlygyny yglan eden bolsalar, bu olaryň mundan başga kömegi bermejekdiklerini aňladýar. Bize mälim bolşuna görä, jaýsyz galanlara häkimiýetler tarapyndan oňaýsyz bir ýerlerde jaý teklip edilýär. Şeýlelikde bar zat ýalana meňzeýär”.

Emma žurnalist Ýazgulyýew öýsüz galyp, häzirki wagtda hökümet tarapyndan berlen wagtlaýyn jaýlarda ýaşaýan adamlaryň, beýleki ejir çekenleriň we olara duýgudaşlyk bildirýänleriň arasynda partlamalarda çekilen zyýanyň öweziniň doljagyna bolan umytlaryň şu günler hasam güýçlenenligini belleýär.

“Adatdan daşary ýagdaýlarda hojalyklar, raýatlar zyýan çekse, şol zyýanyň öwezini dolmak hakynda bir karar kabul edildi. Şol kararda ölçeg 100 müň manat diýip alnypdyr. Ine, şol karar 1-nji awgustda güýje girdi. Hemmeler şol kararyň güýje girmegi bilen, belki, tölenip başlanjagyny, iň bolmanda döwlet tarapyndan Abadan wakalary barada jemleýji maglumat çap ediler diýip, umyt edýärler” diýip, Ýazgulyýew aýdýar.

Emma Anatoliý Fomin, adatça, täze kanunlarda görkezilýän düzgünleriň kanun güýje girenden soňky wakalara degişli bolýanlygyna ünsi çekýär.

Garaşsyz synçylaryň pikirine görä, türkmen häkimiýetleri Abadandaky partlamalar netijesinde bolan adam we emläk ýitgileriniň hakyky möçberini yglan etmekden saklanýarlar, emma bu olaryň partlamalaryň ýetiren zyýanynyň möçberinden habarsyzdygyny aňlatmaýar.

Ýurtdan gowuşýan käbir maglumatlarda häkimiýetler tarapyndan Abadan wakalaryna degişli resmi hasabatyň ýöredilýänligi aýdylýar.
Balyş Öwezow 1975-nji ýylyň 15-nji sentýabrynda Aşgabat şäherinde aradan çykýar.
Balyş Öwezow 7 ýyl türkmen hökümetine, 9 ýyl Türkmenistana ýolbaşçylyk edipdi.
Öwezow Balyş 1915-nji ýylyň 29-njy dekabrynda Daşhowuz oblastynyň (häzirki Daşoguz welaýatynyň) Tagta raýonynyň Bedirkent obasynda dogulýar. 1975-nji ýylyň 15-nji sentýabrynda Aşgabat şäherinde aradan çykýar. Sowet partiýa we döwlet işgäri.

Hünärment maşgalasynda dünýä inen Balyş Öwezow ýaşlygyndan ýetim galýar hem Dazhowzuň çagalar öýünde terbiýelenýär. 1928-31-nji ýyllarda Daşhowzuň pedtehnikumynda okaýar. Soňra şol ýerde mugallym bolýar. 1932-33-nji ýyllarda Aşgabat döwlet pedinstitutynda okaýar. 1933-51-nji ýyllarda dürli jogapkärli wezipelerde işleýär. 1951-59-njy ýyllarda Türkmenistan SSR Ministrler Sowetiniň başlygy, 1960-69-njy ýyllarda TKP MK-nyň birinji sekretary. 1970-75-nji ýyllarda TSSR MS-niň Geologiýa edarasynyň başlygynyň orunbasary bolup işleýär.

Ençeme gezek TSSR Ýokary Sowetiniň deputatlygyna saýlandy. Lenin ordeniniň üçüsi, Zähmet Gyzyl baýdak ordeni we medallar bilen sylaglandy.

Çeşme: Türkmen Sowet Ensiklopediýasynyň 10-njy tomunyň 571-nji sahypasy.

71 ýaşly aşgabatly alym Balyş Öwezow barasynda şeýle gürrüň berýär:

- Işlän döwürlerinde dürli kynçylyklary, bulaşyk ýagdaýlary başdan geçiren, çylşyrymly ykbally şahsyýet hökmünde Balyş Öwezowyň taryhda ady galdy. Onuň ahally ýolbaşçylar toparynyň basyşyndan sypyp, iki gezek Türkmenistanyň Ministrler Sowetiniň başlygy wezipesinde işländigi köp zatlardan habar berýär. Şeýle-de Balyş Öwezow 9 ýylyň dowamynda TKP MK-nyň 1-nji sekretary wezipesinde saklanmagy başardy. Balyş Öwezow Türkmenistanda iň hormatlanýan, tutanýerli adamlaryň biridi.

Sowetler döwründe, umuman, partiýa-sowet edaralaryna milli kadrlar saýlanan mahaly köplenç gorkagrak, ýaranjaň, bir dulugyna tüýkürilse, beýlekisine hem tüýkürtmäge taýýar häsiýetli adamlar seçilip, wezipä bellenilýärdi. Munuň näme üçindigi düşnükli bolsa gerek. Sebäbi şeýle häsiýetliler özünden ýokardakylaryň öňünde lepbeýgulydylar we türkmen halky üçin hiç wagt alada etmezdiler. Adatça, şeýle ýolbaşçynyň esasy aladasy - oturan kürsüsini goramakdan ybaratdy. Respublikany bolsa Moskwanyň wekili dolandyrýardy.

