Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Aşgabadyň “10 ýyl abadançylyk” we Atatürk köçeleriniň çatrygynda gurlan täze “Medeniýet” şäherçesi
Aşgabadyň “10 ýyl abadançylyk” we Atatürk köçeleriniň çatrygynda gurlan täze “Medeniýet” şäherçesine Türkmen döwlet medeniýet institutynyň, Türkmenistanyň milli konserwatoriýasynyň ýanyndaky ýörite sazçylyk mekdep-internatynyň binalary, umumy ýaşaýyş jaýlary, çagalar bagy, orta mekdebiň jaýy, köp gatly, ýokary amatlykly ýaşaýyş jaý kompleksi, sport zaly we durmuş hyzmaty obýektleri girýär. Täze şaherçe, döwlet telewideniýesinde prezidente alkyşy eşitdirilen döredijilik işgäriniň sözlerinden çen tutulsa, çeper döredijilige bir itergi bolmaly.

Prezident Gurbanguly Berdimuhamedow häkimiýet başyna geleli bäri döredijilik işgärlerinden nägile, ol ilhalar eserleriň, söýlüp okalýan kitaplaryň, garaşylýan tele-readio gepleşikleriniň, gazet-žurnallaryň bolmagyny talap edýär. Bu talap, bir tarapdan, türkmen edebiýatynyň we sungatynyň, habar serişdeleriniň garaşsyzlyk ýyllarynda çuň krizise düşmegi bilen bagly bolsa, ikinji tarapdan, ýurtda amala aşyrylýar diýilýän beýik özgerişleriň döwlet baştutanynyň isleýşi ýaly beýan edilmezligi bilen bagly görünýär.

Prezident özüniň döredijilik işgärleri bilen bolan duşuşyklarynda öz diýýän döwrebap eserleriniň döredilmegi üçin ähli şertiň bardygyny nygtaýar. Şol bir wagtda-da Türkmenistanda ilatyň ýurtdaky habar gahatçylygyndan çykalga edinen çanak antennalaryny aýyrmak meselesi gün tertibinden aýrylman dur. Bu antennalar ilatyň ýerli habar serişdelerinden mazaly daşlaşandygynyň anyk subutnamasy hasaplanýar.

Türkmen režiminiň tankytçylary soňky 20 ýylyň ýalançylar üçin garaşsyzlyk, hakykatçylar üçin gadaganlyk ýyllary bolandygyny aýdýarlar. 70 ýaşy dolanda Azatlyk Radiosyna interwiýuw beren ýazyjy Tirkiş Jumageldi öz eserleriniň Türkmenistanda 1993-nji ýyldan bäri çap edilmeýändigini aýtdy. Golaýda onuň bir romany Orsýetde çykýan “Družba narodow” žurnalynda okyjylara ýetirildi. Türkmen diliniň düşündişli sözlügi bolsa, 20 ýyl mundan ozal taýýarlanandygyna garamazdan, henizem okyjylara ýetenok. Bu ýagdaý öz ene dillerini öwrenmek isleýän türkmen ýaşlaryny baryp 1960-njy ýyllarda çap edilen düşündirişli sözlügi Internetde goýmaga mejbur edipdir.

Atlarynyň aýdylmazlyk şerti bilen Azatlyk Radiosyna pikirlerini aýdýan ýerli synçylar Türkmenistanda dogruçyl, ilhalar eserleriň döremezligi ýa ile ýetirilmezligi maddy mesele, ykdysady kynçylyklar bilen bagly däl-de, syýasy çäklilik bilen bagly diýýärler. Olaryň pikiriçe, bu ýagdaý ýurduň medeni ösüşine, ruhy abadançylygyna agyr zarba urmak bilen, türkmen halkyny sebitdäki goňşularynyň arasynda pikir-düşünje taýdan yzagalak bir hala salýar.

Sowet ýyllarynda Türkmenistanyň neşirýat bazasy beýle güýçli däldi, gazet-žurnallar bir reňkde, käte gijigip çap edilerdi. Kitap neşir etmek meselesinde bolsa, Türkmenistanyň öz çaphanalary ejiz bolansoň, sowet soýuzynyň beýleki şäherlerindäki neşirýatlar bilen hyzmatdaşlyk edilerdi. Graşsyzlygyň başky ýyllarynda çap edilip başlan köp reňkli “Diýar” žurnalynyň köp sahypalary ilki Özbegistandaky, soň Türkiýedäki kuwwatly çaphanalarda taýýarlanypdy. Indi türkmen gazet-žurnallaryny we kitaplaryny ýurt içinde köp reňkli, gowy kagyzda çap etmek mümkinçiligi bar.

