Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Anna güni Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş Assambleýasynyň 66-njy sessiýasynda çykyş etdi.




Berdimuhamedowyň eden çykyşy barada Azatlyk Radiosynyň Waşingtondaky habarçysy Muhammad Tahir radionyň BMG-däki habarçysy Nikola Krastew bilen söhbetdeş boldy.

Muhammad Tahir: Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow BMG-niň Baş Assambleýasynda çykyş etdi. Onuň çykyşynda gozgalan esasy temalar nämelerden ybarat boldy?

Nikola Krastew: Ol öz çykyşynda ençeme meseleleri gozgady. Mundan öňki ýyllarda bolşy ýaly, bu ýyl hem onuň eden çykyşy we gozgan temalary o diýen takyk däldi. Ol umuman halkara forumlary geçirmek ýaly käbir teklipleri hödürledi.

Ol her ýyl Türkmenistanyň bitarapdygy barada gürrüň edip, Aşgabadyň hiç bir ýurduň tarapyny tutman, parahatçylykda ýaşamak isleýändigini we daşary sýyasatynyň şundan ugur alýanlygyny gaýtalap gelýär.

Prezident Berdimuhamedowyň eden çykyşynda meniň ünsümi çeken zatlardan biri hem onuň energiýa eksportynyň howpsuzlygyny üpjün etmek barada hödürlän teklibi boldy. Türkmenistanyň gaza baý ýurtdugy göz öňünde tutulanda, bu o diýen geň galar ýaly zat däl.

Şeýle-de ol klimatyň üýtgemegi barada gürrüň edip, bu mesele boýunça Türkmenistanda uly göwrümli dokumentiň taýýarlanýandygyny aýtdy. Şeýle dokumenti taýýarlaýan başga näçe ýurduň bardygyny bilemok, ýöne meni onuň nähili netije berjegi gyzyklandyrýar. Aýratynam Aşgabadyň şeýle proýektleri amala aşyrmak boýunça ukyby sorag bolup durýar.

Türkmenistanyň BMG-däki wekilhanasy juda kiçi. Ýagny, Nýu-Ýorkda BMG boýunça Türkmenistanyň ýörite wekili bilen diňe iki sany diplomat iş alyp barýar. Şunlukda, olaryň BMG tarapyndan alnyp barylýan işlere we proýektlere gatnaşmak mümkinçiligi juda çäkli.

Elbetde, men bu ugurda haýsydyr barlag işini geçirmedim, emma Türkmenistan prezident Berdimuhamedow tarapyndan hödürlenen halkara teklipleriň hötdesinden gelip biler öýdemok.

Muhammad Tahir: Berdimuhamedowyň özi çykyşynda öňe süren teklipleriniň nähili amala aşyryljakdygy hakda gürrüň etdimi?

Nikola Krastew: Onuň hödürlän tekliplerinden biri Türkmenistanyň Hazaryň daşky gurşawyny goramagy bilen baglydy. Ol bu mesele hakda Aşgabatda halkara forum geçiriljekdigini aýtdy. Edil şu mesele barada aýdylanda, bu halkara mesele däl, regional bir tema bolansoň, belkem Türkmenistanyň bu ugurda anyk ädim ätmäge mümkinçiligi bardyr.

Muhammad Tahir: BMG-niň Baş Assambleýasynda edilen çykyşlaryň aglaba bölegi Ýakyn Gündogar, esasanam Palestina bilen Ysraýylyň arasyndaky dartgynlylyga gönükdirildi. Şeýlelik-de Berdimuhamedowyň eden çykyşy we gozgan temalary Baş Assambleýanyň gün tertibine nädereje gabat gelýärdi?

Nikola Krastew: Prezident Berdimuhamedowyň çykyşynyň şol meseleler bilen hiç hili baglanşygy ýokdy. Belkem anna güni çykyş eden liderleriň arasynda Berdimuhamedow Palestinany we onuň garaşsyzlygyny agzamadyk ýeke-täk lider bolsa gerek. Belkem bu pozisiýa ýurduň bitaraplyk sýyasatyna gabat gelýän bolmaly, sebäbi olar Türkmenistanyň hiç bir ýurduň tarapyny tutmaýandygyny aýdýarlar. Başgaçarak söz bilen aýdylanda, olar Ysraýylam goldanoklar, Palestinanam.

Emma, öz pikirimi aýtsam, prezident Berdimuhamedowyň bu mesele hakda dil ýarmazlygy juda geňdi, sebäbi anna güni çykyş eden liderleriň ählisi diýen ýaly şu mesele hakda bir zatlar aýtdylar, öz pikirlerini beýan etdiler.

Muhammad Tahir: Siz prezident Berdimuhamedowuň çykyşlaryny mundan ozalky ýyllar hem diňläpdiňiz. Öňki ýyllar bilen deňeşdirilende, onuň anna güni eden çykyşynda nähili tapawut gözüňüze ildi?

Nikola Krastew: Prezident Berdimuhamdowyň eden çykyşy beýleki liderleriň eden çykyşlaryň arasynda o diýen tapawutlanyp duran çykyş däldi. Emma aýdylmaly bir zat, onuň çykyşynyň göwrüminiň BMG tarapyndan bellenilen möhlete, ýagny galyba gabat gelmegidir. Meselem käbir liderler örän köp geplediler. Prezident Abbas 45 minutlap, Ysraýylyň premýer-ministri Netanýahu bolsa 38 minutlap gepledi. Emma prezident Berdimuhamedowyň çykyşy 15 minut töweregidi.

Başga-da aýdylmaly zat, men 2007-nji ýyldan bäri prezident Berdimuhamedowyň BMG-niň Baş Assambleýasynda edýän çykyşlaryny diňläp gelýärin, onuň çykyşy, çykyşynyň äheňi we mazmuny o diýen üýtgemeýär. Sebäbi soňky 5 ýyldan bäri, umuman aýdylanda, ol şol bir zatlary gaýtalap we şol bir maddalary teklip edip gelýär.

Şeýle-de ol umumy meseleler barada gaty umumy gürrüň edýär we hiç haçan metbugat ýygnagyny geçirmeýär. Şol sebäpli, žurnalistler üçin onuň näme diýjek bolýanyna düşünmek juda kyn bolýar. Eger türkmen ýolbaşçylary metbugat bilen aragatnaşyk gurmasalar, habarçylara olaryň aýtjak bolýan zatlaryny diňe çaklaýmak galýar.
Türkmenistanda ekilen temmäki, 2011-nji ýylyň awgust aýy.
Ýurtda çilimiň gymmatlamagy çilimkeşler üçin uly problema öwrülenem bolsa, türkmen daýhanlarynyň köpüsine baýlyk eçildi. Pomidor, hyýar, kartoşka ekip, onuň-da aglabasyny gurçuga iýdirip, iki eli boş galýan daýhanlar indi temmäki ekýarler. Çilimiň gymmatlamagy bilen temmäkiniň bir kilogramynyň bahasy otuz manada çykdy.

Ýerleriň sandan çykmagynyň netijesinde, daýhanlar gök hem bakja önümlerini satyp, ondan düşýän puldan ýeterlik girdeji alyp bilmeýärler. Şeýle bolansoň, ýurtda temmäkiniň garşysyna kararlaryň kabul edilendigine garamazdan, olar temmäki ekmekden ýüz öwürmeýärler.

Häzir temmäki tutuş ýurduň daýhanlarynyň ekinine öwrülip barýar. Çilim gytçylygy ýüze çykyp, çilimkeşleriň temmäkini neşe edinip ugramagynyň netijesinde, temmäkini öň ekmeýän obalar hem ekip başladylar.

Temmäki ogrulary

Temmäki satyp, 10 müň-20 müň amerikan dollaryny gazanandyklaryny aýdyp magtanýan daýhanlar kän. Düşmedi diýlende bir sapar ekilen temmäkiden üç-dört müň amerikan dollaryny gazanmagyň mümkindigini daýhanlar aýdýarlar. Pomidor, hyýar, gawun-garpyz satyp beýle puly düşürip bolmaýar.

Daýhanlar temmäki gytçylygynyň temmäki ogrularyny hem döredenligini aýdýarlar. Obalarda gijelerine temmäki ogurlygy köp bolýar. Ýyglyp, guradylyp, ganarlara salnyp, tamyň üçeklerinde bukulyp goýulýan temmäkiler aldygyna ogurlanýar.

Temmäkilerini ogurladýanlar ogrularyň haçan gelip, temmäkileri ogurlap gidýänlerini bilmän galýarlar. Jaýyň üçegine girilýän gapynyň ýapylyp goýlan halatynda-da ogrularyň duýdurman bir şiferi goparyp, oljalaryny alyp gidýändiklerini aýdýarlar.

Iň çatak ýeri, temmäkisiniň ogurlanandygyny daýhanlar polisiýa-da habar berip bilmeýärler. Sebäbi kanun taýdan temmäki ekmek gadagan. Şeýle bolansoň, köp adamlar öňki döwürler sygyr jaýlarda saklanan temmäkileri hut özleriniň ýatýan jaýlarynda saklaýarlar.

Yrýa edilenok

Çilim gymmatlamazyndan öň temmäkiniň diňe iri ýapraklary nas üçin alnardy. Çybygy bilen köki ýa-ha taşlanardy, ýa-da tamdyra salnyp, odun edilerdi. Çilimiň gymmatlamagy bilen temmäki yrýa edilenok. Indi temmäki söwdagärleri onuň hatda gara gum bolup ýatan köklerine çenli satyn alýarlar.

Alyp-satarlar temmäkiniň köki bilen çybygyny üwäp, mahorka ýasaýarlar. Ýapraklaryndan bolsa nas ýasalýar.

Temmäki ekýän daýhanlar tomsuň ortasyndan güýze çenli hasyl alýarlar. Beýleki möwsüm mart aýynyň 22-sinden, ýagny nowruz geçenden tomsuň ortasyna çenli dowam edýär.

Ýerli habarçynyň maglumatlary esasynda taýýarlandy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG