Tiz wagtda başlanjak sud prosesi 36 ýaşly Maksudjon Saidowyň maşgalasyna umyt berýär, ýöne şol bir wagtyň özünde köp soraglary jogapsyz galdyrýar.
Günorta Kulob şäheriniň ýaşaýjysy Saidow 8-nji ýanwarda tussag edilip, sorag edişlik üçin paýtagta äkidildi. Ol Täjigistanda ýaşlaryň arasynda ulanylyşy kesgin artan sintetiki neşe serişdesi bolan metamfetaminiň satuwy we paýlanylmagy bilen ilteşikde güman edildi.
Birnäçe günden soň Saidow polisiýa bölüminde aradan çykdy. 12-nji ýanwarda onuň jesedi maşgalasyna berildi. Saidowyň birnäçe dostunyň Azatlyk Radiosynyň Täjik gullugy bolan Ozodi radiosyna aýtmagyna görä, onuň maşgalasyndan jaýlanyş dabarasyny mümkin boldugyndan çalt geçirmek talap edilipdir.
Ar almak howpy sebäpli adyny aýtmazlyk şerti bilen gürleşen dostlar Saidowyň jesedinde gan öýmeleriň we ýanyk yzlaryň bardygyny aýtdylar.
Merhumyň bir dosty häkimiýetleriň protestlerden gorkýandyklaryny belläp, Saidowyň maşgalasyndan onuň ölümi barada köpçülikde açyk gürleşmezligi talap edendigini Ozodi radiosyna aýtdy. Onuň sözlerine görä, Duşenbe polisiýasynyň işgärleri günäkärleriň jogapkärçilige çekiljekdigine kepil geçipdir.
Prokuratura bu iş boýunça hiç hili düşündiriş bermedi we ofiserlere garşy edilýän anyk aýyplamalary mälim etmedi.
Şeýle-de bolsa, derňew bilen tanyş çeşmeler ofiserleriň "bilkastlaýyn agyr beden şikesini ýetirmek" we "ygtyýarlygyndan hyýanatçylykly peýdalanmak" aýyplamalary bilen günälenýändigini Ozodi radiosyna aýtdylar.
Bu iş boýunça köpçülige açyk düşündiriş bermäge ygtyýary bolmadyk çeşmeler ofiserleriň hiç birine gynama aýyplamalarynyň bildirilmändigini aýdýarlar.
Häkimiýetler ilkinji diňlenişigiň haçan geçiriljekdigini heniz yglan etmediler. Çeşmeleriň aýtmagyna görä, alty polisiýa işgäriniň azyndan ikisi tussaglykda saklanýar.
Saidow Duşenbe şäherine äkidilmeginden öň Sino etrap polisiýa bölüminde tussaglykda saklandy. Ozodi radiosynyň bu polisiýa bölümine eden jaňlary jogapsyz galdy. Baş prokuratura hem teswir bermek baradaky haýyşlara jogap bermedi.
Täjigistanda prokurorlar, garaşylýan sud işleri barada adatça maglumat bermekden saklanýarlar.
Jenaýatçylaryň jezalandyryljagyna şübheli garalýar
Täjigistandaky tussaghanalardan tussaglaryň ölümi we zorluk baradaky habarlar wagtal-wagtal gelip çykýar, ýöne kanun goraýjy edaralaryň işgärleriniň jenaýat jogapkärçiligine çekilmegi seýrek bolmagynda galýar.
Täjigistanyň Adalat ministrliginiň maglumatlaryna görä, bu döwürde polisiýa we howpsuzlyk güýçlerine garşy ýüzden gowrak resmi şikaýatyň berilmegine garamazdan, 2018-nji we 2025-nji ýyllar aralygynda diňe 13 adam gynamalarda günäli tapylypdyr.
Adam hukuklaryny goraýjy guramalar we synçylaryň birnäçesi türmelerde urlup-ýenjilme we rehimsiz çemeleşme baradaky maglumatlar örän köp, olardan diňe az sanlysy suda ýetýär diýip aýdýarlar.
Soňky ýyllarda tussag edilen adamlaryň azyndan ikisiniň garyndaşlary tussaglaryň rehimsiz urlup-ýenjilmeginiň adaty bir zatdygyny Ozodi radiosyna anonimlik şertinde aýtdylar. "Hemmeleriň resmi şikaýat etmeýändigini, hatda şikaýat etseler-de, şikaýatlarynyň hiç bir netije bermeýändigini" maşgala agzalarynyň biri aýtdy.
Aklawçylaryň sözlerine görä, şikaýatlaryň sany bilen çykarylýan hökümleriň sanynyň arasyndaky tapawut gynamalara jogapkärleriň jezalandyryljagyna uly şübhe bildirilmegine sebäp bolýar. Işler sud diňlenişigine ýetse-de, netijeler köplenç pidalaryň ýa-da olaryň maşgala agzalarynyň garaşýan netijelerine gabat gelmeýär.
Polisiýa işgärlerine günä bildirilende-de, olara çykarylýan hökümler gysga möhletli bolup bilýär.
2012-nji ýylda ýurduň günorta-gündogaryndaky Ýowon etrabynda polisiýa işgäri ýetginjegi gynandygy sebäpli türme tussaglygyna höküm edildi. Bu iş Täjigistanda ýörgünli bolan tejribeden düýpli tapawutly görüldi.
Şeýle-de bolsa, höküm soňra ýatyryldy we derňew Täjigistanyň Ýokary kazyýetiniň haýyşy boýunça soň gaýtadan açyldy. Bu bolsa kanun goraýjy edaralaryň işgärleriniň wezipesinden hyýanatçylykly peýdalanan ýagdaýlarynda uzak möhletli jogapkärçiligiň gazanylmagynyň kynlygyny görkezýär.
Alty polisiýa işgärine garşy gozgalan jenaýat işi Täjigistanda tussag edişlik amallaryna halkara gözegçiliginiň täzeden güýçlenmeginiň arasynda alnyp barylýar.
BMG-niň Gynamalara garşy komiteti ýurtdaky ýagdaý barada 1-nji maýda çap eden soňky synynda tussaglykdaky ölümler baradaky aýyplamalar, gynamalar we rehimsiz çemeleşmeler bilen baglanyşykly habarlar barada alada bildirdi. Gurama Duşenbäni garaşsyz edaralar tarapyndan şeýle işleriň ählisiniň "derhal, düýpli we bitarap" derňelmegini üpjün etmäge çagyrdy.
Forum