Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň resmileri Norwegiýadaky saýlawlara syn edýärler, 2011-nji ýylyň 11-nji sentýabr.

Ýewropanyň saýlawlara gözegçilik edýän esasy edarasy Türkmenistanda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň öňüsyrasyndaky ýagdaýlary öwrenmek üçin, Türkmenistana biraz öňräk ýörite Kesgitleýji toparyny ugradypdy. Sişenbe güni bu toparyň Türkmenistana eden sapary bilen bagly hasabaty çap edildi. Topar saýlaw gözegçileriniň Türkmenistana ugradylmagyny maslahat bermeýär.


Türkmenistanda esasy azatlyklaryň we syýasy alternatiwleriň arasyndaky bäsleşigiň çäkli bolup galýandygy, şeýle-de kanunçylyk binýadynda ÝHHG-niň demokratik saýlawlar boýunça bildirýän talaplary babatda hem entek edilmeli işleriň bardygy göz öňünde tutulyp, Türkmenistanda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gözegçilik etjek missiýanyň, hatda onuň az sandaky gözegçileriniň hem häzirki wagtda ol ýere ugradylmagy maslahat berilmeýär. Bu barada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň ýörite Kesgitleýji toparynyň (OSCE/ODIHR NAM) 3-nji ýanwarda ýaýradan hasabatynda nygtalýar.

Türkmenistanda saparda bolupdy

Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň Kesgitleýji topary Türkmenistanda fewralda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gözegçilik etjek toparyň düzümini we iş çäklerini belli etmek üçin, 7-9-njy dekabrda Aşgabadyň çakylygy bilen Türkmenistanda saparda bolupdy.

Bu saparyň netijeleri barada ÝHHG-niň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň metbugat wekili Ýens Eşenbaher Azatlyk Radiosyna şeýle diýipdi:

—Saýlawlara gözegçilik etmek barada çakylygy alanymyzda, biz şol ýerdäki ýagdaýlary öwrenmek üçin, ilki Kesgitleýji topary ugradýarys. Şol toparyň berjek rekomendasiýalary netijesinde-de, biz saýlawlara düýpli gözegçilik etmelimi, şeýle bolsa, muny nähili ýagdaýda amala aşyrmalydygy barada netijä gelýäris. Ýagny, munuň netijesinde gürrüňi gidýän döwlete nähili gözegçilik missiýasynyň ugradylmalydygy kesgitlenilýär.

Çäklendirmeler göz öňünde tutuldy

Kesgitleýji toparyň Türkmenistana eden sapary bilen bagly hasabat sişenbe güni çap edildi. Hasabatda Türkmenistanda häzire çenli “Demokratik partiýadan” başga syýasy partiýalaryň ýokdugy, hökümetiň dürli ugurlary boýunça güýjüň kanagatlanarly bölünmändigi, şeýle-de möhüm adam hukuklaryna we azatlyklaryna bolan hormatyň hem çäklidigi bellenilýär.

Şeýle-de hasabatda 2011-nji ýylda kabul edilen “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary hakyndaky” kanunyň bu ugurdaky kanunçylygyň halkara standartlaryna tarap ädilen ädim bolandygyna garamazdan, onda saýlaw prosesiniň käbir möhüm taraplarynyň kesgitlenmändigi ýa-da ýeterlik derejede esaslandyrylmandygy bellenilýär.

Netijede Kesgitleýji topar Türkmenistana fewral aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gözegçilik missiýasynyň ugradylmagynyň häzirki wagtda maksada laýyk däldigini öňe sürýär.

Saýlawlara hemaýat beriji topar

Emma türkmen resmileriniň ÝHHG-niň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasy bilen saýlaw reformalary ugrunda dialogy gurnamak maksatlaryna ünsi çekip, Türkmenistana saýlawlara hemaýat beriji toparyň ugradylmagyny maslahat berýär. Bu topar mundan beýläk saýlawlaryň kanuny we administratiw binýadyna gözegçilik edip, şeýle-de saýlaw prosesi boýunça has köp maglumat ýygnamak üçin ýurduň ençeme künjeklerine sapar eder.

Mundan öň hem ÝHHG-niň Demokratik institutlar we Adam hukuklary boýunça edarasy Türkmenistanda 2007-nji ýylyň 11-nji fewralynda geçirilen prezidentlik saýlawlaryna we 2008-nji ýylyň 14-nji dekabrynda Mejilise geçirilen saýlawlara özüniň saýlawlara hemaýat beriji toparyny ugradypdy. Şeýle-de 2010-njy ýylyň 5-nji dekabrynda geçirilen ýerli saýlawlara saýlaw ekspertleriniň toparyny ýollapdy.

ÝHHG-niň Demokratik institutlar we Adam hukuklary boýunça edarasy (ODIHR) adam hukuklary, demokratik institutlar, kanunyň üstünligi, şeýle-de ÝHHG-niň düzümine girýän döwletleriň öz üstüne alan beýleki giň gerimli borçnamalary esasynda işleşýär. Emma edaranyň üns berýän iň esasy meseleleriniň biri saýlawlaryň demokratik tertipde geçirilmegine gözegçilik etmekdir.
Suratlar: Abadan şäherinde, 2011-nji ýylyň 2-nji ýanwary.

Sowet döwründe gurlan 4-5 gatly ýaşaýyş jaýlary, jaýlaryň balkonlaryndan ýuwlup asylan egin-eşikler, köçelerden geçip barýan maşynlar, alyjysy ýetik dükanlar, duralgada 1 we 3 belgili marşrutlara garaşyp duran az sanly adamlar. Bu – Ahal welaýatynyň ozalky Büzmeýin, häzirki Abadan şäheriniň merkezi ýollarynyň biriniň şu günki durky.

Alty aý mundan ozal, 7-nji iýulda Abadanyň alkymynda, Güneş obasynyň golaýynda ýerleşýän ýarag ammarynda bolan partlama zerarly şäherde emele gelen weýrançylykdan, onuň ýaşaýyş we edara jaýlaryna ýetiren zýyanlaryndan bu günki gün o diýen kän alamatlar galmandyr diýse boljak.

Abadanyň merkezi raýony GRES-de ýerleşýän, sowet döwründen galan ýaşaýş jaýlarynyň partalamada weýran bolan penjireleri, mekdepleriň we dükanlaryň aýnalary çalşylypdyr. Ýerli ýaşaýjylaryň aýtmagyna görä, şol abatlaýyş çäreleri hökümetiň we ýerli edaralaryň kömegi bilen amala aşyrylypdyr.

Abadan şäheriniň merkezi köçeleriniň ugrunda ýerleşýän binalaryň daşky durky, 7-nji iýulda bolan partlamadan soň, göýä söweşi başdan geçiren şäheriň jaýlaryna meňzeýärdi. Şäheriň alkymynda ýerleşýän harby ammarda bolan partlamanyň tolkuny esasanam ammaryň golaýynda ýerleşýän jaýlara zýyan ýetiripdi.

Partlama bolan harby ammarda öz-özünden detonirlenip atylýan snarýadlar käbir ýaşaýyş jaýlarynyň, kwartiralaryň içine düşüp, ýangyn döräpdi. Harby ammarlardan uçýan snarýadlaryň Abadanyň golaýyndaky käbir beýleki obalara hem düşenligi habar berildi. Käbir ýaşaýjylaryň emläkleriniň ýanyp, wakada adam ýitgileriniň bolanlygy hem aýdyldy.

Bu pajygaly wakadaky adam pidalarynyň sany resmi häkimiýetler tarapyndan 15 adam diýlip görkezildi. Resmi taýdan habar berilmese-de, wepat bolanlaryň maşgalalaryna 15 müň amerikan dollary möçberinde kompensasiýa tölenendigi barada resmi däl maglumatlar bar. Emma bu pajygaly wakanyň şaýatlarynyň aýtmaklaryna görä, pidalaryň sany resmi maglumatdakydan birnäçe esse köp.

Pajyganyň netijesinde GRES-de ýerleşýän 8-nji orta mekdebiň binasy dolulygyna ýandy. Mekdebiň golaýynda ýerleşýän Sport mekdebine hem zeper ýetdi. Bu iki bina GRES-iň aýak ujunda ýerleşýär. Tipli hususy jaýlardan ybarat bolan Güneş obasyndaky jaýlaryň üçekleri hem deşim-deşimdi. Käbir jaýlaryň diwarlarynyň ýumrulan ýerleri hem bardy.

Suratlar: Abadan şäherinde, 2010-njy ýylyň 10-njy iýuly.

Partlamadan soňra, resmi çeşmeler bu barada doly maglumat bermekden saklanan hem bolsalar, soňy bilen hökümet pajygaly wakadan zyýan çeken adamlaryň dadyna ýetişjekdigini, şäherde abatlaýyş işleriniň geçiriljekdigini habar berdi.

23-nji iýulda prezident Gurbanguly Berdimuhamedowyň şäherde adatdan daşary ýagdaýda edilmeli işleriň we görülmeli çäreleriň käbirleri barada karara we düzgünnamalara gol goýanlygy habar berildi. Karara laýyklykda, 2011-nji ýylyň 1-nji awgustyndan başlap, adatdan daşary ýagdaýlarda çekilen maddy zyýanyň möçberini kesgitlemek üçin binýatlyk ululygyň 100 müň manat möçberde bellenilenligi habar berildi.

Emma bu şäheriň dikeldiş işleri esasan ýaşaýyş jaýlarynyň penjirelerini çalyşmakdan hem-de has uly zeper ýeten binalary dikeltmekden ybarat ýaly bolup görünýär. Abadanlylar soňky 5 ýyldan bäri “Döwlet adam üçindir” diýen şygary özüne esasy ýörelge edinen hökümetden öz maddy ýitgileriniň öweziniň dolulygyna kompensirlenmegini isleýärler. Çünki olaryň bu ýitgileri tehnogen betbagtçylygyň netijesi hasaplanýar.

Abadan wakasyndan 2 aý geçensoň, 7-nji sentýabrda prezident Gurbanguly Berdimuhamedow Ahal welaýaty boýunça iş saparynyň çäklerinde Abadan şäherine sapar etdi. Ol şäheriň täze medeni-durmuş maksady bilen gurlan jaý-bina toplumynyň gurluşygy boýunça taýýarlanan proýektler bilen tanyşdy. Adatdan daşary ýagdaýa uçran Abadan şäheri indi Ahal welaýatynyň iri administratiw merkezine öwrülmeli edildi.

Umuman aýdylanda, geçen alty aýyň dowamynda geçirilen abatlaýyş işleri, daşyndan göräýmäge, şäheri öňki durkuna getiripdir. Ýöne Abadanyň ýaşaýjylary heniz edilmeli işleriň köpdügini, esasanam şeýle pajygaly wakalaryň gaýtalanmazlygy üçin öňüni alyş çäreleriniň zerurdygyny aýdýarlar. Çünki Abadanyň GRES raýonynyň we Güneş obasynyň aýaguçlaryndan ýarag ammarlarynyň güberilişip ýatan tümmeklerine häzirem arkaýyn syn edip bolýar.

Myrat Gurbanow Azatlyk Radiosynyň Aşgabatdaky habarçysy.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

New Comments Available
XS
SM
MD
LG