Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Balyk we balyk önümlerine goýulýan nyrhlaryň gümürtik bolýanlygy sebäpli, bu harytlaryň bahalary ýazylyp goýulmaýar. Surat: Aşgabat şäheriniň “Gülüstan” söwda merkezinde, 2011-nji ýylyň awgust aýy.

Adam bedeni üçin iň bir zerur hem-de ýokumly iýmit bolan balygyň hem-de balyk önümleriniň soňky 3-4 ýyllykda ilata ýetirilişiniň barha pese gaçýandygy göze ilýär.


Alymlar tarapyndan geçirilen dürli barlaglar, tejribeler muny ýyllarboýy tassyk edip gelendigi sebäpli, kadaly durmuşda ýaşaýan adamlar özleri üçin hepdäniň bir gününi balyk we balyk önümlerini iýmeklige bagyşlaýarlar. Ony öz iýmit rasionyna gündelik goşýan adamlar hem seýrek däl.

Aşgabadyň ýaşaýjysy, 40 ýaşly lukman Sähediň aýtmagyna görä, balyk hem-de balyk önümleri adam bedenini sagdyn saklamakda, ynsanyň ömrüniň dowamly bolmagynda juda möhüm rol oýnaýar.

Garaşsyzlykdan ozal Soýuzyň çäklerinde hereket ediýän jemgyýetçilik iýmiti kärhanalarynda her hepdäniň penşenbe güni “Balyk güni” diýlip atlandyrylýardy, hem-de balykdan bişirilen dürli görnüşli iýmitler müşderilere hödürlenýärdi.

Ondan daşary ähli welaýatlarda hem emeli köller, suw howdanlary gurlup, Garaşsyzlykdan ozal hem, Garaşsyzlygyň başky ýyllary hem, balykçylyk pudagyna uly üns berilýärdi. Daşoguz welaýatynda “Sarygamyş” köli, Mary welaýatynda “Howuzhan” suw howdany, Ahal welaýatynda ýöriteleşdirilen balyk hojalygy, Gökdepe suw howdany ýaly belli-belli ýerlerde balygyň dürli görnüşleri ösdürilip ýetişdirilýärdi we ilata ýetirilýärdi.

Bu balyk öndürilýän suw howdanlary şu günki gün hem bar. Emma olaryň öndürijiligi pese gaçdy. Sähediň belleýşine görä, Türkmenistanyň çäklerinde Hazar deňzine öz bioserişdeleri bilen tebigatyň ýurda eçilip beren peşgeşi diýseň hem boljak. Emma Hazar deňziniň gymmatly balyklary ilat üçin ýat bolup barýar.




Aşgabat şäheriniň “Gülüstan” söwda merkezinde, Hazar deňziniň önümi bolan bekre balygyny hemişe satyn alyp bolýar. Kenarýaka şäheri bolan Türkmenbaşyda, Hazar şäherçesinde satuwda bolelin tapylmaýan bekre balygy bu söwda merkezinde bir kilogramy 90-100 manat aralygynda satuwa çykarylýar. Bekre balygynyň işbiliniň bir kilogramy bolsa 1,500 amerikan dollaryna barabar, emma harytlara goýulýan nyrhlaryň hem gümürtik bolýanlygy sebäpli, bu harytlaryň bahalary ýazylyp goýulmaýar.

Aşgabat şäherinde Lebapdan gelýän telekeçiler Amyderýanyň balygyny, Marydan gelýän telekeçiler “Howuzhanyň” balygyny satuwa çykarýarlar. Olar hem balyklary görnüşlerine görä baha goýup, bir kilogramyny 10 manatdan 20 manat aralygynda satuwa çykarýarlar.

Türkmenistanyň bioserişdelerini gorap saklamak we ony köpeltmek barada Türkmenistanyň kanuny “Türkmenistan” gazetiniň 2011-nji ýylyň 28-nji maý sanynda çap edildi. Kanunda suwuň bioserişdeleriniň gorlarynyň goragyny we üznüksiz köpelmegini üpjün etmek maksatlary göz öňünde tutulýan bolsa-da, Garaşsyzlyk ýyllary bu pudagyň ünsden düşürilmegi netijesinde, şu günki gün balyk we suwuň beýleki bioserişdeleri gyt haryda öwrülip barýar.

Bekre balygynyň işbiliniň bir kilogramy 1,500 amerikan dollaryna barabar



Aşgabatly lukman Sähet balyk we suwuň beýleki bioserişdeleri satuwda tapdyraýan ýagdaýynda hem, olaryň ýönekeý ilat üçin elýeter däldigini belleýär. Onuň aýtmagyna görä, soňky ýyllar balyklary ýöriteleşdirilen howdanlarda köpeldip, soňra ony deňze, derýalara goýbermek işi öz-özünden ýatyp galypdyr.

“Bu ugurdan tejribeli hünärmenler ýok diýen ýaly. Ýokary okuw mekdeplerinde taýýarlanýan hünärmenler bolsa teoriýadan aňry geçip bilmeýärler. Şeýle-de Hazar deňzinde ýangyç daşaýan ýük gämileriniň sanynyň köpelmegi, deňizde nebit çykarýan wyşkalaryň peýda bolmagy hem balyklaryň köpelmegine uly päsgelçilik döredýär” diýip, Sähet aýdýar.

Magtymguly etrabynyň çäklerinden akýan Sumbar derýasynyň, Etrek etrabynyň çäginden akýan Etrek derýasynyň suwunyň kesilmegi hem Hazaryň balyklarynyň süýji suwa çykyp, işbil taşlamagyna böwet bolýar.

Sähediň aýtmagyna görä, Hazaryň türkmen kenarynda bu ugurdan degerli iş amala aşyrylmaýan wagtynda, goňşy Eýran öz Hazar kenaryny kanallar, çeşmeler arkaly süýji suw bilen birikdirip, balyklaryň köpelmegine uly mümkinçilikler döredýär.

Türkmenbaşy şäherindäki balyk konserwa zawody hem häzirki wagtda geregiçe önüm öndürmeýär. Konserwirlenen balyk önümleri ýurda esasan Orsýetiň şäherlerinde öndürülip getirilýär.

Sähet ilaty balyk we suwuň bioserişdeleri bilen üpjün etmek barada döwlet derejesinde aladanyň zerurdygyny nygtaýar.

Soltan Açylowa Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.
Ogul öýermek ýa gyz çykarmak Türkmenistanda her bir maşgala üçin uly waka. Emma bu köp maşgalalar üçin maddy synag hem bolýar.
Türkmenistanda maşgala gurmak isleýänleriň toý aladalaryna we ýaş maşgalalaryň durmuş şertlerine döwlet derejesinde garaldy. Geçen hepde geçiren hökümet maslahatynda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow ýaş maşgalalara ýeňilleşdirilen kredit bermek meselesini öwrenmek inisiatiwasy bilen çykyş etdi.

Resmi maglumatlara görä, hökümet maslahatynda prezidentiň öňe süren çäreleriniň biri ýaş çatynjalara zerur bolan zatlary satyn almak üçin ýeňilleşdirilen kredit bermek meselesine degişli. Beýlekisi bolsa olara jaý gurmak ýa satyn almak üçin nobatsyz ýeňilleşdirilen kredit mümkinçiligini döretmek meselesinden ybarat.

Türkmenistanyň prezidenti toý guramaçylygy bilen meşgullanmak üçin ýaş çatynjalaryň ene-atalary üçin zähmet haky tölenýän iş rugsadyny bermek çäresiniň-de ýerlikli boljagyny belledi. Täze düzgünleriň işlenip düzülmegine bir hepde möhlet berildi. Berdimuhamedow agzan çäreleriniň kanun esasynda kepillendirilmeginiň mümkindigini hem belledi.

Resmi maglumata görä, maslahatda Berdimuhamedow toý tutmak meselesine türkmenleriň örän jogapkärçilikli çemeleşýänligini belläp, hökümet agzalaryna milli däp-dessurlar barada jikme-jik gürrüň berdi. Döwlet baştutany bu barada jikme-jik gürrüň etmeginiň sebänini, ýurtda geçiriljek toý dabaralarynyň milli däp-dessurlar we “Galkynyş eýýamynyň” talaplary esasynda geçirilmeginiň zerurulygy bilen düşündirdi.

