Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Uçarlarda ýer gytçylygy, adatça, dynç alyş möwsümi döwründe has hem güçlenýär. Bu ýagdaý ýyllar boýy gaýtalanyp gelýär.

Täze ýylyň öňüsyrasynda “Türkmenhowaýollarynyň” 200-den gowrak ýolagçysy, Moskwadan Aşgabada uçjak bolanlarynda, kynçylyga uçrady. Şeýle ýagdaýa açyk möhletli biletli ýogalçylar düşdi. Kompaniýanyň işgärleri bu kynçylygy täze ýylyň bosagasynda ýolgaçy köp bolansoň, günde bir gezek gatnaýan uçarda wagty öňünden kesgitlenmedik ýolagçylara ýer bolmanlygy bilen düşündirdiler. Bu kompaniýanyň müşderileri bolsa uçuş wagtyny öňünden belletmek üçin öz ýaşaýan şäherlerinde mümkinçiligiň örän çäklidigini aýdýarlar.


“Türkmenhowaýollary” dünýäniň birnäçe iri şäherlerine göni reýsleri ýerine ýetirýän we 30-dan gowrak ýurda çarter uçuşlaryny amala aşyrýan döwlet howa-aragatnaşyk kompaniýasydyr.

“Türkmenhowaýollarynyň” häzirki resmi internet saýtynda aýdylyşyna görä, içerki we halkara howa ugurlarynda ýokary hilli hyzmatlary üpjün etmek we howa gatnawynda ösen tehnologiýalary ornaşdyrmak - kompaniýanyň esasy wezipesidir. Häzirki wagtda kompaniýa täze saýty açmagyň üstünde işleýär. Täze saýtda kompaniýanyň bilet satýan kassalary, uçuş ugurlary we wagty barada ozalkysyndan has köp maglumat berilýär. Emma internet arkaly bilet satyn almak ýa bronlamak düzgüni barada habar berilmeýär.

Azatlyk Radiosy bilen gürrüňde dünýäniň ähli ýurtlarynda giňden ulanylýan hut şu internet usulynyň täze ýylyň bosagasynda “Türkmenhowaýollarynyň” ýolagçylarynyň Moskwada duçar bolan kynçylyklary ýaly ýagdaýyň öňüni alyp biljek ýoldugyny kompaniýanyň işgärleri-de, ýolagçylar-da aýtdylar.

Döreýän kynçylyklar

Açyk möhletli uçar biletleri bolan jemi 200-den gowrak ýolagçy 2011-nji ýylyň bosagasynda ençeme günläp Moskwadan Aşgabada uçup bilmän kösendi. Bu waka “Türkmenhowaýollarynyň” öňünden satýan açyk möhletli biletlerine uçuşyň wagtyny goýdurmak hyzmatynda kemçilikleriň bardygyny görkezdi.

Şu günki gün kompaniýa Türkmenistandan başga ýurtlara gatnaýan uçarlaryna satýan biletleriniň esasy bölegini açyk möhletli satýar. Biletlere uçuş wagtyny goýdurmak üçin ýolagçylar kompaniýanyň kassalaryna barmaly bolýarlar. Hususan-da Orsýetde şeýle kassalar Moskwada we Sankt-Peterburgda ýerleşýär. Bu ýagdaý Orsýetiň biri-birinden uzakda ýerleşýän Perm, Penza, Kislowodsk we Kazan ýaly şäherlerinde ýaşaýan türkmenistanlylar we ilkinji nobatda-da şol şäherlerde okaýan studentler üçin kassa baryp, uçuş wagtyny belletmek mümkinçiligini çäklendirýär. Şeýle ýolagçylar Aşgabada uçjak wagty Moskwa baryp, biletlerine wagt goýdurmakdan başga çäräniň ýokdugyny aýdýarlar.

Uçarlarda ýer gytçylygy, adatça, dynç alyş möwsümi döwründe has hem güçlenýär. Bu ýagdaý ýyllar boýy gaýtalanyp gelýär.

Internet mümkinçilikleri

Ýolagçylaryň-da, howa aragatnaşyk kompaniýalarynyň-da, şol sanda “Türkmenhowaýollarynyň” işgärleriniň-de pikirine görä, meseläni internet arkaly satylýan elektron biletler ýa bron usuly bilen çözüp bolardy. Emma “Türkmenhowaýollary” bütin dünýäde giňden ulanylýan bu usuly näme üçindir häzire çenli-de öz müşderilerine teklip edip bilenok.

“Türkmenhowaýollarynyň” uçar biletlerini internet arkaly satmak we bronlamak usulyny girizmegi bilen bagly meselä geçen ýylyň fewral aýynda türkmen hökümeti tarapyndan garalypdy. Şonda munuň üçin taýýarlyk görülýänligi we internet hyzmatlarynyň 2011-nji ýylda işe giriziljekdigi habar berilse-de, bu düzgün henizem işe girizilenok.

Şol bir wagtda-da bilermenler internet hyzmatlarynyň halkara howa-aragatnaşyk kompaniýalary tarapyndan giňden ulanylýan we işlenen usul bolansoň, onuň uly bir tehniki ýa-da maliýe çykdajylaryny talap etmeýänligini belleýärler. Tersine, internet tehnologiýasynyň goşmaça edaralary açmak ýa işgärleri saklamak üçin çykdajylary azaldýanlygyny aýdýarlar.

