Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Wenada ýerleşýän International Press Institute, ýagny Halkara metbugat instituty 2011-nji ýylda metbugat azatlygyna gysyş görkezen döwletleriň sanawyny çap etdi. 29-njy dekabrda çap bolan “Günbataryň ‘dostlary’, metbugat azatlygynyň duşmanlary” diýlip atlandyrylan bu sanawa 10 döwlet girýär. Olaryň biri-de Türkmenistan.

Jemi 10 ýurdy, şol sanda Türkmenistany hem öz içine alýan sanaw “Günbataryň ‘dostlary’, metbugat azatlygynyň duşmanlary” diýlip atlandyrylýar. Halkara metbugat instituty geçen ýyl metbugat azatlygyna berk gysyş görkezen ýurtlara, bir tarapdan, olaryň alyp barýan daşary syýasy gatnaşyklary, beýleki tarapdanam, içerki syýasy hereketleri nukdaýnazaryndan syn berýär.

Maglumat bermegiň maksady

Halkara metbugat institutynyň metbugat boýunça baş geňeşçisi Barbara Trionfiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, soňky maglumaty ýaýratmak arkaly gurama Günbatar döwletleriniň strategik ýaranlary bolan ýurtlarda metbugat azatlygy we ynsan hukuklary ýaly esasy demokratik gymmatlyklara hormat goýulmaýanlygyna ünsi çekmegi maksat edinýär.

Halkara metbugat institutynyň magumatynda aýdylyşyna görä, Türkmenistan ABŞ-nyň terroçylyga garşy göreşde formal taýdan ýaranydyr. Bu ýurt ABŞ-a Owganystana ynsanperwer kömegini we harby bolmadyk ýükleri aşyrmak üçin öz giňişliginden peýdalanmaga rugsat berýär. Halkara metbugat instituty ABŞ hut şeýle hyzmatdaşlyk esasynda we terrorçylygy ýok etmek ugrunda alyp barýan öz içerki syýasaty esasynda Türkmenistany “terroçylyga garşy göreşde” serhetdeş döwlet hökmünde atlandyrdy diýip, öz maglumatynda belleýär.

Barbara Trionfiniň sözlerine görä, Türkmenistanyň “Metbugat azatlygynyň duşmanlary” sanawyna girizilmegi ýurtda ähli habar serişdeleriniň doly döwlet gözegçiliginde saklanýanlygy, halkara habar serişdeleriniň bolsa çäklendirilýänligi bilen bagly. Türkmenistandaky ýagdaýa ünsi çekmek arkaly Halkara metbugat instituty ýurtda metbugat azatlygynyň ýagdaýyna aladalanma bildirýänligini hem mälim edýär.

Çäklendirmeler

Maglumatda 2011-nji ýylyň iýul aýynda Abadan şäherinde bolan heläkçilikli partlamalara Türkmenistanyň döwlet habar serişdeleriniň ýeterlik ähmiýet bermänligi nygtalýar, döwlet telewideniýesiniň bolsa Abadandaky partlamalary “uly bolmadyk senagat partlamasy” diýip häsiýetlendirendigi aýdylýar. Galyberse-de, garaşsyz çeşmeler bu heläkçilikde 200-den köp adam pidalarynyň bolandygyny habar berende, hökümet çeşmeleriniň ýitgileri diňe 15 adam diýip görkezmeginiň garaşsyz žurnalistleri we blogçylary hakykatyň üstüni açmak üçin internetden we sosial habar çeşmelerinden peýdalanmaly edendigi bellenilýär.

Institut Türkmenistanda žurnalistlere edilen basyşlar bilen bagly birnäçe wakalara ünsi çekdi. Maglumatda partlamadan soňky günlerde polisýanyň we howpsuzlyk güýçleriniň Abadandaky ýagdaýlar barada internetde maglumat ýerleşdiren bloggerleri, žurnalistleri gözlemek we olary saklamak işine baş goşanlygy, Azat Yewropa we Azatlyk Radosynyň žurnalisti Döwletmyrat Ýazgulyýewiň 14-nji iýulda polisiýa çagyrylanlygy, onuň sentýabr aýynda saklanyp, oktýabrda türme tussaglygyna höküm edilenligi, şeýle-de 11-nji noýabrda öňki žurnalist Annamämmet Mätiýewiň öýüne hüjüm edilip, onuň ýaşaýan jaýynda aýnalaryň daşlananlygy habar berildi.

Halkara metbugat instiuty Türkmenistanda garaşsyz habar serişdeleriniň ýokdugyna, internetiň çäklendirilýänligine we žurnalistleriň saklanyp, gorkuzylmagy bilen bagly wakalaryň dowam edýänligine ünsi çekdi.

Sanawa goşulan ýurtlaryň arasynda Azerbaýjan, Özbegistan we Gazagystan hem bar.
Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 15 ýyllygyna, ýagny 2006-njy ýylda ulanylmaga berlen bu emeli derýa 11 kilometre golaý uzap gidýär.
Berdi aga Aşgabatdaky emeli derýanyň ýanyndaky dört gatly ýaşaýyş jaýlarynyň birinde ýaşaýar. Ol tomus aýlary bu emeli derýanyň kenarynda öz agtyklary bilen gezelenç etmegi gowy görýär. “Tomsuna adamlar bu derýanyň boýuna gezelenç etmäge çykýarlar. Ýöne gyşyna adam o diýen köp däl” diýip, Berdi aga gürrüň berýär.

Türkmenistanyň garaşsyzlygynyň 15 ýyllygyna, ýagny 2006-njy ýylda ulanylmaga berlen bu emeli derýa 11 kilometre golaý uzap gidýär. Aşgabady gündogardan günbatara tarap bölüp geçýän bu derýanyň kenarlarynda milli nagyşlar bilen bezelen boýy 1 metrlik sement we granit parapetler gurlan.

Derýanyň bir kenaryndan beýleki kenaryna 10-dan gowrak köprüler geçirilipdir. Olarda dürli görnüşdäki heýkeller goýlupdyr. Derýanyň kenarynda çagalaryň oýnamagy üçin ýörite meýdançalar gurlupdyr. Derýanyň boýunda gezelenç üçin ýodajyklar gurlup, dürli görnüşli baglar ekilipdir. Ekilen baglaryň arasynda arça has köp.



Göräýmäge, bu ýer Aşgabadyň iň bir gözel ýeri bolmaly. Köprülerden awtoulagly geçip barýarkaň bu şeýle ýaly bolup hem görünýär. Emma emeli derýanyň kenaryndaky ýodajyklardan pyýada ýöreseň, onuň ýagdaýynyň o diýen öwerlikli däldigine göz ýetirýärsiň.

Emeli derýanyň Saparmyrat Türkmenbaşy şaýoly bilen Andalyp köçesi aralygyndaky böleginiň ýagdaýynyň has-da gözgynydygyny Aşgabadyň Parahat-1 mikroraýonynyň ýaşaýjysy 34 ýaşly Allamyrat aýdýar:

—Derýanyň kenarynda döredilen ýaşyl zolagyň ep-esli ýeri saralyp, öz reňkini ýitiripdir. Ekilen arçalaryň köpüsi saralypdyr. Goparylan arçalar-da bar. Olaryň ýerleri oýulyp ýatyr. Derýanyň kenaryndaky çyralaryň käbirleri döwülipdir. Käbirleriniň asla lampalary ýok. Derýanyň kenaryndaky çagalar meýdançasynyň ýagdaýy hem öwerlik däl. Hiňňilikler, typançaklar döwülipdir. Emeli derýanyň kenaryndaky oturgyçlaryň hem köpüsi bolmaly ýerlerinde ýok.

Emeli derýa suwuny şäheriň gündogaryndaky kölden alýar. Munuň üçin 8,5 kilometrlik suw geçirijisi gurlupdyr. Gelýän suw ýörite arassalaýyş basseýninden geçip, derýanyň akabasyna goýberilýär. Emma derýanyň suwunyň azalan mahaly onuň reňki üýtgäp, bulanýar. Şunlukda Aşgabadyň gözelligini artdyrmak üçin gurlan bu derýa garaşylmadyk käbir problemalary döredýär.

—Derýanyň suwy elmydama akyp durmaýar. Bu bolsa derýanyň suwuny hapalaýar, yslandyrýar. Ýata suwuň ysy tomus aýlarynda has beter duýulýar. Derýanyň akabasynyň ugry boýunça gurlan fontanlaryň ýanynda derýa oklanýan hapanyň üýşüp duran ýa-da olaryň suwda ýüzüp ýören mahallary hem seýrek däl. Emeli derýa gurlany bäri onuň golaýyndaky ýaşaýyş jaýlarynda çybynlar hem köpeldi—diýip, Allamyrat aýdýar.

"Eýesi ýok"

Garaşsyzlyk döwründe Aşgabatda ençeme seýilgähler guruldy. Suw çüwdürimleri bilen bezelen bu seýilgählerde aşgabatlylaryň dynç almak medeniýeti ösdi. Emma Aşgabadyň emeli derýasynyň ugrundaky gidroparkdaky gözgyny ýagdaý şäheriň beýleki parklarynyň hem ençemesine mahsus.

Emeli derýanyň golaýyndaky dört gatly jaýda ýaşaýan Berdi aga onuň häzirki gözgyny ýagdaýynyň sebäbini derýanyň eýesiniň ýoklugy bilen düşündirýär:

—Bu derýany gurmak üçin köp serişde harçlanan bolmaly. Ýöne soňky döwürlerde bu derýa eýeçilik ýok. Içi hapa. Gapdallary görer ýaly däl. Öňler göm-gökdi, bagçylykdy. Indi, baglary ekýärler, gurap ýatyr. Ekýäler, ýene guraýar. Eýesi ýok.

Gurluşygyna 63 million dollar sarp edilen emeli derýanyň häzirki haly Berdi aganyň bu sözlerini belli bir derejede tassyklaýar.

Emma derýanyň suwy birsyhly akyp dursa, onuň boýy gök begres baglara bürense, kenaryndaky arassaçylyga gözegçilik işleri ýola goýulsa, töweregindäki seýilgählere eýe çykylsa onuň paýtagtyň gözelligine nähili goşant goşjakdygyny göz öňüne getirmek kyn däl. Türkmenler suwa diriligiň gözbaşy diýýärler.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

New Comments Available
XS
SM
MD
LG