Sepleriň elýeterliligi

Soňky habar

Türkmenistan

ÝHHG-niň "Adamçylyk ölçegleri" boýunça ýyllyk sammitine gatnaşyjylar

Warşawada Ýewropada Howpsuzlyk we Hyzmatdaşlyk Guramasynyň (ÝHHG) "Adamçylyk ölçegleri" boýunça iki hepde dowam eden ýyllyk maslahaty geçirildi. Onuň dowamynda agza döwletleriň, şol sanda Türkmenistanyň hem öz üstüne alan borçnamalaryny nähili durmuşa geçirýändigi barada gürrüň edildi.

ÝHHG-däki Helsinki komissiýasynyň Merkezi Aziýa we Owganystan boýunça syýasy masalhatçysy Janise Helwig (Janice Helwig) Muhammad Tahir bilen söhbetdeşliginde bu maslahatyň dowamynda Türkmenistan babatynda edilen gürrüňler barada maglumat berdi.

Azatlyk Radiosy: ABŞ-nyň delegasiýasy bu ýerde özüniň soňky beýanatynda Türkmenistanyň ozalky prezidenti S.Nyýazowyň janyna kast etmek synanyşygy diýilýän aýyplamalar bilen tussag edilenleriň ykbaly barada çykyş etdi. Siz iki hepde dowam eden maslahatyň dowamynda bu meseläni ozal hem gozgapmydyňyz?

Janise Helwig: Waraşawada iki hepde dowam eden ÝHHG-niň "Adamçylyk ölçegleri” boýunça ýyllyk maslahaty geçirilip, onda agza döwletleriň öz üstüne alan borçnamalaryny näderejede berjaý edýändiklerine her madda boýunça syn edildi.

Bu iki hepdäniň dowamynda biziň missiýamyz azat mebugat, özüňi beýan etmegiň erkinligi, dini azatlyklar ýaly meseleler boýunça çykyş etdi. Şol beýanatlarymyzyň aglaba köpüsinde Türkmenistanyň ady hem tutuldy.

Azatlyk Radiosy: Bilşimiz ýaly, häzirki geçen maslahata Türkmenistanyň resmi delegasiýasy gatnaşmady. Haçan-da ABŞ-nyň we Türkmenistanyň resmileri beýleki maslahatlaryň çäginde ýüzbe-ýüz duşuşanlarynda, belki-de şol wagt şu ýerde gozgalan meseleler türkmen resmileriniň öňünde goýulýandyr? Gürrüňi gidýän ýagdaýlar barada gürrüň edilip başlananda, türkmen resmileri muňa nähili reaksiýa görkezýärler?

Janise Helwig: Türkmenistanyň hökümetiniň wekilleriniň bu ýerde ýokdugy gaty gynandyrýar. Öňümizdäki hepdeleriň dowamynda Wenada ÝHHG-niň Hemişelik geňeşinde duşuşyk geçiriler. Men şol pursatda Türkmenistanyň häzirki ýygnaga gatnaşmandygy baradaky meseläniň gozgalmagyna garaşýaryn.

Bu baradaky mesele mundan ençeme aý ozal, daşary işler ministri Reşit Meredowyň ÝHHG-niň Hemişelik geňeşinde eden çykyşy mahaly hem orta atylypdy. Şonda türkmen wekilleriniň bu maslahata gatnaşdyrylmagy barada köp gürrüň edildi. Emma barybir [Warşawa] hiç bir türkmen resmisiniň gelmändigi gynandyrýar.

Men ABŞ-nyň Kongresiniň Helsinki komitetiniň adyndan aýtsam, biz Türkmenistanda dereksiz ýiten tussaglaryň ykbaly baradaky meseläni gozgadyk. Kongresiň käbir agzalary hem hat ýa-da ikitaraplaýyn duşuşyklaryň üsti bilen bu meseläni gün tertibine girizdiler.

Şu golaýda, ýagny fewral aýynda ABŞ-nyň Kongresinde Türkmenistanyň türmelerinde ýitirim edilen adamlar we olaryň ykbaly barada maglumat soramak barada ýörite brifing hem geçirildi.

Azatlyk Radiosy: ABŞ-nyň delegasiýasynyň çykyşynda “Moskwa mehanizmi” diýilýän barada hem gürrüň edildi. Emma häzirki wagtda bu ugurda uly bir öňegidişligiň bolandygyny aýtmak kyn. Siziň pikirizçe, munuň öňünde duran böwetler nämeler?

Janise Helwig: Bu ugurda ýeke-täk bir “böwet” bar, ol hem türkmen hökümetiniň syýasy islegi. Men Türkmenistanyň öňe tarap ädim ädip, gürrüňi gidýän adamlar barada maglumat berjekdigine we olary görmäge mümkinçilik döretjekdigine umyt bildiresim gelýär.

Azatlyk Radiosy: Siz ýaňy özüňiz hem türkmen wekilleriniň häzirki ýaly maslahatlara gatnaşmaýandygyny aýtdyňyz. “Moskwa mehanizminiň” hem köpleriň isleýşi ýaly işlemeýändigini aýtsa bolar. Siziň pikiriňizçe, bu babatynda Türkmenistan bilen ýene haýsy nukdaýnazardan gürleşip bolar?

Janise Helwig: Meniň pikirimçe, biz başardygymyzdan ähli ýerde bu adamlaryň ykbaly barada gürrüň etmegi dowam etdirmeli. Biz bu şahsyýetleriň ykbalyny ýatdan çykarmaly däldiris. Bu adamlaryň maşgalalary öz ýakynlarynyň nirededigini, nähili ýagdaýda saklanýandygyny, olaryň diridigini ýa ölüdigini bilmelidirler.

Bu ugurda hökümete degişli bolmadyk “Olary diri görkeziň!” atly bir topar hem döredilip, ýörite kampaniýa başladyldy. ÝHHG-e we Halkara normalaryna görä adamlar zor bilen türmelerde ýitirim edilmeli däl. Şu sebäpli hem biz türkmen hökümetinden bu ugurda maglumat bermegini sorap gelýäris.

Azatlyk Radiosy: Bilşimiz ýaly, Türkmenistan ÝHHG-niň “Adamçylyk ölçegleri” ýaly ýygnaklaryna uzak wagtdan bäri gatnaşman gelýär. Bir ýurduň şular ýaly ýygnaklardan ýüz öwürýändigi sebäpli ÝHHG-niň aýratyn göz öňünde tutýan çäreleri, düzgünleri barmy?

Janise Helwig: ÝHHG-niň bu ýagdaýlary düzgünleşdirjek aýratyn bir düzgün-kadasy ýok. Türkmen hökümeti adam hukuklary meseleleri gozgalýan “Adamçylyk ölçegleri” ýaly ýygnaklara gataşmasa-da, ol Hemişelik geňeşiň maslahatlary, ministrler derejesindäki ýaly beýleki duşuşyklara gatnaşyp gelýär.

Çäräniň geçýän köçeleri azyndan 1-1,5 sagat öňünden petiklenýär.

Garaşsyzlyk güni baýramyna entek ep-esli wagt bardygyna garamazdan, şu wagtdan bu baýramçylygyň bellenilip başlanandygyny aýtsa bolar.

Soňky günler, bu baýramçylyga gabatlanyp, birnäçe täze binalaryň açylyş dabaralary bolup geçdi. Şowhun bilen geçirilýän bu dabaralara okuwlaryndan galdyrylan okuwçylardyr studentler, işlerini taşlamaly bolýan býujet edaralarynyň işgärleri mejbury gatnaşdyrylýar.

Şol bir wagtda olara gönümel gatnaşmaýan beýleki adamlara hem bu dabaralaryň täsiri ýetirýär. Hususan-da, soňky günler paýtagtyň köçeleriniň ýapylmagy adata öwrülip barýar. Mysal üçin, düýn Türkmenistanyň prezidenti Berdimuhamedowyň gatnaşmagynda Ahal welaýatynyň Derweze etrabyndaky “Täze zaman” täze obasynyň açylyş dabarasy bolup geçdi.

Ýollar

Göräýmäge, bu dabaranyň paýtagtyň gündelik durmuşy bilen hiç hili baglanyşygy ýok ýaly. Emma prezidentiň bu dabara baran we gaýdan Görogly, Alyşir Nowaýy, A.Nyýazow we S.Türkmenbaşy köçeleri prezident geçýänçä ýarym sagatdan hem köp wagtlap ýapyldy.

Bu ýagdaý 1-nji oktýabrda paýtagtyň A.Nyýazow köçesiniň Oguzkent myhmanasyndan tä Görogly köçesi bilen kesişýän bölegine çenli aralykdaky täze gurlan birnäçe binalaryň hem-de paýtagtyň merkezindäki täze gurlan Türkmenistanyň Ministrler Kabinetiniň binasynyň açylyş dabaralarynda hem gaýtalandy.

Dykynlar

Prezidentiň gatnaşmagynda geçýän her bir köpçülikleýin çärede bolşy ýaly, şol çäräniň geçýän ýeriniň töwereklerindäki köçeler azyndan 1-1,5 sagat öňünden petiklendi. A.Nyýazow köçesiniň şol böleginiň ýapylmagy ol ýerde çäräniň geçirilýändigi bilen bagly. Emma paýtagtyň beýleki ýanaşyk köçeleri hem ýapyldy. Görogly, Bitaraplyk, Garaşsyzlyk prospektleriniň ýapylmagy paýtagtyň merkezi raýonlarynda transport kollapsyny, ýagny hereketsiz dykynyny döretdi.

Sürüjiler bu köçelerden geçip bilmänsoňlar, başga köçelere sowlup, şol keçelerde dykynlar emele geldi. Magtymguly, Andalyp prospektlerinde, Şewçenko köçesinde has-da uly dykynlar emele geldi. Awtoulgalar ýarym sagada golaý dykynlarda durmaly boldular. Awtobuslar marşurtlaryny üýtgetmeli boldular.

Käbir köçeler az wagtlap ýapylan bolsa, käbirleri ençeme wagt ýapyldy. Mysal üçin, S.Türkmenbaşy prospektiniň bir ýarym sagatlap ýapylandygyny bu köçeden gatnaýan 16-njy marşrut awtobusynyň sürüjisi aýdýar. Şol bir wagtda hem haýsy köçeleriň anyk haýsy wagtda ýapyljakdygy barada öňünden hiç hili duýduryşyň berilmeýändigi sebäpli haýsy köçeleriň ýapylandygyny, haýsylarynyň hem açylandygyny bilmek juda kyn.

Sürüjiler bilen birlikde gürrüňi gidýän awtoulag dykynlaryndan awtobuslaryň içindäki ýolagçylar hem kösenýärler. Içi doly dymyk awtobuslardaky ýolagçylar, şol sanda garrylar we ýaş çagalar gyzgyn howada derleşip, ulag dykynynda sagatlap hereketsiz duran awtobusyň öz duralgalaryna ýeterine bialaç garaşyp oturmaga mejbur boldular.

Pyýadalar

Şol bir wagtda-da ol gün bu awtobuslara öz erki bilen münmedik ýolagçylar hem az däldi. Olar ýapylan köçeleriň awtobus duralgalaryndan kowlan ýolagçylar. Köçe ýapyljak bolanda 20-30 minut öňünden eli rasiýaly ýörite gulluklaryň işgärleri olaryň, islendik awtobusa münüp, awtobus duralgalaryny terk etmeklerini talap edipdirler.

Jaýlaryň arkasyna "gizlenen" pyýadalar
Jaýlaryň arkasyna "gizlenen" pyýadalar

Köçeler diňe bir awtoulaglar üçin ýapylman, eýsem bu ýapylan köçelerden pyýadalar hem geçip bilmeýärler. Olar hatda bu köçeleriň gyralarynda hem görünmeli däl.

Eli rasiýaly adamlar ýapylan köçelerden geçmekligi ýa-da şol köçelerdäki awtobus duralgasyna barýan pyýadalardan olaryň köçeden görünmez ýaly ýerde bukulmaklaryny talap edýärdiler. Pyýadalaryň käbirlerine baglaryň arkasynda bukulmagy masalahat berilse, käbirlerine ýerasty geçelgä ýa-da golaýdaky binalara girmek tabşyrylypdyr.

Pyýadalaryň bu ýagdaýdan nägileliklerini bildirýänleri hem bar. Nägileligini bildirýänlere gödek jogap berilýän halatlary seýrek däl. Elbetde, ýagdaýy düşündirjek bolýan howpsuzlyk işgärleri hem bar.

Mundan başga-da ýapylýan köçeleriň golaýynda awtoulaglary hem goýmak gadagan. Hatda bu awtoulaglar ýörite duralgada duran hem bolsalar, olary aýyrmak talap edilýär. Kähalatda bolsa köçe ýapylmagyna birnäçe sagat öňünden awtoulaglar ýapyljak köçeleriň golaýlaryndan aýrylyp başlanýar.

Polisiýanyň ýol gözegçilik gullugynyň ýörite awtoulaglary gije ýa-da daňdan aýlanyp, ýörite ses beýgeldiji enjamlardan awtoulagyň nomerini gygyryp aýdyp, şol awtoulagy aýyrmagy talap edýärler. Eýesi tapylmadyk awtoulag bolsa ewakuatorlar bilen başga bir ýere geçirilýär.

Garaşsyzlyk baýramy mynasybetli geçiriljek köpçülikleýin çäreleriň sany barada maglumat ýok. Emma paýtagtda geçen ýyllardaky ýaly bu baýram mynasybetli ençeme çärelerdir, açylyş dabaralarynyň geçirilmegine garaşylýar.

Ýene-de ýükle

Iň soňky teswirler

XS
SM
MD
LG