Orsýetli ykdysady bilermen Andreý Suzdalsew häzirki ýagdaýda “Türkmenhowaýollarynyň” internet tehnologiýalardan çetde durmagynyň sebäbini Tükmenistanyň alyp barýan syýasatyndan görýär:

—“Türkmenhowaýollarynyň” internetden çetde galýanlygy umumy ýagdaýy häsiýetlendirýär. Şu günki gün bu şirketiň işleýän esasy ugurlaryny türkmenleriň has köp gatnaýan Orsýet, Belarus, Ukraina ýaly ýurtlary emele getirýär, kompaniýa dünýä derejesinde giňden tanalman galýar. Meniň pikirimçe, ýurtda internet tehnologiýalarynyň ösüşine Türkmenistanyň hökümetiniň internete şübheli garamagy öz täsirini ýetirýär.

“Türkmenhowaýollary” täze ýylyň öňüsyrasynda Moskwadan Aşgabada uçup bilmän kösenen ýüzlerçe ýolagçysyny Türkmenistana äkitmek üçin azyndan iki sany goşmaça uçary ýollamaga mejbur boldy. Goşmaça uçarlaryň bolsa goşmaça çykdajylary talap edýänligi düşnüklidir.
Wenada ýerleşýän International Press Institute, ýagny Halkara metbugat instituty 2011-nji ýylda metbugat azatlygyna gysyş görkezen döwletleriň sanawyny çap etdi. 29-njy dekabrda çap bolan “Günbataryň ‘dostlary’, metbugat azatlygynyň duşmanlary” diýlip atlandyrylan bu sanawa 10 döwlet girýär. Olaryň biri-de Türkmenistan.

Jemi 10 ýurdy, şol sanda Türkmenistany hem öz içine alýan sanaw “Günbataryň ‘dostlary’, metbugat azatlygynyň duşmanlary” diýlip atlandyrylýar. Halkara metbugat instituty geçen ýyl metbugat azatlygyna berk gysyş görkezen ýurtlara, bir tarapdan, olaryň alyp barýan daşary syýasy gatnaşyklary, beýleki tarapdanam, içerki syýasy hereketleri nukdaýnazaryndan syn berýär.

Maglumat bermegiň maksady

Halkara metbugat institutynyň metbugat boýunça baş geňeşçisi Barbara Trionfiniň Azatlyk Radiosyna aýtmagyna görä, soňky maglumaty ýaýratmak arkaly gurama Günbatar döwletleriniň strategik ýaranlary bolan ýurtlarda metbugat azatlygy we ynsan hukuklary ýaly esasy demokratik gymmatlyklara hormat goýulmaýanlygyna ünsi çekmegi maksat edinýär.

Halkara metbugat institutynyň magumatynda aýdylyşyna görä, Türkmenistan ABŞ-nyň terroçylyga garşy göreşde formal taýdan ýaranydyr. Bu ýurt ABŞ-a Owganystana ynsanperwer kömegini we harby bolmadyk ýükleri aşyrmak üçin öz giňişliginden peýdalanmaga rugsat berýär. Halkara metbugat instituty ABŞ hut şeýle hyzmatdaşlyk esasynda we terrorçylygy ýok etmek ugrunda alyp barýan öz içerki syýasaty esasynda Türkmenistany “terroçylyga garşy göreşde” serhetdeş döwlet hökmünde atlandyrdy diýip, öz maglumatynda belleýär.

Barbara Trionfiniň sözlerine görä, Türkmenistanyň “Metbugat azatlygynyň duşmanlary” sanawyna girizilmegi ýurtda ähli habar serişdeleriniň doly döwlet gözegçiliginde saklanýanlygy, halkara habar serişdeleriniň bolsa çäklendirilýänligi bilen bagly. Türkmenistandaky ýagdaýa ünsi çekmek arkaly Halkara metbugat instituty ýurtda metbugat azatlygynyň ýagdaýyna aladalanma bildirýänligini hem mälim edýär.

Çäklendirmeler

Maglumatda 2011-nji ýylyň iýul aýynda Abadan şäherinde bolan heläkçilikli partlamalara Türkmenistanyň döwlet habar serişdeleriniň ýeterlik ähmiýet bermänligi nygtalýar, döwlet telewideniýesiniň bolsa Abadandaky partlamalary “uly bolmadyk senagat partlamasy” diýip häsiýetlendirendigi aýdylýar. Galyberse-de, garaşsyz çeşmeler bu heläkçilikde 200-den köp adam pidalarynyň bolandygyny habar berende, hökümet çeşmeleriniň ýitgileri diňe 15 adam diýip görkezmeginiň garaşsyz žurnalistleri we blogçylary hakykatyň üstüni açmak üçin internetden we sosial habar çeşmelerinden peýdalanmaly edendigi bellenilýär.

Institut Türkmenistanda žurnalistlere edilen basyşlar bilen bagly birnäçe wakalara ünsi çekdi. Maglumatda partlamadan soňky günlerde polisýanyň we howpsuzlyk güýçleriniň Abadandaky ýagdaýlar barada internetde maglumat ýerleşdiren bloggerleri, žurnalistleri gözlemek we olary saklamak işine baş goşanlygy, Azat Yewropa we Azatlyk Radosynyň žurnalisti Döwletmyrat Ýazgulyýewiň 14-nji iýulda polisiýa çagyrylanlygy, onuň sentýabr aýynda saklanyp, oktýabrda türme tussaglygyna höküm edilenligi, şeýle-de 11-nji noýabrda öňki žurnalist Annamämmet Mätiýewiň öýüne hüjüm edilip, onuň ýaşaýan jaýynda aýnalaryň daşlananlygy habar berildi.

Halkara metbugat instiuty Türkmenistanda garaşsyz habar serişdeleriniň ýokdugyna, internetiň çäklendirilýänligine we žurnalistleriň saklanyp, gorkuzylmagy bilen bagly wakalaryň dowam edýänligine ünsi çekdi.

Sanawa goşulan ýurtlaryň arasynda Azerbaýjan, Özbegistan we Gazagystan hem bar.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG