Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

"Ýylda orta mekdepleri tamamlaýan 110 müňden gowrak ýaşlaryň diňe 4-5 prosentine ýurduň ýokary okuw jaýlaryna okuwa girmäge mümkinçilik bar".

G.Berdimuhamedowyň hökümetiniň bilim sistemasyna girizen täzeliklerinden birem hususy okuw jaýlarynyň döredilmegine ýol açmagy boldy. Emma bu baradaky kanunçylygyň durmuşa geçiriliş meselesi henizem köp soraglary döredýär.


2009-njy ýylda «Bilim hakyndaky» kanunyň kabul edilmegi Türkmenistanda hususy okuw jaýlarynyň döredilmegine ýol açdy. 2011-nji ýylyň 7-nji oktýabrynda kabul edilen «Bilim bermek we işgärleri hünäre taýýarlamak işini ygtyýarlandyrmak» hakyndaky kanun bolsa, hususy okuw jaýlaryny açmagy düzgüne salmaga gönükdirildi.

Emma, şeýle kanunlaryň kabul edilendigine garamazdan, Türkmenistanda hususy okuw jaýlarynyň açylandygy barada maglumat ýok. Ýylda orta mekdepleri tamamlaýan 110 müňden gowrak ýaşlaryň diňe 4-5 prosentine ýurduň ýokary okuw jaýlaryna okuwa girmäge mümkinçilik bar.

Hususy mekdepler, ýokary okuw jaýlarynyň işleýşi we şol pudakdaky düzgünler boýunça tejribe almak üçin hatda Türkmenistanyň käbir goňşy ýurtlarynda-da oňyn tejribeler az däl.

Gazagystan bilen deňeşdirilse…

Mysal üçin, Gazagystanyň Bilim we ylym ministrliginiň berýän maglumatynda bu ýurtda jemi 144 ýokary okuw jaýynyň hereket edýändigi we olardan 75-siniň hususy eýeçilikdedigi aýdylýar. Resmi çeşmelerden belli bolşuna görä, Türkmenistanda işleýän ýokary okuw jaýlarynyň sany bary-ýogy18 töweregi. Olaryň hem ählisi hökümet tarapyndan dolandyrylýar.

Resmi maglumatlara görä, 2011-nji ýylda Gazagystanda 160 müňden gowrak
Almaty şäherindäki Gazak-Britan tehniki uniwersiteti.
Almaty şäherindäki Gazak-Britan tehniki uniwersiteti.
uçurym orta mekdepleri tamamlapdyr. Türkmenistanda ilatyň sany Gazagystanyňkydan 3 esse töweregi az bolsa-da, 2011-nji ýylda orta mekdepleri tamamlan ýaşlaryň sanynyň 110 müňden gowrakdygy aýdylýar.

Şol bir wagtda-da, Gazagystanda orta mekdebi tamamlaýan ýaşlaryň sany Türkmenistandakydan diňe 50 müň töweregi köp bolsa-da, bu ýurtda ýokary okuw jaýlarynyň sany Türkmenistan bilen deňeşdirilende 8 esse köpdür.

Ýerli synçylar Gazagystanda ýokary okuw jaýlarynyň köp bolmagyny hususy eýeçilikdäki institutdyr kollejleriň açylmagyna ýol berilemegi bilen düşündirýärler.

Türkmenistanda hem geçen ýylyň oktýabr aýynda hususy okuw jaýlarynyň açylmagyna ýol berýän «Bilim bermek we işgärleri hünäre taýýarlamak işini ygtyýarlandyrmak» hakyndaky karara gol çekildi. Emma bu kararyň iş ýüzünde hereket edýänligi barada maglumat ýok.

Käbir yzagaýdyşlyklar

Beýleki tarapdan, soňky wagtlar Gazagystanda-da ýokary okuw jaýlarynyň sanyny azaltmak tendensiýasynyň göze ilýändigi barada maglumatlar peýda boldy. Soňky wagtlar, hakykatdanam, Gazagystanyň häkimiýetleri ýokary okuw jaýlarynyň lizensiýalaryny gaýtadan gözden geçirip başladylar.

Almatynyň Ykdysadyýet we soňky tehnologiýalar boýunça kollejiniň direktory, professor Talgat Orazbekow Gazagystanda hususy ýokary okuw jaýlarynyň açylmagyna 1990-njy ýyllarda ýol berlendigini, emma soňky döwürlerde olaryň sanynyň azaldylýanlygyny aýtdy.

“Dekabr aýynda Gazagystanyň bilim we ylym ministri çykyş edip, gysga wagtyň dowamynda 20-ä golaý ýokary okuw jaýynyň ýapyljakdygyny mälim etdi. Häzir ýörite komissiýalar hususy okuw jaýlarynda berilýän bilimiň hilini barlamak bilen meşgullanýarlar. Ýagny, hususy okuw jaýlaryna ýardam bermegiň deregine, ministrlik tarapyndan görkezilýän basyşlar artýar” diýip, professor Talgat Orazbekow belledi.

Geçen ýylyň ýanwar aýynda Gazagystanyň bilim we ylym ministri Bahytjan Jumagulow çykyş edip, ýurtdaky ýokary okuw jaýlarynyň sanynyň 100-den köp bolmaly däldigini nygtapdy. Şol beýanatdan soňra ýurduň ýokary okuw jaýlarynda bilimiň hilini barlaýan ýörite komissiýa hem peýda boldy.

“Hususy okuw jaýlaryna goldaw ýok”

Almaty şäheriniň Ykdysadyýet we soňky tehnologiýalar boýunça kollejiniň direktory, professor Talgat Orazbekow şeýle kommissiýalaryň 50 ýyl bäri işläp ýören ýokary okuw jaýlarynyňam, 10-15 ýyl mundan ozal döredilen hususy ýokary okuw jaýlarynyňam öňünde des-deň talaplary goýýandyklaryny aýdyp, bu ýagdaýyň adalatsyzdygny belledi.

“Bilim ministrligi hususy ýokary okuw jaýlaryna ýardam beren bolsa, olar öz işlerini talabalaýyk ýola goýardylar. Häzir bolsa häkimiýet başyndakylar hususy okuw jaýlaryna basyşlaryny artdyrýarlar” diýip, professor Talgat Orazbekow bu ýagdaýa nägileligini bildirdi.

Ýöne, şeýle-de bolsa, Gazagystanyň Bilim we ylym ministrliginiň berýän maglumatyna görä, 2011-nji ýylda ýurduň bilim pudagyna 900 milliard teňňe, ýagny 5 milliard dollara barabar serişde goýberilipdir. Bu san ýurtda jemi öndürilýän içerki önümiň 4.2%-ne deň. Bu bolsa UNESKO-nyň tekliplerinde maslahat berilýan sanlardan sähelçe az.

Türkmenistanda bilim pudagyna sarp edilýän serişdeler barada maglumat berilmeýär. Ilatyň sowatlylyk meselelerini-de öz içine alýan BMG-niň Ösüş programmasynyň 2011-nji ýyl boýunça görkezijisinde Türkmenistan 187 ýurduň arasynda 102-nji orny eýeledi. Gazagystan bu indeksde Merkezi Aziýa regionynda iň öňdebaryjy ýurt hökmünde 68-nji orurnda goýuldy.
Indi 1-nji belgili trolleýbus marşruty boýunça 28-nji belgili awtobuslar gatnar.

Aşgabadyň trolleýbus gatnawy taryhda galdy. 1-nji ýanwardan başlap, şäheriň köçelerinde trolleýbus gatnawy ýatyryldy.


Bir wagtlar Aşgabatda trolleýbus marşrutlarynyň sany dokuza dagy ýetýärdi. Ýöne soňky wagtlarda bu görnüşli transportyň Aşgabat şäherinde ýeke-täk bir marşruty galypdy. Magtymguly şaýolundan, Hudaýberdiýew köçesinden gatnaýan 1-nji belgili trolleýbus marşruty bu köçeleriň ugrundaky hem-de oňa golaý köçeleriň ýaşaýjylaryna hyzmat edýärdi.

Şäheriň trolleýbus parky 40-dan gowrak “Şkoda” kysymly trolleýbuslardan ybaratdy. Bu trolleýbuslar 2000-nji ýylda satyn alnypdy. Ähli trolleýbuslar diňe bir marşrut boýunça hereket edensoň, duralgalarda ýolagçylar trolleýbuslara köp garaşmaly bolmaýardylar.

Döwlet edarasynda işleýän 45 ýaşly aşgabatly Akmuhammet trolleýbus gatnawynyň ýatyrylmagynyň Magtymguly prospektiniň ýolagçy gatnawyna ýaramaz täsir etjekdigini aýdýar:

—1-nji belgili trolleýbus Magtymguly prospekti boýunça bökdeniçsiz gatnaýan esasy transportdy. Aňry gitse 5-6 minutdan trolleýbus duralga gelýärdi. Olar sagat 22.00-a çenli gatnaýardylar. Şol wagt bu köçeden başga jemgyýetçilik transporty gatnamaýar.

Emma kähalatda elektrik energiýasy kesilende, köçäniň ugrunda yzly-yzyna duran birnäçe trolleýbuslary görmek bolýardy. Gar ýagyp, köçeler sürçek bolanda hem trolleýbuslaryň gatnamaýan wagty bardy. Şonda trolleýbus gatnawynyň 1-nji belgili marşruty boýunça 28 belgili awtobuslar gatnadylýardy. 1-nji ýanwardan başlap indi 1-nji belgili trolleýbus marşruty boýunça 28-nji belgili awtobuslar gatnar.

Hususy awtoulagy bolan 32 ýaşly Berdimyrat trolleýbus gatnawynyň ýatyrylmagyny goldaýandygyny aýdýar:

—Trolleýbuslar Aşgabadyň dar köçeleriniň hereketini çylşyrymlaşdyrýar. Tok öçmegi netijesinde köçäniň ugrunda duran trolleýbuslar bolsa bu köçeleri has-da daraldýardy.

Trolleýbus gatnawyna nostalgiýa hökmünde garaýanlar hem bar. Aşgabadyň orta mekdepleriniň birinde türkmen dilinden sapak berýan Sapar aga bu jemgyýetçilik ulagyny özüniň ýaşlygy bilen baglanyşdyrýar:

—Studentlik ýyllarym trolleýbuslarda geçdi. Öňki “Swoboda” prospektiniň, häzirki Magtymguly şaýolunyň ugrundan trolleýbus bilen uniwersitete gatnan ýyllarym, teatrlara giden günlerim düýnki ýaly ýadymda. Ýöne, elbetde, döwürden galan zatlary saklap galyp bolmaýar. Tehnika ösdi, şäher özgerdi, käbir işleri başgaça etmeli bolýar.

Sebäp näme?

Trolleýbuslar aýal-gyzlara sürmäge rugsat edilen ýeke-täk jemgyýetçilik transportydy. Trolleýbus sürýän aýal-gyzlar az däldi. Efirde adynyň tutulmagyny islemedik trolleýbus sürüjisisniň aýtmagyna görä, öň trolleýbus süren aýal-gyzlara transport edarasynda süpüriji bolup işlemek teklip edilipdir. Ol aýal-gyzlara awtobus sürmäge rugsat berilmeýändigini aýtdy.

Müňlerçe aşgabatlylara hyzmat eden, ýolagçylar üçin rahat transport serişdesi hasaplanýan trolleýbus gatnawynyň ýatyrylmagynyň sebäpleri barada, asla onuň ýatyrylýandygy barada metbugatda habar berilmedi. Diňe 5-nji ýanwarda “Türkmenistan” gazetinde trolleýbus transportyny dolandyrýan “Trolleýbus hojalygy” müdürliginiň ýapylýandygy sebäpli gyzyklanýan taraplaryň özara hasaplaşyk geçirmegi baradaky gysgajyk bildiriş çap edildi.

Käbir synçylar bu çäräni Aşgabadyň köçeleriniň ugrundaky elektrik simlerini ýeriň aşagyndan geçirmek boýunça proýektler bilen baglanyşdyrýarlar we bu işleriň çäginde trolleýbus simleriniň saklanyp galmagyna zerurlyk duýlan däldir diýip çaklaýarlar.

2010-njy ýylyň fewral aýynda Fransiýanyň “Şnaýder elektrik” kompaniýasy 600 müň ilatly diýlip hasaplanýan paýtagt Aşgabadyň elektrik infrastrukturasyny täzelemek barada türkmen hökümeti bilen şertnama baglaşdy. Bu proýekt 2017-nji ýyla çenli tamamlanmaly edildi.

Trolleýbus gatnawy Aşgabatda 1964-nji ýylyň 19-njy oktýabrynda dabaraly ýagdaýda açylypdyr.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

New Comments Available
XS
SM
MD
LG