Emma şeýle gorkak adamlar hem uly wezipede bady alynman köp wagtlap otursa, gorky duýgusy kütelişip, kem-kemden özbaşdaklyk duýup, özüni erkin alyp barmaga endik edýärdiler. Öz döwründe uly wezipeleri eýelän Annamuhammet Gylyjow, Muhammetnazar Gapurow dagy B.Öwezowyň goldawy bilen ýokary wezipelere çekildiler diýilse, uly ýalňyşlyk bolmaz. Emma wagty gelip, eýeleýän wezipesinden çekilmeli bolanda, ozalky ýakyn ”egindeşleri” birdenkä üýtgäp, onuň “aýagyna kakyp”, B.Öwezowyň ýykylmagyna aktiw gatnaşdylar.

B.Öwezowyň TKP MK-nyň 1-nji sekretary wezipesinden boşadylmagyna TSSR Ýokary Sowetiniň Prezidiumynyň başlygy bolan Annamuhammet Gylyjowyň onuň üstünden Syýasy Býuro eden şikaýaty sebäp bolupdyr. Şol döwürde TSSR Ministrler Sowetiniň başlygy bolan M.Gapurow hem muňa öz goşandyny goşup, bileleşip, başlygy oturan kürsüsinden düşürdipdiler.

B.Öwezow öz zamanasynyň adamy hökmünde orslardan alkogolly içgileri köp içmegi öwrenip, muňa endik edipdir. Şerhoş mahaly “Moskwa” myhmanhanasynda TSSR Ýokary Sowetiniň Prezidiumynyň başlygy A.Gylyjowa sataşyp, ondan: “Sen menden rugsatsyz Moskwada näme işleýäň?” diýip, gaharly sorapdyr. Gylyjow: “Meni SSSR Ýokary Sowetiniň Prezidiumynyň başlygy ýoldaş Podgornyý çagyrdy”” diýende, kellesi gyzyp duran B. Öwezow Podgornynyň, Gylyjowyň adresine hapa sözler bilen sögünipdir. Bu käýinji Gylyjow örän gaty görüp, ol bolan wakany Podgorna ýetiripdir. Ol hem öz gezeginde Syýasy Býuronyň agzasy hökmünde meseläniň Býuroda goýulmagyny gazanypdyr. Ine, şu esasy bahana bilen respublikadaky ýüze çykan köp ýetmezçilikleriň sebäpkäri edilip, B.Öwezow wezipesinden boşadylypdyr. Ömrüniň soňky ýyllaryny ol TSSR-iň Geologiýa uprawleniýesinde kadrlar boýunça orunbasar wezipesinde, Nazar Söýünowyň golastynda işledi.

Men 1965-1968-nji ýyllar aralygynda onuň gyzy Mira we ogly Batyr bilen bir binada - Türkmenistanyň Moskwadaky häzirki ilçihanasynyň ýerleşen aspirantlaryň umumy ýaşaýyş jaýynda ýaşadym. B.Öwezowyň çagalary gowy häsiýetli, myhmansöýer adamlardy. Olaryň şeýle häsiýetlerini üýtgetmän gelendiklerini belläsim gelýär. Gyzy Mira medisinanyň newrologiýa pudagynda aspiranturada okap, öz wagtynda medisina ylymlarynyň kandidaty bolup, soňky wagtalara çenli Türkmen Döwlet Medisina Institutynda mugallym we lukman bolup işledi. Batyr Öwezow ylymlaryň doktory derejesine ýetip, uly wezipelerde, Türkmenistanyň Pedagogik we Politehnik institutlarynda rektor, Türkmenistan özbaşdaklygyny alandan soňra, biraz wagt wise-premýer wezipelerinde işledi. Soňra bolsa S.Nyýazowyň şahsyýet kultuny goldamandygy sebäpli ýurdy terk edip, Moskwa gaýtmaly boldy we 2008-nji ýylda onuň ýüregi urmasyny goýdy.

B.Öwezow TKP MK-nyň 1-nji sekretarlygynyň soňky ýylynda Garagum kanalynyň ykdysady ähmiýeti barada dissertasiýa taýýarlap, goramaga synanyşypdy. Moskwa Türkmenistandan ýagdyrylan golsuz hatlar dissertasiýanyň goramaly güni onuň ýatyrylmagyna sebäp bolupdy.

Ustünden şikaýat edilýändigine, golsuz hatlaryň ýagdyrylýandygyna garamazdan, ony ruhy hem maddy taýdan goldaýanlaram bardy.

70-nji ýyllaryň başlarynda, wezipeden çetleşdirilenden soň, ol şol döwürdäki partiýanyň Daşhowuz obkomunyň, raýkomlarynyň ýokary derejeli işgärleriniň Leniniň soňky çykan galyň tomunyň sahypalarynyň arasyna ýüzlük manatlary salyp, B.Öwezowa onuň doglan güni sowgat berendiklerini şol wakalara şaýat bolan adam maňa gürrüň beripdi. Şeýle ýagdaýy parahorluk diýip atlandyrmalymy ýa-da oňa goýlan hormat? Bu soraga jogap bermegi köpçülige galdyralyň. Gürrüňimi ýene bir sorag bilen tamamlamakçy: Türkmenistanyň häzirki ýolbaşçylary wezipeden sypdyrylsa, olara Balyş Öwezowa ýa Muhammetnazar Gapurowa goýlan hormat, sarpa goýlarmyka?

– diýip, 71 ýaşly aşgabatly alym gürrüňini tamamlady.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG