Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

Indi 1-nji belgili trolleýbus marşruty boýunça 28-nji belgili awtobuslar gatnar.

Aşgabadyň trolleýbus gatnawy taryhda galdy. 1-nji ýanwardan başlap, şäheriň köçelerinde trolleýbus gatnawy ýatyryldy.


Bir wagtlar Aşgabatda trolleýbus marşrutlarynyň sany dokuza dagy ýetýärdi. Ýöne soňky wagtlarda bu görnüşli transportyň Aşgabat şäherinde ýeke-täk bir marşruty galypdy. Magtymguly şaýolundan, Hudaýberdiýew köçesinden gatnaýan 1-nji belgili trolleýbus marşruty bu köçeleriň ugrundaky hem-de oňa golaý köçeleriň ýaşaýjylaryna hyzmat edýärdi.

Şäheriň trolleýbus parky 40-dan gowrak “Şkoda” kysymly trolleýbuslardan ybaratdy. Bu trolleýbuslar 2000-nji ýylda satyn alnypdy. Ähli trolleýbuslar diňe bir marşrut boýunça hereket edensoň, duralgalarda ýolagçylar trolleýbuslara köp garaşmaly bolmaýardylar.

Döwlet edarasynda işleýän 45 ýaşly aşgabatly Akmuhammet trolleýbus gatnawynyň ýatyrylmagynyň Magtymguly prospektiniň ýolagçy gatnawyna ýaramaz täsir etjekdigini aýdýar:

—1-nji belgili trolleýbus Magtymguly prospekti boýunça bökdeniçsiz gatnaýan esasy transportdy. Aňry gitse 5-6 minutdan trolleýbus duralga gelýärdi. Olar sagat 22.00-a çenli gatnaýardylar. Şol wagt bu köçeden başga jemgyýetçilik transporty gatnamaýar.

Emma kähalatda elektrik energiýasy kesilende, köçäniň ugrunda yzly-yzyna duran birnäçe trolleýbuslary görmek bolýardy. Gar ýagyp, köçeler sürçek bolanda hem trolleýbuslaryň gatnamaýan wagty bardy. Şonda trolleýbus gatnawynyň 1-nji belgili marşruty boýunça 28 belgili awtobuslar gatnadylýardy. 1-nji ýanwardan başlap indi 1-nji belgili trolleýbus marşruty boýunça 28-nji belgili awtobuslar gatnar.

Hususy awtoulagy bolan 32 ýaşly Berdimyrat trolleýbus gatnawynyň ýatyrylmagyny goldaýandygyny aýdýar:

—Trolleýbuslar Aşgabadyň dar köçeleriniň hereketini çylşyrymlaşdyrýar. Tok öçmegi netijesinde köçäniň ugrunda duran trolleýbuslar bolsa bu köçeleri has-da daraldýardy.

Trolleýbus gatnawyna nostalgiýa hökmünde garaýanlar hem bar. Aşgabadyň orta mekdepleriniň birinde türkmen dilinden sapak berýan Sapar aga bu jemgyýetçilik ulagyny özüniň ýaşlygy bilen baglanyşdyrýar:

—Studentlik ýyllarym trolleýbuslarda geçdi. Öňki “Swoboda” prospektiniň, häzirki Magtymguly şaýolunyň ugrundan trolleýbus bilen uniwersitete gatnan ýyllarym, teatrlara giden günlerim düýnki ýaly ýadymda. Ýöne, elbetde, döwürden galan zatlary saklap galyp bolmaýar. Tehnika ösdi, şäher özgerdi, käbir işleri başgaça etmeli bolýar.

Sebäp näme?

Trolleýbuslar aýal-gyzlara sürmäge rugsat edilen ýeke-täk jemgyýetçilik transportydy. Trolleýbus sürýän aýal-gyzlar az däldi. Efirde adynyň tutulmagyny islemedik trolleýbus sürüjisisniň aýtmagyna görä, öň trolleýbus süren aýal-gyzlara transport edarasynda süpüriji bolup işlemek teklip edilipdir. Ol aýal-gyzlara awtobus sürmäge rugsat berilmeýändigini aýtdy.

Müňlerçe aşgabatlylara hyzmat eden, ýolagçylar üçin rahat transport serişdesi hasaplanýan trolleýbus gatnawynyň ýatyrylmagynyň sebäpleri barada, asla onuň ýatyrylýandygy barada metbugatda habar berilmedi. Diňe 5-nji ýanwarda “Türkmenistan” gazetinde trolleýbus transportyny dolandyrýan “Trolleýbus hojalygy” müdürliginiň ýapylýandygy sebäpli gyzyklanýan taraplaryň özara hasaplaşyk geçirmegi baradaky gysgajyk bildiriş çap edildi.

Käbir synçylar bu çäräni Aşgabadyň köçeleriniň ugrundaky elektrik simlerini ýeriň aşagyndan geçirmek boýunça proýektler bilen baglanyşdyrýarlar we bu işleriň çäginde trolleýbus simleriniň saklanyp galmagyna zerurlyk duýlan däldir diýip çaklaýarlar.

2010-njy ýylyň fewral aýynda Fransiýanyň “Şnaýder elektrik” kompaniýasy 600 müň ilatly diýlip hasaplanýan paýtagt Aşgabadyň elektrik infrastrukturasyny täzelemek barada türkmen hökümeti bilen şertnama baglaşdy. Bu proýekt 2017-nji ýyla çenli tamamlanmaly edildi.

Trolleýbus gatnawy Aşgabatda 1964-nji ýylyň 19-njy oktýabrynda dabaraly ýagdaýda açylypdyr.
Türkmenistanyň Merkezi saýlaw komissiýasynyň resmileri Norwegiýadaky saýlawlara syn edýärler, 2011-nji ýylyň 11-nji sentýabr.

Ýewropanyň saýlawlara gözegçilik edýän esasy edarasy Türkmenistanda geçiriljek prezidentlik saýlawlarynyň öňüsyrasyndaky ýagdaýlary öwrenmek üçin, Türkmenistana biraz öňräk ýörite Kesgitleýji toparyny ugradypdy. Sişenbe güni bu toparyň Türkmenistana eden sapary bilen bagly hasabaty çap edildi. Topar saýlaw gözegçileriniň Türkmenistana ugradylmagyny maslahat bermeýär.


Türkmenistanda esasy azatlyklaryň we syýasy alternatiwleriň arasyndaky bäsleşigiň çäkli bolup galýandygy, şeýle-de kanunçylyk binýadynda ÝHHG-niň demokratik saýlawlar boýunça bildirýän talaplary babatda hem entek edilmeli işleriň bardygy göz öňünde tutulyp, Türkmenistanda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gözegçilik etjek missiýanyň, hatda onuň az sandaky gözegçileriniň hem häzirki wagtda ol ýere ugradylmagy maslahat berilmeýär. Bu barada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň ýörite Kesgitleýji toparynyň (OSCE/ODIHR NAM) 3-nji ýanwarda ýaýradan hasabatynda nygtalýar.

Türkmenistanda saparda bolupdy

Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň Kesgitleýji topary Türkmenistanda fewralda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gözegçilik etjek toparyň düzümini we iş çäklerini belli etmek üçin, 7-9-njy dekabrda Aşgabadyň çakylygy bilen Türkmenistanda saparda bolupdy.

Bu saparyň netijeleri barada ÝHHG-niň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasynyň metbugat wekili Ýens Eşenbaher Azatlyk Radiosyna şeýle diýipdi:

—Saýlawlara gözegçilik etmek barada çakylygy alanymyzda, biz şol ýerdäki ýagdaýlary öwrenmek üçin, ilki Kesgitleýji topary ugradýarys. Şol toparyň berjek rekomendasiýalary netijesinde-de, biz saýlawlara düýpli gözegçilik etmelimi, şeýle bolsa, muny nähili ýagdaýda amala aşyrmalydygy barada netijä gelýäris. Ýagny, munuň netijesinde gürrüňi gidýän döwlete nähili gözegçilik missiýasynyň ugradylmalydygy kesgitlenilýär.

Çäklendirmeler göz öňünde tutuldy

Kesgitleýji toparyň Türkmenistana eden sapary bilen bagly hasabat sişenbe güni çap edildi. Hasabatda Türkmenistanda häzire çenli “Demokratik partiýadan” başga syýasy partiýalaryň ýokdugy, hökümetiň dürli ugurlary boýunça güýjüň kanagatlanarly bölünmändigi, şeýle-de möhüm adam hukuklaryna we azatlyklaryna bolan hormatyň hem çäklidigi bellenilýär.

Şeýle-de hasabatda 2011-nji ýylda kabul edilen “Türkmenistanyň prezidentiniň saýlawlary hakyndaky” kanunyň bu ugurdaky kanunçylygyň halkara standartlaryna tarap ädilen ädim bolandygyna garamazdan, onda saýlaw prosesiniň käbir möhüm taraplarynyň kesgitlenmändigi ýa-da ýeterlik derejede esaslandyrylmandygy bellenilýär.

Netijede Kesgitleýji topar Türkmenistana fewral aýynda geçiriljek prezidentlik saýlawlaryna gözegçilik missiýasynyň ugradylmagynyň häzirki wagtda maksada laýyk däldigini öňe sürýär.

Saýlawlara hemaýat beriji topar

Emma türkmen resmileriniň ÝHHG-niň Demokratik institutlary we Adam hukuklary boýunça edarasy bilen saýlaw reformalary ugrunda dialogy gurnamak maksatlaryna ünsi çekip, Türkmenistana saýlawlara hemaýat beriji toparyň ugradylmagyny maslahat berýär. Bu topar mundan beýläk saýlawlaryň kanuny we administratiw binýadyna gözegçilik edip, şeýle-de saýlaw prosesi boýunça has köp maglumat ýygnamak üçin ýurduň ençeme künjeklerine sapar eder.

Mundan öň hem ÝHHG-niň Demokratik institutlar we Adam hukuklary boýunça edarasy Türkmenistanda 2007-nji ýylyň 11-nji fewralynda geçirilen prezidentlik saýlawlaryna we 2008-nji ýylyň 14-nji dekabrynda Mejilise geçirilen saýlawlara özüniň saýlawlara hemaýat beriji toparyny ugradypdy. Şeýle-de 2010-njy ýylyň 5-nji dekabrynda geçirilen ýerli saýlawlara saýlaw ekspertleriniň toparyny ýollapdy.

ÝHHG-niň Demokratik institutlar we Adam hukuklary boýunça edarasy (ODIHR) adam hukuklary, demokratik institutlar, kanunyň üstünligi, şeýle-de ÝHHG-niň düzümine girýän döwletleriň öz üstüne alan beýleki giň gerimli borçnamalary esasynda işleşýär. Emma edaranyň üns berýän iň esasy meseleleriniň biri saýlawlaryň demokratik tertipde geçirilmegine gözegçilik etmekdir.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

Iň soňky teswirler
XS
SM
MD
LG