2025-nji ýylyň maýynda Wladimir Putin Gyzyl meýdanda harby ofiserleriň hatarynyň öňünden geçip barýarka, rus prezidentiniň gorag toparynyň bir agzasynyň gara mata bilen bölekleýin örtülen adaty bolmadyk ýaragy saklap durandygy göze ilipdi.
Şol enjam göze ileninden bäri, guýruk ganatlarynyň ýerleşişi şol görnüşe meňzeýän dronlaryň öňüni alyş bu enjamyň birnäçe nusgasy Ukrainanyň söweş meýdanlarynda dronlary urup düşürýän ýaly bolup görünýän wideolarda görkezildi.
Bu öňüni alyş enjam “Elka” ("Arça") diýlip atlandyrylýar we ady aýdylmaýan Moskwa kompaniýasy tarapyndan öndürilýär. Häzirki wagtda bu enjam Russiýanyň harby güýçleri tarapyndan giňden ulanylmaga taýýarlanýan ýaly görünýär; ol kiçi gözegçilik dronlaryna we bomba daşaýan FPV — birinji şahsyň görnüşi arkaly dolandyrylýan — dronlara garşy serişde hökmünde görülýär.
Süýüm-optiki kabeller arkaly dolandyrylýan FPV dronlary 2024-nji ýylyň başynda Ukrainada ilkinji gezek peýda bolaly bäri, olara garşy göreşmek tas mümkin däl diýen ýaly hasaplanylýar.
“Elka” partlaýjy söweş kellejigini götermeýär. Ol duşman dronlarynyň korpusyny urgy pursadynda döwüp-parçalamak üçin öz tizligine we, görnüşinden, berkidilen, tikenli burun bölegine daýanýar.
X görnüşli ganatly bu öňüni alyş enjam sapança görnüşindäki goýberiji gurluşdan atylyp goýberilýär. Habarlara görä, onda adam operatorynyň uçýan nyşany “gulplap” işe girizýän nyşana alyş ulgamy bar.
Goýberilen öňüni alyş enjam soňra 1,6 kilometre çenli aralykda ýerleşýän drona özbaşdak ugrugyp bilýär. “Atyň we unudyň” görnüşindäki bu ulgam ulanyjy bilen aragatnaşygyň zerurlygyny aradan aýyrýar; bu bolsa onuň uçuş wagtynda elektron taýdan basylyp ýatyrylyp bilinmeýändigini aňladýar.
Meşhur “Drone Wars” sosial media sahypasyny ýöredýän Monika Ahlborn Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna “Elka”-nyň görünýän üstünliginiň “ýönekeýlik, [pes] çykdajy we awtonomlyk” bilen bagly bolmagy ähtimaldygyny aýtdy. Enjamyň anyk bahasy tassyklanyp habar berilmändir, emma käbir çaklamalara görä, bir howa korpusynyň bahasy 500 dollar töwereginde bolup biler.
“Bu ulgam deňeşdireniňde ýeňil, göterip bolýan we arzan ýaly görünýär. Bu bolsa ony diňe ýokary ähmiýetli howa goranyş serişdeleri bilen çäklendirmezden, bölümler derejesinde köpeldip ulanmaga mümkinçilik berýär” diýip, dron boýunça bilermen Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy. Şeýle hem Ahlbornuň bellemegine görä, “atyň we unudyň” nyşana alyş ulgamy “ýokary depginli şertlerde operatoryň üstündäki ýükleri azaldýar”.
Enjamyň kemçiliklerini hem öz içine alýan diýilýän okuw gollanma kagyzynda “Elka”-nyň ýasalan materialyny göz öňünde tutup, bu enjamyň seresaply ulanmalydygy aýdylýar. Şol kagyzda enjama diňe gündiz wagty we gurak howada peýdalanyp bolýandygy hem görkezilýär.
Iň möhüm tarapy, şol gollanma operatorlara nyşany diňe açyk ýa-da bulutly asmana garşy fonda “gulplamagy” maslahat berýär. “Elka”-nyň söweşde ulanylyşyny görkezýän wideolarda onuň birmeňzeş, üýtgewsiz uçuş ugry bilen, boş asman fonunda uçýan dronlary yzarlap ýok edýändigi görünýär. Emma ýerden pes we üýtgäp durýan ugur bilen, çylşyrymly fonda uçýan FPV drony rus enjamynyň nyşana gulplamagyny kynlaşdyryp biler.
Ukrainada süýüm-optiki FPV dronlaryna garşy çäre hökmünde 3,5–4 metre çenli açylýan torlary atýan tor ýaraglary ulanylyp başlandy. Bu tor ýaraglary iň köp 30 metr aralykda duşman dronlaryny tora salyp, ýere gaçyryp bilýär we olaryň bahasy 200 dollardan hem az.
Ukrain goşunlaryny drona garşy enjamlar bilen üpjün edýän çehiýaly “Wings of the Phoenix” birleşiginiň ýolbaşçysy Ýan Ružička Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna ukrain esgerlerine takmynan 500 tor ýaragyny gowşurandygyny we bu enjam arkaly duşman dronlarynyň takmynan 40-synyň “öldürilendigi” barada eşidendigini aýtdy. Emma ol şeýle belleýär: “Bu iň soňky mümkinçilik ýaragydyr — ähli beýleki çäreler başa barmadyk, duşman drony bolsa esgere ýa-da pozisiýa tarap uçuşynyň iň soňky tapgyryna giren mahaly ulanylýar.”
Onuň aýtmagyna görä, tor ýaraglary ýollaryň we geçelgeleriň ýanynda garaşma ýagdaýynda durup, hereket alamatlaryna garaşýan gorkunç “garawul” dronlaryny ýerinde hereketsiz galdyrmak üçin hem ulanylypdyr.
Ukrainanyň 93-nji mehanizirlenen brigadasynyň metbugat ofiseri Iryna Rybakowanyň aýtmagyna görä, ýokary töwekgelçilikli missiýalarda tor ýaraglary indi drona garşy taktikanyň durnukly bölegine öwrüldi.
“Biz ähli ýaraglary özümiz bilen alyp gidýäris” diýip, Rybakowa front liniýalarynyň golaýynda ulag sürülýän ýagdaýy gürrüň berende Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy. “Pulemýotlardan başga-da, bizde aw tüpeňleri, şeýle hem [Ukrainanyň] Ptaşka kompaniýasynyň öndürýän kiçi tor goýberijileri bar.” Ol hem pistolet görnüşli tor ýaraglaryny goranyşyň “iň soňky mümkinçilik” gatlagy hökmünde häsiýetlendirýär.
Tor ýaraglarynyň söweşde üstünlikli ulanylyşynyň resmileşdirilen azyndan bir mysaly 2025-nji ýylyň ahyrynda bellige alyndy. 2026-njy ýylyň aprelinde düşürilen söweş wideosynda bolsa ukrain ýörite güýçleriniň esgeriniň bir dron onuň pozisiýasyny yzarlap ýörkä, tor ýaragy bilen tüpeňiň arasynda gezekleşip hereket edýändigi görünýär.
Ružička Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna tor ýaraglaryna bolan islegiň artýandygyny aýtdy. “Harbylardan meniň üpjün edip biljegimden has köp haýyş gelýär” diýýär, emma şol bir wagtda birinji nesil enjamlarynyň kemçilikleriniň aýdyňdygyny hem goşýar.
Onuň aýtmagyna görä, bir okly tor ýaraglaryny täzeden doldurmak gaty haýal bolup, esgerleriň aw edýän drony urup düşürmek üçin iş ýüzünde diňe bir mümkinçiligi bolýar. Söweş meýdanynyň beýleki weteranlary bolsa tor ýaraglarynyň “wagtlaýyn höwes” bolandygyny, basylyp ýatyryp bolmaýan FPV dronlaryna garşy uzak möhletli çözgüt gözlegi dowam edýän mahaly olaryň kem-kemden ulanyşdan çykyp biljekdigini çaklaýarlar.