Indi üýtgärmi?

Emma muňa garamazdan, döwlet ýolbaşçysynyň hem gaýta-gaýta tassyklaýşy ýaly, ne gözlenip, garaşylyp okalýan original makala ýa kitap, ne-de tomaşaçylaryň göwnünden turýan gowy gepleşikler bar. Indi bu ýagdaý täze “Medeniýet” şäherçesiniň açylmagy bilen üýtgärmi?

Has anygy, türkmen döredijilik işgärleri indi sowet döwrüniň “Şükür bagşy”, “Aýgytly ädim”, “Gelin” filmleri ýaly kinolary, “Jan” ýaly spektakllary, Kerim Gurbannepesowyň, Gurbannazar Ezizowyň goşgulary ýaly goşgulary, Nurmyrat Saryhanowyň “Kitap” hekaýasy ýaly hekaýalary döredip bilerlermi?

Bişkekli edebiýat tankytçysy Abubulla Pazylow Aşgabatda döredijilik işgärleriniň iş, durmuş şertlerini gowulaşdyrýan jaýlaryň gurulmagyny gowy täzelik hasaplaýar. Ýöne ol gowy şertleriň döredilmeginiň döredijilige hemişe itergi bermeýändigini aýdýar.

Pazylowyň pikiriçe, beýik eseri döredýän adamyň öz ykbaly, onda-da ýeňil boldmadyk ykbaly bolmaly. Ol adam jemgyýetde bolýan zatlary, halka, aýratyn alnan ýurda ýa millete degişli wakalary özüne kabul edip bilmeli, öz ýüreginden geçirmeli. Gyrgyz tankytçysy döredijilik adamynyň öz döwrüniň wakalaryny, bütin dartgynlylygy, gerimi bilen üstünden geçirip, geljek zamana galdyryp bilmegi gerek diýýär.

“Magtymgulynyň, garagalpak Berdagyň, biziň Togtagulymyzyň, beýleki meşhur klassyklarymyzyň nähili şertlerde döredenini siziň özüňizem bilýärsiňiz” diýip, Pazylow Azatlyk Radiosyna aýtdy. Onuň pikiriçe, çäkli syýasy matlaplar, dar pikir esasynda döredilýän şertler garaşylýan netijäni bermeýär.

Daşkent döwlet uniwersitetiniň öňki professory Bahtiýar Isabekow hem gyrgyz edebiýatçysynyň pikiri bilen ylalaşýar.

“Beýik eserleriň döredilmegi hemişe maddy şertlere bagly bolmaýar, beýik eserler kynçylykda hem döredilýär” diýip, Isabekow Azatlyk Radiosyna aýtdy. Ol Özbegistanda döwletiň alyp barýan syýasatyna dogry gelmeýän eserleriň çykarylmaýandygyny aýdýar we, sowet döwründe senzuradan geçmedik eserler ýaly, olaryň soň çap ediljekdigini, häzir awtoritar syýasat ýöredýän ýurtlarda hem şeýle eserleriň bar bolmagynyň ahmaldygyny ýaňzydýar.

Adynyň aýdylmazlygyny soran 64 ýaşly türkmen ýazyjysy Azatlyk Radiosy bilen söhbetdeşlikde Türkmenistanda häzir beýik eserleri döretmek barada gürrüň barmaýandygyny, eýsem ynandyryjy propaganda önümlerini öndürmek şertiniň dörediljek bolunýandygyny aýtdy.

Prezident Berdimuhamedowyň ilhalar, okalýan eserler baradaky talaby Aşgabatda “Dünýä edebiýaty” žurnalynyň döredilmegine sebäp boldy. Azatlyk Radiosyna gowuşýan maglumatlardan çen tutulsa, bu žurnalda halka hödürlenýän terjimeler il içinde höwes bilen okalýar.
Azerbaýjanyň prezidenti Ilham Aliýew (çepde) Türkmenistanyň prezidenti Gurbanguly Berdimuhamedow bilen duşuşýar, Baku, 2008-nji ýylyň 19-njy maýy.

Ýewropa Bileleşiginiň Hazar regionyndaky energiýa proýektlerini durmuşa geçirmek boýunça planlary köpçüligiň üns merkezinde galýar. 28-nji sentýabrda Bakuwda geçirilen Hazar-Ýewropa integrasion biznes klubunyň maslahatynda ABŞ Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan we Azerbajan bilen ylalaşyk baglaşmak kararyna öz garaýşyny mälim etdi.


ABŞ Ýewropa Bileleşiginiň Hazar regionynyň energiýa serişdelerini Ýewropa akdyrmak maksady bilen Türkmenistan we Azerbaýjan bilen ylalaşyk baglaşmak kararyny goldaýar. Bu barada ABŞ-nyň Azerbaýjandaky ilçisi Metýu Braýza Hazar-Ýewropa integrasion biznes klubunyň maslahatynda eden çykyşynda aýtdy.

ABŞ-nyň Azerbaýjandaky ilçisi Metýu Braýza
Emma, amerikan ilçisiniň pikirine görä, Azerbaýjan we Türkmenistan Ýewropa Bileleşigi bilen energiýa hyzmatdaşlygyna özbaşdak çemeleşmeli. Bu barada Metýu Braýza Bakuwda eden çykyşynda: “Biziň berk ynanjymyza görä, Türkmenistan bilen Azerbaýjanyň Ýewropa bilen hyzmatdaşlyk barada nähili karara gelýänligi bilen hiç kimiň işi bolmaly däl” diýdi.

ABŞ-nyň Azerbaýjandaky ilçisiniň sözlerine görä, Waşington Ýewropadaky ýaranlary bilen bilelikde Ýewropanyň tebigy gaz üpjünçiliginiň ugurlaryny üýtgedilmegine uly gyzyklanma bildirýär. Emma bu mesele diňe Ýewropa Bileleşigine, Türkmenistana we Azerbaýjana degişli bolmaly we muňa goşulyşmaga hiç kimiň haky ýok diýip, Braýza nygtady.

Kimden özbaşdak?

Amerikan ilçisi takyk bir ýurdy agzamadyk bolsa-da, synçylar amerikan ilçisiniň çykyşynda ilkinji nobatda Orsýetiň göz öňünde tutulanlygyny çak edýärler. Azerbaýjandan garaşsyz analitik Azer Hasrat bu barada Azatlyk Radiosyna şeýle diýdi:

—ABŞ-nyň kimi göz öňünde tutýanlygy düşnükli. Energiýa resurslaryny Ýewropa akdyrmak meselesine gezek gelende Orsýet göz önünde tutulýar, bu Moskwanyň regiondaky täsirine degişli. Sebäbi hem Azerbaýjan, hem Türkmenistan Orsýet bilen gowy gatnaşyk saklaýar we hemişe Orsýetiň bähbitlerini göz öňünde tutup gelýär.

Bakuwdaky Hazar-Ýewropa integrasion biznes klubunyň maslahatynda ABŞ-nyň Azerbaýjana ikitaraplaýýyn esasda goldaw bildirýänligi aýdyldy. Azerbaýjanyň Ýewropa Bileleşiginiň “Transhazar” gazgeçiriji proýektiniň durmuşa geçirilmegine ýardam berip gelýänligi-de belläp geçildi.

“Transhazar” proýekti bilen baglylykda Türkmenistanyň roly barada aýdylanda, ilçi Metýu Braýza Ýewropa Bileleşigi bilen Türkmenistanyň arasyndaky aragatnaşyklaryň kommersiýa häsiýetine eýedigini belläp, muňa kanagatlanma bildirdi.

“Transhazar” boýunça gepleşik

ÝB “Transhazar” gazgeçiriji sistemasyny gurmak barada Türkmenistandyr Azerbaýjan bilen ylalaşyk baglaşmak kararyny sentýabr aýynyň başynda yglan edipdi. Bu gepleşikleriň oktýabrda geçiriljegi habar berlipdi.

Uzynlygy 300 kilometrlik “Transhazar” gazgeçiriji Türkmenistanyň we Azerbaýjanyň giňişliginden geçip, Ýewropa Bileleşiginiň energiýa serişdelerini geçiriji “Günorta Akym” sistemasy bilen sepleşdiriler.

Türkmenistan Ýewropa Bileleşigi bilen bu gepleşikler barada öz resmi pozisiýasyny mälim etmedi. Orsýet we Eýran bu proýekte öz garşylyklaryny yglan edip gelýärler we öz pozisiýalaryny, hamana, ekologiýa sebapleri bilen düşündirýärler.

Azerbaýjanyň informasion agentlikleriniň maglumatlaryna görä, Hazar-Ýewropa integrasion biznes klubunyň Bakuwda geçirilen maslahatyna şeýle-de Orsýetden, Gazagystandan, Türkiýeden, Gürjüstandan we birnäçe ýewropa döwletlerinden bolan kompaniýalaryň we diplomatik edaralarynyň wekilleri gatnaşdylar.

2002-nji ýylda döredilen Hazar-Ýewropa integrasion biznes kluby Hazar we Gara deňiz regionlarynda işleýän ýa işlemek isleýän dünýäniň 50 ýurdundan bolan ýarym müňden gowrak kompaniýany öz içine alýar.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG