Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň wekillerinden we Mejlisiň deputatlaryndan ybarat resmi topar Norwegiýanyň resmileri bilen saýlaw mehanizmleri barada pikir alyşýarlar. Oslo. 11-nji sentýabr, 2011.

Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň ýokary derejeli wekillerinden we Mejlisiň deputatlaryndan ybarat resmi topar Norwegiýa sapar etdi. Türkmen resmileriniň 13-nji sentýabrda tamamlanan alty günlük bu iş saparyny ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkezi gurnady.


Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň ýokary derejeli wekillerinden we Mejlisiň deputatlaryndan düzülen resmi toparyň Norwegiýa eden alty günlük iş sapary Ýewropda Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) Aşgabatdaky Merkezi, Norwegiýanyň Daşary işler ministrligi we Oslo uniwersitetiniň ýanyndaky Norwegiýanyň adam hukuklary boýunça merkez tarapyndan gurnaldy.

ÝHHG-niň resmi maglumatyna görä, bu çäräniň maksady Türkmenistana bu guramanyň agzasy hökmünde saýlawlary geçirmek boýunça öz üstüne alan borçnamalaryny ýerine ýetirmäge ýardam etmekden ybarat.

Nämä üns berildi?

Türkmen resmileriniň Norwegiýa eden bu saparynyň dowamynda saýlawlary düzgünleşdirmek, guramak we geçirmek bilen bagly praktiki çäreler we dünýäde bar bolan täze usullar boyunça tejribe alşandyklary habar berilýär.

“Türkmenistanyň öz milli saýlaw sistemasyny ilerletmek ugrundaky tagallalaryny goldamagymyzy dowam etdireris. Bu gurnalan sapar hem bu ugurdaky praktiki ädimdir” diýip, ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkeziniň resmi beýanatynda Merkeziň ýolbaşçysy Sergeý Belýaýew belläpdir.

Türkmen resmileri Norwegiýa saparlarynyň dowamynda bu ýurtda 12-nji sentýabrda geçirilen munisipal saýlawlaryň geçişine hem syn etdiler. Saýlawlaryň guramaçylygy temasy türkmen resmileriniň Norwegiýanyň Ýerli hökümet we Regional osüş ministrliginde, syýasy partiýalarda we parlamentde bolan duşuşyklarda hem maslahat edildi.

Türkmen delegasiýasy bilen duşuşyk geçiren Norwegiýanyň dam hukuklary boýunça merkeziniň müdiri Nils Buttenşon Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde boldy daşary ýurtlardan gelen wekiller bilen duşuşyklarda şol ýurtlaryň saýlaw sistemalarynyň güýçli we gowşak taraplarynyň aýdyňlaşandygyny belledi.

Nils Buttenşon türkmen resmileri bilen geçirilen duşuşygyň özünde gowy täsir galdyranlygyny aýtdy.

Tejribelerden peýda bolarmy?

Türkmenistanyň resmileriniň soňky ýyllarda ýygy-ýygydan geçirýän daşary ýurt saparlarynda saýlaw prosesine ünsüň artdyrylmagyna käbir synçylar belli bir derejede oňyn özgerişlik hökmünde baha berýärler.

Türkmenistanyň parlamentiniň öňki deputaty Halmyrat Söýünow bu mesele barada şeýle diýdi: “Nähili-de bolsa tejribe - tejribe bolýar. Sapar edýänler Norwegiýada we beýleki ýurtlarda nähili düzgünleriň işleýändigini baryp görýärler: Saýlawlar nähili geçýär, halk näderejede gatnaşýar, olar näderejede erkin. Olar şu zatlary Türkmenistana baryp, derhal ýola goýarlar diýen pikirden men gaty uzakda. Emma şol adamlar, hiç bolmanda, Türkmenistandakydan başga ýagdaýyň bardygyny, başgaça ýaşap boljakdygyny, başgaça saýlaw geçirip ýa ýolbaşçy saýlap boljakdygyny görseler, bir topar adamyň kalbynda, belki, bu gezek bolmasa, indiki gezek ýagşy arzuwlar galar”.

Halmyrat Söýünowyň pikirine görä, saýlaw sistemasynyň halkara kadalaryna laýyk bolmak meselesi milli kanunlary durmuşa geçirmekdäki mehanizmleriň işe girizilmegini we syýasy sistemanyň özgerdilmegini talap edýär.

Türkmen resmileriniň Norwegiýa eden bu sapary Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň agzalarynyň geçen ýyldan bäri ÝHHG-niň agza döwletlerine edýän nobatdaky saparydyr. Bu barada ÝHHG-niň resmi maglumatynda aýdylýar.

ÝHHG-niň Aşgabatdaky Merkeziniň Azatlyk Radiosyna beren maglumtyna görä, türkmen resmileriniň sapary üçin bu gezek Norwegiýanyň saýlanyp alynmagy onuň gowy düzgünleşdirilen saýlaw sistemaly ýurt bolany üçindir. Üstesine-de, tejribe alyşmak üçin gurnalýan şeýle wizitler saýlawlara gabatlap geçirilýär.

Ýewropda Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasy Türkmenistanyň resmileriniň saýlaw prosesleri bilen iş ýüzünde tanyşmaklarynyň olaryň öz saýlawlarynyň, şol sanda 2012-nji ýyldaky öňde duran prezidentlik saýlawlarynyň guramaçylygyny kämilleşdirmäge ýardam berer diýip hasap edýär.
Türkmenistanyň prezidenti G.Berdimuhamedow prezident W.Ýanukowiçi maslahat jaýyna çagyrýar. Aşgabat. 12-nji sentýabr, 2011.

Ýakynda Türkmenistana saparynyň dowamynda Ukrainanyň prezidenti Wiktor Ýanukowiç öz ýurdunyň energiýa baý Türkmenistan bilen nebit we gaz pudagynda doly hyzmatdaşlyk isleýändigini nygtady.


Prezident Wiktor Ýanukowiçiň Türkmenistana eden bu saparyna we eden beýanatlaryna dürli habar serişdeleri her dürli reaksiýa bildirdiler.

Mysal üçin, bu saparyň netijelerine Türkmenistanyň resmi “Altyn asyr” internet saýty şeýle baha berdi: “Türkmenistanyň we Ukrainanyň arasynda deňhukuklylyk, uzak möhletleýin esasda gurulýan hem-de taraplaryň döwletara gatnaşygyny hil taýdan täze, hyzmatdaşlygyň kuwwatyna we mümkinçiliklerine laýyk gelýän derejä ýetirmek maksadyna esaslanýan özara peýdaly hyzmatdaşlygy mundan beýläk-de çuňlaşdyrmak we giňeltmek üçin ygtybarly binýadyň düýbi tutuldy”.

Ukrain çeşmesiniň garaýşy

“Ukraina ahyrsoňy türkmen gazyny 200 dollardan satyn alyp başlar, emma ony 2015-nji ýylda öz gaz geçirijileri boýunça akdyrar” sözbaşyly makala düýbi Ukrainada ýerleşýän “UA-reporter” habar gullugunyň websaýtynda peýda boldy.

Makalada ýerli “Segodnýa” gazetine salgylanyp berlen maglumatlara görä, Ukraina türkmen gazynyň her müň kubometrini 200 amerikan dollaryndan satyn alyp başlar, ýöne plan diňe 2015-nji ýyldan başlap amala aşyrylyp başlanar.

Şeýle-de, “UA-reporter” habar gullugynyň maglumatyna görä, prezident Berdimuhamedow Ukraina Türkmenistanyň deňiz ýalpaklaryndan gazy çykarmaga mümkinçilik bermäge taýýar. Taraplar Türkmenistanyň territoriýasyndan geçýän “Günorta-Günbatar” gazgeçirijini ukrain kompaniýalarynyň gurmagy barada hem ylalaşypdyrlar.

Mundan başga-da, ukrian kompaniýalary TOPH proýekti, ýagny Türkmenistan-Owganystan-Pakistan-Hindistan gazgeçiriji proýekti üçin turbalar bilen üpjün etjek esasy tarap bolar diýip, “UA-reporter” habar gullugy ýazýar.

Orsýetiň neşiri-de optimistik

Orsýetiň “Nezawisimaýa gazeta” neşiri “Aşgabatdaky şatlyk-şagalaňly ýarmarka” atly makalasynda Wiktor Ýanukowiçiň Türkmenistana eden iki günlük saparynyň iki ýurduň gatnaşyklarynda aýgytly bir pursat bolup biljekdigini ýazýar.

Bu neşir Merkezi Aziýanyň gazyny Ukraina akdyrmak boýunça eýýäm unudylan hyýalyň awgust aýynyň ortalarynda täzeden möwç alandygyny belleýär.

Awgust aýynda Türkmenistanyň daşary işler ministri Raşit Meredow Ukrainada resmi saparda bolupdy. Onuň geçiren gepleşikleriniň netijesinde ukrain hökümetiniň başlygy Nikolaý Azarow çykyş edip, Kiýewiň türkmen gazyny “Adaty ýollardan, şeýle-de gurulmagy göz öňünde tutulýan Kaspiý-Gara deňiz gazgeçiriji sistemasy arkaly hem satyn almak barada pikir edýändigini” belläpdi.

“Nezawisimaýa gazeta” neşiriniň maglumatyna görä, 2004-nji ýyldan bäri Ukrainanyň Türkmenistan bilen söwda dolanyşygy 4.3 milliard dollardan 2010-njy ýylda 350 million dollara çenli peselipdir.

Ukrain ekspertiniň garaýyşlary

Ukrainanyň milli habar agentliginiň websaýtynda “Ukrainanyň Türkmenistan bilen nebit-gaz gatnaşyklaryny dikeltmäge mümkinçiligi bar” diýen makala ýerleşdirildi.

Makalada Ukrainada iş alyp barýan Ýakyn Gündogar boýunça barlaglar merkeziniň direktorynyň orunbasary Sergeý Danilowyň garaýyşlary getirlipdir. Danilowyň pikiriçe, “Türkmenistanyň içerki we daşarky syýasatyndaky özgerişlikler Ukraina bu ýurt bilen nebit-gaz gatnaşyklaryny dikeltmäge ýol açýar”.

Ekspert ýene şeýle pikiri orta atýar: “Mundan bäş ýyl ozalky döwür bilen deňeşdirilende, indi Türkmenistanyň eli uzaga ýetýär, ýagny häzir ýagdaýlar üýtgäp, ýewropa ýurtlary bilen uly möçberdäki proýektleri amala aşyrmak mümkinçilikleri juda optimistik bolup görünýär”.

Ýakyn Gündogar boýunça barlaglar merkeziniň direktorynyň orunbasary Sergeý Danilow türkmen gazyny Orsýete akdyrýan “Merkezi Aziýa - Merkez” gaz geçirijisinde 2009-njy ýylda bolan partlamany hem ýatlap, munuň netijesinde gazgeçirijiniň uzak wagtap işlemändigi sebäpli türkmen-rus gatnaşyklarynyň hem sowaşandygyny belledi.

Danilowyň pikiriçe, türkmen-ukrain gatnaşyklaryny häzir belli bir drejede tarp ýerden başlamaly bolar. Şeýle-de bu gatnaşyklar esasan iki ýurduň liderleriniň şahsy gatnaşyklaryna we Ukrainanyň syýasy gatlagyna bagly bolar.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG