On müňlerçe eýranly ýurduň berk liniýaly syýasatyň tarapdarlaryna seýrek, ýöne düşnükli ýüzlenme bilen onlaýn petisiýa gol çekdiler: ABŞ-na garşy söweşe özüňiz gatnaşyň diýdiler.
Karzar onlaýn platformasynda peýda bolan petisiýa bir günüň dowamynda 100 müňden gowrak adam gol çekdi - we bu san artmagyny dowam etdirýär. Petisiýada Eýranyň ultrakonserwatiw Paýdari fronty syýasy fraksiýasynyň agzalarynyň ýurduň günorta söweş zolaklaryna iberilmegi talap edilýär we olara ABŞ-nyň howa hüjümleriniň esasy ünsi gönükdirilen "ýerdäki hakykatlary has gowy düşünmek" maslahat berilýär .
Bu kampaniýa Paýdari frontynyň Eýran bilen ABŞ-nyň arasyndaky islendik gepleşike garşy çykmagyna jogap boldy, bu gepleşikler Amerikanyň hüjümleri Eýranyň günorta kenarýaka şäherlerine urlanda-da dowam etdi.
Petisiýa gol çekijiler, dowam edýän söweşlere bolan gahar-gazaplarynyň çuňňurdygyny mälim etmek bilen günortadaky ýagdaýlar barada göni tejribesi bolmadyk berk liniýaly toparlaryň adaty adamlaryň durmuşyny howp astyna salyp, uzak aralykdan karar kabul edýändiklerini öňe sürýärler.
Eýranyň häkimiýetleri ýurduň günortasynda alty gije dowam eden howa hüjümlerinde takmynan 40 adamyň öldürilendigini aýdýarlar we Waşingtony raýat infrastrukturasyny bombalamakda aýyplaýarlar. ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM) Eýranyň harby mümkinçiliklerini pese gaçyrýandygyny aýdýar.
Şeýle hem internetde geçirilýän kampaniýada Hamid Rasaei, Amirhüseýin Sabeti we Mahmud Nabawian ýaly gepleşiklere garşy çykýan kanun çykaryjylary Pars aýlagynda, Bandar Abbas port şäheriniň golaýynda ýerleşýän Hormuz adasyna ibermek talap edilýär.
Ýerli metbugat hem eýranlylaryň arasynda uruş we Eýranyň günortasyndaky weýrançylyklar bilen baglanyşykly artýan nägileliklere ünsi çekdi.
Tähranda ýerleşýän reformaçy gündelik gazet "Sazandegi" hem petisiýa boýunça teswirinde "öýünde kondisioneriň aşagynda oturyp, Hormuz adasyndaky gyzgyn yssyda esgerler üçin urşy kesgitläp bolmaz" diýip ýazdy.
Makalada aýdylyşy ýaly bu kampaniýa internetdäki dawa-jenjel däl-de, eýsem adamlaryň hakyky jemgyýetçilik gaharynyň nyşany bolup, adamlar elektrik ulgamlarynyň zyýanyndan we tomusky elektrik togunyň zalym kesilmeginden millionlarça dollar zyýan çekip, indi urşuň netijelerini teoriýaçylarynyň hem çekmegini isleýärler.
"Jomhuri-ye Eslami" atly merkezçi gazet hem şuňa meňzeş bir bellik edip, "uruş barada gygyrýanlaryň we gepleşikçileriň abraýyny peseldýänleriň" özleriniň günorta iberilmelidigini ýazdy.
Olaryň liderleriniň 1980-nji ýyllarda Eýran-Yrak urşy döwründe frontdan gaçyp, soň söweş meýdanynyň gahrymany derejesini alandyklary, munuň bolsa satira üçin esas bolandygy makalada bellendi.
Radikallar köp seslenýär, ýöne olaryň güýji barmy?
“Paýdari fronty” bilen ýakyn berk liniýaly şahslar 28-nji fewralda ABŞ-Ysraýylyň bilelikdäki hüjümlerinde öldürilen öňki Ýokary Lider Aýatolla Ali Hameneýiniň ölümi sebäpli ABŞ-dan ar almak baradaky çagyryşlaryny güýçlendirdiler we Waşington bilen gepleşikleriň dowam etdirilmegini ret etdiler.
Onuň kanun çykaryjylary prezident Masud Pezeşkiany, daşary işler ministri Abbas Arakçini we Eýranyň baş gepleşikçisi wezipesini ýerine ýetirýän Parlamentiň başlygy Mohammad Baker Kalibafy Waşington bilen gepleşikleri geçirmek üçin eden tagallalary üçin berk tankyt etdiler.
Parižde ýaşaýan analitik Reza Alijani berk liniýalylaryň täzelenen sesini şu aýyň başynda Hameneýiniň jaýlanyş dabarasynyň yzýany gelen täsir hökmünde häsiýetlendirdi, bu bolsa köne ýaralary täzeden açyp, olara öz berk garaýyşlaryny öňe sürmek üçin platforma berdi.
Olar bitewi bir blok däl diýip, ol aýtdy; käbirleri gepleşik toparynyň bäsdeşleri, beýlekileri Hameneýiniň öz garaýşy bilen gabat gelýän apokaliptiki dünýägaraýşa eýe, käbirleri bolsa diňe şu pursatyň täsiri astynda galýarlar diýip, Alijani Ysraýylyň aralaşmagy we Orsýetiň bähbitleri-de şowhuny güýçlendirip biler diýip aýtdy.
Şeýle-de bolsa, Alijani özleriniň ritorikasyna garamazdan, berk liniýanyň tarapdarlarynyň ýokarky derejede hakyky häkimiýete eýe däldigini belledi. Ol Milli Howpsuzlyk boýunça Ýokary Geňeşiň içinde harby, syýasy we tehnokrat şahslaryň Waşington bilen gepleşiklere ses berendigini öňe sürdi.
Edaralaryň sanlary köpçülige mälim boldy
Assambleýasynyň başlygynyň orunbasary Aýatolla Alireza Arafi resmileri gepleşikleri bes etmäge we geçen aý iki tarap parahatçylyk ylalaşygyny baglaşanda söweşleri bes etmek maksady bilen gol çekilen özara düşünişmek memorandumyny - güýjüni ýitiren diýip, hasaplamaga çagyrdy.
Yslam respublikasynyň esaslandyryjysynyň agtygy Ali Homeýni ýakynda gepleşikler arkaly parahatçylyk gözleýän islendik adamyň "dönükdigini" aýtdy.
Bu sözler urşuň bahasyny töleýän we parahatçylyk isleýän ýönekeý eýranlylaryň arasynda garşylyk döretdi.
Reformaçy žurnalist Milad Alawi X-de parahatçylyk bilen urşuň arasynda karar kabul etmeli adamlaryň - münberlerden durýan resmileriň däl-de, Eýran halkynyň bolmalydygyny we konstitusiýanyň 6-njy we 59-njy maddalarynda göz öňünde tutulan gepleşik geçirmek barada referendum geçirilmegine çagyrýandygyny ýazdy.
Ol Homeýni agtygy ýaly adamlaryň sözleri däl-de, halkyň islegi "soňky sözdür" diýip ýazdy.
Kalibaf dartgynlylyga garamazdan, Waşington bilen gepleşikleri dowam etdirmegi gorady we gepleşikleriň boýun egmek däl-de, uruş bilen birlikde milli bähbitleri goramak strategiýasynyň bir bölegidigini aýtdy.
Alijani Ýokary Lider Mojtaba Hameneýiniň gepleşikler baradaky geçen aýdaky beýanatyna salgylanyp, Hameneýiniň gepleşikleri açyk ýagdaýda ret etmek, şol bir wagtyň özünde ABŞ bilen aşaky derejelerde gönüden-göni gepleşiklere sessiz rugsat bermek bilen iki taraplaýyn çemeleşmäni kabul edýändigini öňe sürdi.
Alijani şeýle dowam etse, berk ritorika garamazdan, Eýranyň infrastrukturasy we jemgyýetçilik ykbaly häzirlikçe Hormuz gapma-garşylygynyň girewi bolup galsa-da, gepleşikleriň dowam etjekdigini aýtdy.
Ol gapma-garşylygyň gepleşiklere gaýdyp gelmekden soň ýene-de gutarmagyna garaşýar, sebäbi iki tarap hem harby çözgüdi netijeli hasap etmeýär we mundan beýläk jogap hüjümlerinden soň, gepleşikleriň täzeden başlanmagy mümkin diýýär, ABŞ-da prezident Donald Trampyň çemeleşmesine "gowşak goldaw" berilýändigini, Eýranyň hem agyr ykdysady kynçylyklarda galýandygyny belleýär. Onuň aýtmagyna görä, berk syýasatyň tarapyndaky sesler ahyrsoňy sem bolar.
Bu, şu hepde "Jomhuri-ye Eslami" gazetiniň günorta Eýrana edilýän hüjümleriň ýol heläkçilikleri ýaly adaty ýagdaýa öwrülmeginiň howpy barada duýduryp, çap eden habaryna bagly boldy.
Ol gepleşikleriň şowsuzlyga uçramagynyň - doly möçberli urşuň gaýdyp gelmegine deň boljagyny - munuň Ysraýylyň isleýän zadydygyny aýtdy we dini liderleri garşydaşlaryň islendik delillerini ret edip, gepleşikleri üstünlige tarap itermäge çagyrdy.
Ol Hormuz bogazynyň ýanyndaky Bab-el-Mandeb bogazyny hem ýapmak baradaky çagyryşlarda ýaran bolup görünmäge synanyşýan daşary ýurtly aktýorlaryň täsiriniň bardygyny öňe sürdi - bu Orsýete gizlin salgylanma boldy- we resmileri Eýrany urşuň bosagasyndan saklamak üçin şeýle aralaşmalara gönüden-göni garşy durmaga çagyrdy.
Bab-el-Mandeb bogazy Arap ýarymadasynda Ýemen bilen we Afrika şahynda Jibuti we Eritreýanyň arasyndaky ýene bir esasy global deňiz ulag geçelgesidir.
Analitikler Eýranyň dünýäde deňiz nebitiniň takmynan 10 göteriminiň geçýän Bab-el-Mandeb bogazyndaky gämi gatnawlaryny nyşana almak üçin Ýemendäki "Huti" ýaran güýçlerini mobilizasiýa edip bilmeginden howatyrlanýarlar.