Rahmat awgust aýynda Russiýa gaýdyp baranda, diňe ýüküni däl, eýsem iki çagasyny hem ýany bilen alyp gider.
Täjigistandan bolan bu zähmet migrantynyň 7 we 9 ýaşly çagalary soňky birnäçe aýyň dowamynda Russiýada täze okuw ýylyna taýýarlyk gördüler.
"Gelinim obamyzdan bir mugallymy çagyrdy, ol çagalarymyza sapak berdi. Mundan başga-da, göçmezden öň rus dilini ösdürmek üçin çagalar rus teleýaýlymlaryna hem seretdiler" diýip, doly adyny aýtmak islemeýän Rahmat gürrüň berdi.
Russiýadaky mekdebe kabul edilmek üçin Rahmatyň çagalary rus dili boýunça kyn synagdan geçmeli.
"Men Russiýada hemişelik ýaşamak hukugyna eýe we maşgalamy ýanymda ýaşatmak isleýärin. Emma çagalarym synagdan geçip bilmese, olary Täjigistana, ene-atamyň ýanyna ugratmaga mejbur bolaryn" diýip, Rahmat Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy.
Rahmatyň aladalary Russiýada işleýän millionlarça Merkezi Aziýaly migrantlaryň ýüzbe-ýüz bolýan has giň meseläni görkezýär.
1-nji sentýabrda täze okuw ýyly başlananda, Merkezi Aziýanyň öňki sowet respublikalarynyň bäşisindäki ene-atalar çagalaryny Russiýa äkitmelimi ýa-da watanda galdyrmalymy diýen kararyň öňünde dur. Olar Russiýanyň has berk dil talaplary sebäpli çagalarynyň mekdebe kabul edilmezliginden howatyrlanýarlar.
2025-nji ýylyň aprel aýynda Russiýa migrantlaryň çagalaryny mekdebe kabul etmek boýunça täze, has berk düzgünleri güýje girizdi. Bu düzgünlere laýyklykda, çagalar hökmany dil synagyndan geçmeli we kanuny ýagdaýlaryny tassyklaýan resminamalary görkezmeli.
Bu üýtgeşmeleriň täsiri dessine duýuldy. Russiýanyň Bilim ministrliginiň maglumatlaryna görä, 2025–2026-njy okuw ýylynda rus mekdeplerinde okaýan daşary ýurtly çagalaryň sany takmynan 44 müň azaldy.
Rus mekdeplerindäki daşary ýurtly okuwçylaryň iň uly bölegi Merkezi Aziýa ýurtlaryndan gelýär. Geçen okuw ýylynda takmynan 48 müň okuwçy Täjigistandan, 22 müňi Özbegistandan, 19 müňi bolsa Gyrgyzystandan bolupdyr.
Russiýanyň hökümet maglumatlaryna görä, Gyrgyzystandan, Täjigistandan we Özbegistandan bolan okuwçylaryň sany bir ýylyň dowamynda 122 müňden 89 müňe çenli, ýagny 27 göterim azaldy.
Bu ýurtlaryň millionlarça raýaty onlarça ýyl bäri iş we ykdysady mümkinçilikleriň azlygy sebäpli Russiýada ýaşaýar we işleýär.
Rus resmileri migrant çagalary üçin berkidilen düzgünleriň maksady okuwçylaryň sapaklara düşünmegini we mekdeplere üstünlikli uýgunlaşmagyny üpjün etmekdigini aýdýarlar. Emma adam hukuklaryny goraýjy toparlar we bilim boýunça bilermenler dil synaglary hem-de resminama talaplarynyň köp çaganyň bilim almak mümkinçiliginden mahrum bolmagyna getirýändigini belleýärler.
Bu çäre Russiýada işleýän müňlerçe ene-atany çagalaryndan hem aýyrdy. Köp maşgalalar çagalaryny watanda garyndaşlarynyň ýanynda galdyrmaga mejbur boldy.
Has berk düzgünler Russiýanyň Merkezi Aziýaly migrantlara garşy gözegçiligi we basyşy güýçlendiren döwrüne gabat geldi. Migrantlar barha köp azar, kanuny basyş we zorluk bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar.
2024-nji ýylyň mart aýynda Moskwanyň golaýyndaky konsert zalyna “Yslam döwleti-Horasan” ekstremist toparynyň eden hüjüminden soň migrantlara garşy hüjümler we kemsitmeler has-da güýçlendi. Hüjümde 150-ä golaý adam heläk boldy. Bu waka bilen baglanyşykly birnäçe Täjigistanyň raýaty tussag edildi.
Watandaky täsirler
Şu ýylyň başynda Täjigistanyň bilim ministri Rahim Saidzoda mekdebe kabul edilip bilmänligi sebäpli Russiýadan takmynan 9 müň çaganyň yzyna dolanandygyny aýtdy. Onuň sözlerine görä, käbir çagalar yzyna dolanandan soň birnäçe aýlap resmi bilim alyp bilmediler.
Yzyna dolanan çagalar Täjigistanyň bilim ulgamyna hem goşmaça agram saldy.
Günorta Bohtar şäherinde ýaşaýan Anwar atly atanyň aýtmagyna görä, gyzy geçen okuw ýylynda öz mekdebinde synplaryň aşa doludygyny görüpdir. Ozal bir okuwçy bilen bir partany paýlaşýan gyzy indi iki okuwçy bilen bile oturmaly bolupdyr.
"Mugallymdan munuň sebäbini soranymda, ol Russiýadan birnäçe çaganyň dolanyp gelendigini we hemmä ýer ýetmeýändigini aýtdy" diýip, Anwar gürrüň berdi. "Ol meseläniň çözülmegi ugrunda işlenýändigini hem aýtdy."
Täjigistanyň Sughd welaýatyndaky bir mugallym 27-nji iýulda Azatlyk Radiosyna beren gürrüňinde munuň öňki ýagdaýyň tersine öwrülendigini aýtdy.
"2025-nji ýyla çenli ters mesele bardy. Juda köp çagalar Russiýa gidýärdi we biz käbir synplary ýapmaga ýa-da birleşdirmäge mejbur bolýardyk" diýip, metbugat bilen gürleşmäge ygtyýary bolmadygy üçin adynyň aýdylmazlygyny soran mugallym aýtdy. "Emma şu ýyl ilkinji gezek köp sanly çaganyň yzyna dolanandygyny gördük."
Onuň sözlerine görä, ýerli mekdeplerde dolanyp gelen çagalary kabul etmek üçin ýeterlik synp otaglary we mugallymlar bar. Emma esasy mesele olaryň okuwynyň kesilmegi bolup durýar.
Gyrgyz maşgalalary hem şuňa meňzeş näbellilik bilen ýüzbe-ýüz bolýar.
Bilim ministrligi geçen ýylda Russiýada mekdebe ýazdyrylyp bilmän yzyna dolanan gyrgyz çagalarynyň sanyny mälim etmedi. Emma ministrlik 28-nji iýulda Azatlyk Radiosyna häzirki wagtda ene-atalary daşary ýurtlarda işleýän 140 müňden gowrak çaganyň Gyrgyzystanda bilim alýandygyny aýtdy.
Ýakynda hökümet daşary ýurtda işleýän gyrgyz raýatlaryny watana dolandyrmak üçin bäş ýyllyk maksatnamany tassyklady. Onda iş bilen üpjün etmek, hünär taýýarlygy we durmuş goldawy göz öňünde tutulýar.
Şeýle hem Gyrgyzystan mekdebe ýüzbe-ýüz gatnap bilmeýän çagalar üçin alternatiw çözgütleri ösdürýär. 2025-nji ýylda synag taslamasy hökmünde döredilen döwlet onlaýn mekdebi Tunguç daşary ýurtda ýaşaýan gyrgyz raýatlarynyň çagalary üçin açykdyr. 2025–2026-njy okuw ýylynda bu mekdebe takmynan 2 540 okuwçy hasaba alyndy.
Emma Rahmat ýaly maşgalalar üçin ähli näbelliliklere garamazdan Russiýa henizem ileri tutulýan ugur bolup galýar.
"Hawa, Russiýada köp kynçylyk bar, ýöne watanymyzda ondan gowy mümkinçiliklerimiz ýok" diýip, ol aýtdy.
Forum