Toý tutmak

Ogul öýermek ýa gyz çykarmak Türkmenistanda her bir maşgala üçin uly waka. Emma bu köp maşgalalar üçin maddy synag hem bolýar. Toý çykdajylary, adatça, ene-atalaryň gerdenine düşýär.

Türkmenistanly žurnalist Döwletmyrat Ýazgulyýew toý tutmagyň çykdajylary barada şeýle gürrüň berdi: “Türkmenistanda ogul öýermek ortaça maşgalalara 8-10 müň dollara düşýär. Onuňam 2,5 müň dollary toý geçirmegiň harajady. Bu oba ýerleriniň gürrüňi. Şäherlerde bolsa diňe toý çykdajylarynyň özi azyndan 3-4 müň dollara ýetýär. Soňky döwürde özüni oňarýan maşgalalar bergä batybam, restoranda toý edýärler”.

Ýazgulyýewiň sözlerine görä, ogul öýerýänler, ortahal gurpdaky maşgalalar gor toplaýarlar. Ýokdan bar edip, pul toplaýarlar hem-de karz alýarlar. Şol bir wagtda-da, toý tutmak üçin bir gijede 30-40 müň dollarlyk çykdajy etmäge gurby çatýan maşgalalaryň hem bardygy aýdylýar. Bu maşgalalar esasan jemgyýetiň biznes bilen meşgullanýan gatlagyna degişli.

Toý üçin pul toplamakda ýaşlar hem öz goşandyny goşýarlar. Ýaşlaryň arasynda zähmet çekmäge we gazanç etmäge uly höwes bar.

Soňky döwürde mekdebi gutaryp, wagtlaýyn esasda gurluşykda işläp, gazanç edýän ýaşlaryň sanynyň köpelendigi barada Azatlyk Radiosyna maglumatlar gowuşýar. Olaryň ortaça aýlyklarynyň 150-200 dollara ýetýänligi we munuň bolsa ýaşlara 50-60 dollar möçberde pul artdyrmaga mümkinçilik berýänligi aýdylýar.

Jaý gurmak

Jaý satyn almak ýa gurmak üçin kredit dürli ykdysadyýetli ýurtlarda ilat köpçüligi üçin esasy mümkinçilikdir. Berdimuhamedowyň hökümet maslahatynda kredit barada öňe süren inisiatiwasy resmi suratda düzgünleşdirilse, ýaş maşgalalar ýeňilleşdirilen kredit almak mümkinçiligine eýe bolup bilerler.

Ýurduň banklary tarapyndan berilýän ýeňilleşdirilen krediti almak üçin şu günki güne çenli islendik adam banka özüniň işleýänligini tassyklaýjy resmi kagyz tabşyrmaly. Üstesine, kredit alýan adamyň bankyň öňündäki borçlaryny ýerine ýetirjegini ýene iki sany işleýän adam hem kepillendirmeli. Adatça, 1,400 dollar möçberinde berilýän bu ýeňilleşdirilen kredit üçin banka ýylda 16-18% renta tölemeli.

Kredit berlen ýagdaýynda-da, oba ýaşaýjylarynyň öňünde jaý gurmak üçin mellek edinmek problemasy hem bar. Edil şu wagt oba ýerlerinde mellek berlenok. Beýleki tarapdan bolsa, alnan karzy üzmek üçin karz alýanyň işi bolmaly. Türkmenistanda bolsa ýaş juwanlaryň aglabasy işsiz diýip, ýerli çeşmeler aýdýarlar.

Jaý-ýer ýetmezçiliginiň, işsizlik problemasynyň şäherlerde-de, oba ýerlerinde-de çözülmän galýanlygy we şeýle meselelere döwlet derejesinde uly we çynlakaý üns berilmegine zerurlygyň gitdigiçe artýanlygy Azatlyk Radiosyna diňleýjilerden gowuşýan maglumatlarda yzygiderli nygtalýar.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG