Wilnýus Merkezi Aziýadan zähmet migrasiýasy boýunça öz garaýşyny gaýtadan gözden geçirýär. Sentýabr aýynda Gyrgyzystanda we Özbegistanda Litwada işe ýerleşmek boýunça arzalary kabul etmek işi togtadyldy, 1-nji noýabrdan başlap Gyrgyzystanda, Özbegistanda we Gazagystanda bu ýurt bilen bagly wiza merkezleri doly ýapylýar. Resmiler bu ädimi dolandyryş işleriniň aşa köpelmegi we howpsuzlyk töwekgelçilikleri bilen düşündirýärler. Bularyň hemmesi Litwanyň musulman jemgyýetine gönükdirilen birnäçe wakanyň fonunda bolup geçýär. Merkezi Aziýaly migrantlar üçin Russiýa garanyňda meşhur alternatiwa öwrülen bu ýurtda nämeler bolup geçýär we bu ýagdaýda aşa sagçy syýasatçylar hem-de saýlawlar nähili rol oýnaýar?
Metjitdäki doňuz kellesi we ondan soňky wakalar
11-nji sentýabrda Litwanyň ikinji uly şäheri bolan Kaunasdaky Ramybės seýilgähinde ýerleşýän metjitde gysga wagtyň içinde tutuş ýurt boýunça giňden ara alnyp maslahatlaşylan bir waka boldy. Adamlar ybadat etmek üçin ýygnanan wagty, metjidiň ýanyna motosiklly baýkerler topary geldi. Ýerli metbugat habarlaryna görä, olaryň sany ýüz adam töweregi bolupdyr. Olar binany daşyndan gurşap aldylar, gaty ses bilen aýdym aýtdyrdylar, "Litwa!" diýip gygyrdylar we ybadat edýän adamlaryň üstünden doňuz kellesini ýokary galdyryp sakladylar.
Ybadat tamamlananda, ýygnanan adamlar baýkerlere "Allahu akbar!" diýip jogap berdiler. Ýakyn töwerekde polisiýanyň azyndan alty toparynyň nobatçylyk edendigi sebäpli, fiziki çaknyşyk bolup geçmedi. Ilki bilen, polisiýanyň reaksiýasy adaty ýagdaý bolan ýaly boldy, olar ýygnanyşyk düzgünleriniň bozulmagy boýunça administratiw iş gozgadylar. Emma üç gün geçenden soň, resmiler ýigrenji döretmek we dini dessurlaryň ýerine ýetirilmegine päsgelçilik bermek aýyplamalary boýunça derňew işine başladylar.
Baýkerleriň bu hereketi uly täsir döredip, halkara metbugatynda habarlaryň baş sahypalaryna çykdy. Syýasatçylar öz pikirlerini aýtmaga howlukdylar: prezidentiň geňeşçisi Deýwidas Matulionis bu hereketi prowokasiýa diýip atlandyrdy, Kaunas arhiýeparhiýasynyň wekili bolsa musulmanlaryň din azatlygyny goramak üçin çykyş etdi. Şeýle-de bolsa, Litwanyň içeri işler ministri Martynas Katelinas metjitdäki wakalaryň migrasiýa bilen baglanyşykly jemgyýetçilik dartgynlylygynyň artýandygyny görkezýär diýip, diskussiýanyň soňky äheňini kesgitledi.
"Adamlar üýtgeşmeleri öz gözleri bilen görýärler — köçelerimiz şu gün on ýa-da ýigrimi ýyl ozalkysyndan düýbünden tapawutlanýar. Biz bu üýtgeşmeleriň bolmaýandygyny öňe sürüp ýa-da adamlaryň aladalaryna we biynjalyklygyna göz ýumup bilmeris" diýip, Katelinas belledi.
Ministr Litwanyň howpsuzlyk gulluklaryny, özüniň "kontroldan çykan migrasiýa" diýip häsiýetlendiren ýagdaýy boýunça baha bermäge çagyrdy.
Ministriň beýanatlaryndan bir gün geçenden soň — 15-nji sentýabrda — Litwada täze düzgün güýje girdi. Katelinas Migrasiýa departamentine, geljek dört aýyň dowamynda daşarky wiza merkezlerine gelýän ýüzlenmeleriň sanynyň olaryň işlemek mümkinçiliginden (kuwwatyndan) geçip-geçmeýändigini anyklamak üçin her aýda barlag geçirmegi tabşyrdy. Eger mümkinçilikden geçilse, ýüzlenmeleri kabul etmek togtadylmalydy. Bu düzgün, şol sanda iş rugsatnamalary üçin ýüzlenmeler ýaly, "ileri tutulmaýan" kategoriýadaky ýüzlenmelere degişlidi. Netijede, Gyrgyzystan, Özbegistan we Zimbabwe ýurtlaryndaky wiza merkezlerinde täze ýüzlenmeleri kabul etmek togtadyldy.
Soňra, 23-nji sentýabrda Katelinas has berk çäräni yglan etdi: 1-nji noýabrdan başlap, Gyrgyzystan, Özbegistan we Gazagystan, şeýle hem Bosniýa we Gersegowina ýurtlarynda (bularyň hemmesi ilatynyň köpüsi musulmanlardan ybarat bolan ýurtlardyr) daşarky wiza merkezleri doly ýapmak tabşyryldy. Bu gezek ministr sebäp hökmünde ýüzlenmeleriň sanyny däl-de, eýsem howpsuzlyk bilen baglanyşykly aladalary öňe sürdi.
"Howpsuzlyk töwekgelçiliklerine we terrorçylyk howpuna baha berenimden soň, bu ýurtlarda şeýle desgalary saklamak üçin hiç hili esas görmeýärin. Döwlet howpsuzlyk departamenti potensial terrorçylyk howplary barada duýduryş berende we Merkezi Aziýadan gelýän, radikal garaýyşly ýa-da terrorçylyk bilen baglanyşygy bolan şahslary eýýäm anyklan mahaly, döwlet töwekgelçiligiň hakyky hadysa öwrülmegine garaşyp bilmez" diýip, Katelinas aýtdy.
Daşary işler ministrligi soňra Gazagystanyň, Gyrgyzystanyň we Özbegistanyň raýatlarynyň ýaşaýyş rugsatnamasy üçin ýüzlenmelerini Litwanyň özünde, ýa-da Azerbaýjanda tabşyryp biljekdiklerini yglan etdi.
Diňe bir 'duýgularyň joşguny' däl
Kaunas metjidindäki hadysa ýurduň musulman jemgyýetine gönükdirilen soňky döwürdäki ýeke-täk waka däldir. Ertesi gün şol şäherde ýerli ýaşaýjy pakistanly bir adama hüjüm etdi; iki gün geçenden soň Wilnýusda köpçüligiň öňünde Gurhan ýakyldy; şeýle hem Litwanyň Musulmanlar geňeşiniň muftisi Aleksandras Beganskas özüne haýbat atylandygyny habar berdi. Şol bir wagtyň özünde, Döwlet howpsuzlyk departamenti ýakyn geljekde musulman jemgyýetine we olaryň desgalaryna garşy zorlukly jenaýatlaryň töwekgelçiliginiň artjakdygy barada duýduryş berdi.
Litwanyň parlamentiniň agzasy Matas Maldeikis munda migrantlardan nägilelikden has çuňňur bir zady görýär.
"Bu ýerde ähli zady görüp bilersiňiz: dini duýgular, musulmanlara garşy garaýyşlar, gomofobiýa we başgalar; esasanam, bu garaýyşlary kimleriň ýaýradandygyna seredeniňizde. Men şeýle adamlara hemişe prowokator hökmünde garaýaryn. Olaryň prowokasiýasy hem şowly boldy: häzir bu barada gürrüň edişimiz, olaryň adamlaryň duýgularyndan peýdalanyp bilendiklerini görkezýän iň gowy subutnamadyr" diýip, Maldeýkis belledi.
Litwanyň prezidenti Gitanas Nauseda hem şoňa meňzeş garaýşy paýlaşýar. Ýerli LNK teleýaýlymyna beren interwýusynda ol, dini jemgyýetler bilen baglanyşykly soňky wakalaryň tötänleýin ýüze çykan duýgy joşgunlary däl-de, eýsem meýilnamalaşdyrylan hereketler bolup biljekdigini aýtdy. Ol, haýsydyr bir "Gündogar ýurtlarynyň" munuň aňyrsynda durup biljekdigini çaklady, ýöne haýsy ýurtlardygyny anyklaşdyrmady.
"Hökümet migrasiýa meselesiniň gözegçilikden çykmagynyň öňüni almak üçin mümkin bolan ähli çäreleri görmelidir. Migrasiýa meselesi möhüm mesele — muny inkär etmeýärin — ýöne bu mesele doňuz kellelerini ulanmak ýaly usullar arkaly däl-de, gönümel ýol bilen çözülmelidir" diýip, Nauseda aýtdy.
Adam hukuklary we migrasiýa ugurlarynda işleýän "Diversity Development Group" guramasynyň jemgyýetçilik syýasaty boýunça geňeşçisi Karolis Žibas hem meseläniň köküniň jemgyýetiň özünde däldigine ynanýar. Onuň pikiriçe, syýasatçylar soňky döwürde migrantlara howpsuzlyga, medeniýete we litwa milliligine abanýan howp hökmünde garap başladylar we şol gorkyny ýurduň ýaşaýjylaryna hem geçirdiler.
"Munuň netijesinde Kaunas şäherindäki metjit bilen baglanyşykly bir waka ýüze çykdy; men muny yslamofobiýa häsiýetli hereket diýip häsiýetlendirerdim. Şeýle-de, elbetde, ýakyn wagtda köpçülikleýin migrasiýa garşy protestleriň — bu düşünjäniň nämäni aňladýandygyna garamazdan — şaýady bolarys. Gorky syýasaty we migrasiýanyň medeni özboluşlylyga howp salýandygy baradaky emeli ýol bilen döredilen düşünje bilen häsiýetlendirilýän şeýle ýagdaýda, Litwanyň hökümeti migrasiýa syýasatynda kem-kemden çäklendirmeleri girizip başlady" diýip, Žibas aýdýar.
'Migrasiýa Litwa üçin möhüm, munuň bilen ýaşaşmaly bolar'
Geçen ýyl geçirilen umumyýewropa "Eurobarometer" barlagyna görä, litwalylaryň 67 göterimi gözegçiliksiz migrasiýa barada alada edýär. Bu bolsa daşary ýurtlularyň ilatyň ondan bir böleginden hem azyny düzýän ýurdunda bolup geçýär.
"Men tomaşaçylaryň ýurtda nämeleriň bolup geçýändigine — näçe adamyň gerekdigine we ýene-de näçesiniň geljekdigine — düşünip bilmezligiň nähili duýgudygyna düşünmäge synanyşmagyny isleýärin. Syýasatçylar hut şeýle duýgulardan peýdalanýarlar. Şonuň üçin hem hökümetiň etmeli iň möhüm işi, ýurtda migrasiýanyň aýdyň bir logikasynyň bardygyny görkezmekdir" diýip, parlament agzasy Maldeýkis aýdýar.
Emma munuň Merkezi Aziýa bilen nähili baglanyşygy bar? Häzirki wagtda Litwada 200 000-den gowrak daşary ýurtly ýaşaýar. Olaryň köpüsi Ukrainadan, Belarusdan we Orsýetden gelenlerdir. Ondan soňky orunda Merkezi Aziýa ýurtlaryndan baran adamlar durýar we olaryň Litwadaky sany ýyl-ýyldan artýar. Meselem, 2026-njy ýylyň 1-nji sentýabryna çenli Litwada Özbegistanyň 12 000-den gowrak raýaty bardy, bu iki ýyl ozalky görkeziji bilen deňeşdirilende 50% ösen sanlary görkezýär.
Täjigistanyň, Gyrgyzystanyň we Gazagystanyň raýatlaryny hem goşanyňda, ýurtda Merkezi Aziýadan gelenleriň sany takmynan 29 000 adama ýetýär. Olaryň tasdan hemmesi işlemek üçin gelenlerdir.
"Öňler bu ýere ukrainler gelýärdi. Indi bolsa, düşnükli sebäplere görä, olar gelmeýärler: erkekler uruşda. Ukrain zenanlary bar, ýöne — şeýle diýeliň — 'erkek işlerini' etjek adam ýok. Şonuň üçin hem telekeçilerimiz Merkezi Aziýa tarap nazar aýlaýarlar we ol ýerde işlemäge höwesli hem-de ukyply adamlary görýärler" diýip, parlament agzasy Maldeýkis aýdýar.
Litwanyň ilaty üç milliondan az bolsa-da, ýurtda ýerli iş güýjüniň ep-esli derejede daşary ýurtlara çykyp gitmegini syn etse bolýar. Ýaş litwalylar has gowy durmuş gözleginde köpçülikleýin ýagdaýda beýleki ÝB ýurtlaryna gidýärler. Ýerli syýasatşynas Bernaras Iwanowas bu ýagdaýy ägirt uly demografik mesele hökmünde häsiýetlendirýär. Onuň sözlerine görä, ýurda we onuň ykdysadyýetine iş güýji zerurdyr. Netijede, häzirki wagtda Litwanyň biznesi migrant işçilere, şol sanda esasan hem Merkezi Aziýadan gelenlere uly derejede bil baglaýar.
Litwanyň musulmanlar geňeşiniň muftüsi Aleksandras Beganskas meseläniň diňe bir migrasiýa ýagdaýynyň özi bilen bagly däldigini aýdýar.
Beganskas şeýle diýýär: "Adamlar assimilýasiýa howpuny — Merkezi Aziýalylaryň däl-de, hut litwalylaryň özleriniň assimilýasiýa howpuny — duýýarlar diýip bileris. Bu diňe bir etniki assimilýasiýa meselesi däl; olar dini howpy hem duýýarlar, has takygy, Litwanyň yslamlaşmagyndan howatyrlanýarlar."
Beganskasyň sözlerine görä, Merkezi Aziýadan gelen migrantlara bildirilýän esasy tankyt, olaryň ýerli durmuşa uýgunlaşmaga isleginiň ýoklugy, hususan-da, ýurduň dilini öwrenmek üçin hiç hili tagalla etmezlikleridir.
Syýasatşynas Bernaras Iwanowas dil meselesiniň hakykatdanam bardygyny ykrar edýär. Emma ol Litwanyň dilini öwrenip bilmedikleriň diňe bir Merkezi Aziýadan gelen adamlar däldigini belleýär. Ol häzirki wagtda Wilnýusda rus diliniň has köp eşidilýändigini, munuň bolsa bölekleýin beloruslaryň, ukrainleriň we ruslaryň özleriniň köpçülikleýin gelmegi bilen baglanyşyklydygyny nygtaýar. Iwanowas bu ýagdaý üçin täze gelenleri däl-de, döwleti günäkärleýär.
"Migrasiýa Litwa üçin möhüm ykdysady mesele, şonuň üçin kärdeşlerimiz ony ýöne bir arzuw bilen ýok edip bilmezler, olar nähili bolsa-da, bu ýagdaý bilen ýaşamaly bolýarlar. Emma olar köplenç çözgütleri bir zady ýitiren ýerlerinde däl-de, diňe ýagtylygyň iň güýçli düşýän ýerinde gözleýärler. Häzirki wagtda olar ýagtylygyň düşýän ýerine seredýärler, ýöne hakyky ýitgi integrasiýa babatdaky möhüm ugurda — ýagny immigrantlar bilen jemgyýetiň özara gatnaşygynda ýüze çykdy. Sebäbi başga ýol ýok: globallaşmany ýalaňaç elleriňiz bilen saklap bilmersiňiz" diýip, Iwanowas belleýär.
Merkezi Aziýadan gelen migrantlara howpsuzlyk üçin wehim hökmünde garalýarmy?
Dil, din we uýgunlaşma — bu meseleler Litwada ençeme ýyl bäri ara alnyp maslahatlaşylýar. Emma sentýabr aýynda Merkezi Aziýadan gelen migrantlar baradaky söhbetdeşlik başga bir derejä ýetdi: içeri işler ministri radikalizm we terrorçylyk howpy barada gürrüň edip başlady. Howpsuzlyk gulluklary hakykatdanam näme diýýär?
Litwanyň Döwlet howpsuzlyk departamenti, Merkezi Aziýadan gelenleriň arasynda radikal garaýyşly adamlaryň bardygyny tassyklasa-da, olaryň sanynyň köp däldigini belleýär.
Milli goranmak ministrliginiň ýanyndaky Ikinji barlag departamentiniň 2025-nji ýyldaky hasabatynda bellenilişine görä, 2023-nji we 2024-nji ýyllar aralygynda şol sebitden bolan bäş raýat Litwa üçin howpsuzlyk wehimi hökmünde kesgitlenipdir. Terrorçylyk bilen baglanyşygy sebäpli ýene bäş adama ýaşaýyş rugsadyny ýa-da wiza bermezlik barada teklipler girizilipdir. Şeýle-de bolsa, howpsuzlyk gulluklary terrorçylyk hüjümini meýilleşdirýän hiç kimi tapmandyrlar.
Başgaça aýdylanda, gürrüň şol döwürde Litwada ýaşan Merkezi Aziýadan gelen 20 müňden gowrak migrantyň arasyndaky on iki töweregi adam barada barýar. Häzirki wagtda häkimiýetler göni we işjeň howp barada däl-de, eýsem töwekgelçilikler barada gürrüň edýärler.
"Musulman migrantlaryň sanynyň artmagy Litwa üçin täze kynçylyklary döredýär, barha köpelýän musulman jemgyýeti, ähtimal, doga-ybadat üçin ýerleriň ýetmezçiligi we dil päsgelçilikleri bilen ýüzbe-ýüz bolar. Bu jemgyýetiň agzalarynyň aýratyn ýa-da resmi däl ybadat ýerlerini döretmäge çalyşmaklary we radikalizme ýykgyn edýän adamlaryň ýapyk toparlary — ýagny beýleki Ýewropa ýurtlarynyň tejribesiniň görkezişi ýaly, radikallaşma ähtimallygynyň artýan gurşawlaryny — emele getirip başlamaklary örän ähtimal" diýlip, 2025-nji ýyldaky hasabatda bellenilýär.
Kaunasdaky wakalardan soň, Döwlet howpsuzlyk departamenti Litwanyň musulman jemgyýetlerinde radikallaşma ähtimallygynyň bardygyny tassyklady, ýöne häzirki wagta çenli şeýle ýagdaýlaryň hiç biri hasaba alynmady. Howpsuzlyk gulluklary internetde yslamçylyk wagyz-nesihatlarynyň elýeterlidigini göz öňünde tutup, "ýekebara hüjümçi" tarapyndan amala aşyrylýan hüjümleriň töwekgelçiligini hem inkär etmeýärler. Şeýle-de bolsa, edara bu töwekgelçiligiň Kaunasda ýa-da başga ýerde bolsun, ybadat edilýän ýerler bilen gönüden-göni baglanyşykly däldigini nygtady.
Litwanyň musulmanlar geňeşiniň muftisi Beganskas Litwanyň howpsuzlyk gulluklary tarapyndan ýüze çykarylan töwekgelçilikleriň hakyky çeşmesini görkezýär.
"Men şuny aýdyp bilerin: şu günki gün Merkezi Aziýadan gelen adamlardan gelip çykýan radikalizm ýa-da ekstremizm howpy, meselem, Belarusdan, Russiýadan ýa-da Ukrainadan gelen şahslardan gelýän howpdan has pesdir" diýip, Beganskas tassyklaýar.
Migrasiýa departamentiniň maglumatlaryna görä, diňe 2025-nji ýylda Belarusyň 1634 we Russiýanyň 87 raýaty Litwanyň milli howpsuzlygyna wehim salýanlar hökmünde ykrar edilipdir. Munuň bilen deňeşdirilende, iki ýylyň dowamynda Merkezi Aziýa ýurtlaryndan diňe bäş raýat şeýle kategoriýa girizilipdir. Onda näme üçin alada we üns hut şolara gönükdirilýär?
"Eger adamlardan sowal arkaly 'Musulman bilen goňşy bolup ýaşamak isleýärsiňizmi?' diýip sorasaňyz, olar 'Ýok' diýip jogap berýärler. Ýöne 'Durmuşyňyzda haçan-da bolsa bir musulman bilen duşuşdyňyzmy?' diýip sorasaňyz, olar ýene-de 'Ýok' diýýärler. Netije gaty ýönekeý: adamlar hiç haçan görmedik adamlaryndan gorkýarlar. Olaryň maglumat alýan ýeke-täk çeşmesi bolsa köpçülikleýin habar beriş serişdeleridir" diýip, Karolis Žibas aýdýar.
Beýleki täze gelenlerden tapawutlylykda, Merkezi Aziýadan gelen musulmanlar özboluşlylygy bilen tapawutlanýarlar. Mufti Beganskas munuň sebäbini düşündirýär.
"Bu ýene-de ynanç meselesi: musulmanlar ýönekeýje gelip, birwagtlyk ybadat etmegi bes edip bilmezler — ýagny daşary ýurda gelip, musulman bolmagy bes edip bilmezler. Elbetde, bu tarap we faktor käbir aşa sagçy syýasatçylary herekete getirýän sebäp bolup biler" diýip, Beganskas belleýär.
Mesele saýlawlar bilen baglanyşyklymy?
Ýöne näme üçin bu mesele hut häzir şeýle möhüm ähmiýete eýe boldy? Söhbetdeş bolanlarymyzyň hemmesi diýen ýaly şol bir jogaby berýär: saýlawlar ýakynlaşýar. Litwada geljek ýyl ýerli öz-özüňi dolandyryş edaralaryna saýlawlaryň, 2028-nji ýylda bolsa parlament saýlawlarynyň geçirilmegine garaşylýar.
"Litwanyň taryhynda ilkinji gezek migrasiýa meselesi saýlawlaryň esasy mowzugyna öwrülýär. Häzirki wagtda Litwada migrasiýa boýunça gün tertibine kim gözegçilik eder diýen meselede bäsleşik barýar. Şeýle-de, birnäçe syýasatçydan başga ähli syýasy toparlaryň arasynda bu baradaky çekişmeler duýgulara esaslanýar. Olar faktlara däl-de, gorka daýanýar" diýip, Žibas belleýär.
Musulmanlar geňeşiniň muftisi Aleksandras Beganskas hem, syýasatşynas Bernaras Iwanowas hem bu ýagdaýy saýlawlar bilen baglanyşdyrýarlar.
"Litwanyň häkimiýetleriniň alyp barýan syýasaty ýagdaýa görä reaksiýa bildirmekden ybarat. Köplenç syýasatçylarymyz syýasy abraýyny ýitirmezlik üçin belli bir meselelere jogap bermäge ýa-da köpçülikleýin habar beriş serişdelerindäki dartgynlylygy köşeşdirmäge çalyşýarlar" diýip, Iwanowas aýdýar.
"Mundan peýdalanýan syýasatçylaryň bardygyna düşünmeli. Migrantlar barada jemgyýetçilik garaýşynyň nähilidigine hemmeler düşünýär: ýagdaýyň gözegçilikden çykandygy barada duýgy bar. Her bir syýasy toparçada muny örän ýönekeý usul bilen — ýagny delillere däl-de, duýgulara täsir etmek arkaly — öz bähbidine ulanjak adamlar bar" diýip, Matas Maldeikis belleýär.
3-nji oktýabrda Wilnýusda köpçülikleýin migrasiýa garşy miting geçirildi. Parlamentiň agzasy Witautas Sinisanyň ýolbaşçylygyndaky "Milli alýans" partiýasy tarapyndan gurnalan bu çärä takmynan 300 adam gatnaşdy. Gatnaşyjylar daşarky wiza merkezleriniň ýapylmagyny we daşary ýurtly işgärler üçin kwotalaryň azaldylmagyny talap etdiler; hökümet şol talaplaryň birini eýýäm amala aşyryp başlady.
Şol gün parlament binasynyň öňünde ýene bir miting — bu gezek rasizme we migrantlaryň yzarlanmagyna garşy çykyş — geçirildi. Garşylykly protesti gurnaýjylar migrantlaryň we azlyklaryň yzarlanmagyna, şeýle hem jemgyýetçilik giňişliginde rasistik äheňdäki çykyşlara garşy çykýandyklaryny mälim etdiler.
'Bu waka köp adamyň Litwadaky hakyky ýagdaýa gözüni açdy'
Ýöne syýasatçylar näme diýseler-de, ykdysadyýet entegem iş güjüne mätäç bolup galýar. Litwa Merkezi Aziýadan gelýän migrantlaryň akymyny çäklendirýän wagty, musulman däl ýurtlardan gelýän daşary ýurtlular üçin gapylaryny açýar. Meselem, Filippinlerden gelýän migrantlaryň sanynda ep-esli ösüş syn edilýär.
"Ine, meniň aýdýan zadym hem hut şol — migrasiýa babatdaky gapma-garşylykly ýagdaý. Bir tarapdan, migrasiýany azaltjakdygyňyzy we migrantlaryň gelmegini çäklendirjekdigiňizi aýdyp, jemgyýeti köşeşdirýärsiňiz — netijesini görýärsiňiz. Emma şol bir wagtyň özünde, hökümetiň içinde başga migrantlar üçin migrasiýa ýollaryny açýarsyňyz. Sebäbi demografik hakykat şeýle, ýurduň sosial we ykdysady ösüşiniň hakykaty hem şundan ybarat" diýip, Karolis Žibas belleýär.
Indi näme bolar? Söhbetdeş bolnanlaryň hiç biri Litwanyň migrant iş güýji bolmazdan işläp biljekdigine ynanmaýar. Parlament agzasy Maldeýkis ýurtda aç-açan kwotalar, ýagny Litwanyň hakykatdanam näçe adama we haýsy hünärlere mätäçdigi barada açyk diskussiýlaryň geçirilmegini isleýär. Şol bir wagtyň özünde, mufti Beganskas berk çäreleriň ahyrsoňy ters netije berjekdigine ynanýar.
Geliň, meseläniň başyna gaýdyp geleliň. Kaunas metjidindäki ýagdaý migrasiýa syýasatynyň berkidilmegi bilen gönüden-göni baglanyşyklymy?
"Men bu wakalaryň özara baglanyşyklydygyny pikir etmeýärin. Olar diňe köp adamyň gözüni Litwadaky hakyky ýagdaýa açdy" diýip, Beganskas hasaplaýar.
Bu ýagdaý, Orsýetiň berk kanunlar, uruş üçin mejbury harby gulluga çekmek we daşary ýurtlulara garşy güýçlenýän duşmançylykly garaýyşlar ýaly şertleri, zähmet migrasiýasy üçin täze ýollary gözleýän müňlerçe Merkezi Aziýa raýatyna täsir edýär. Indi Litwa hem öz gapylaryny kem-kemden ýapyp başlady.
Litwanyň prezidenti Gitanas Nausėda şeýle diýýär: "Hawa, düýbünden başga medeni gurşawdan gelýän adamlaryň döredýän goşmaça ýüki bilen baglanyşykly meseleler bar, ýöne olar awtomatiki usulda erbet adamlar ýa-da Litwa zyýan ýetirmegi isleýän şahslar däldir. Biz belli bir milletleri ýa-da ýurtlary nyşana alman, eýsem migrasiýanyň umumy akymy meselesine seretmelidiris".
Litwanyň parlamenti (Seimas) häzirki wagtda daşary ýurtlulara diňe iki ýyllyk möhlet bilen iş rugsadyny bermek baradaky teklibi ara alyp maslahatlaşýar, şol möhlet tamamlanandan soň, olar ýurtdan azyndan alty aýlyk möhlete çykmaga borçly bolarlar.
Wilnýusyň migrantlara uly zerurlygy bar. Ýöne şeýle sorag jogapsyz galýar: nähili migrantlara we nähili şertlerde?