Germaniýadan deportasiýa edilmek howpy abanýan täjik aktiwisti, Täjigistana gaýtarylsa tussag edilmek töwekgelçiliginiň bardygyny kazyýete subut etmek üçin özüne 1-nji iýula çenli möhlet berlendigini aýtdy. Bu waka Ýewropanyň dürli ýurtlarynda ýaşaýan täjik oppozisionerleriniň arasynda aladalary has-da güýçlendirdi.
Ýewropada ýerleşýän “Täjigistanyň Reformalar we Ösüş Hereketiniň” (RDT) agzasy Asadullo Boboýew Germaniýanyň demirgazyk-günbataryndaky Klewe şäherinde wagtlaýyn ýaşaýyş rugsady bilen ýaşaýardy. Emma bu rugsadyň möhleti tamamlandy.
Onuň aýalyna we iki gyzyna Germaniýada galmaga rugsat berlen hem bolsa, Boboýewiň özi we uly ýaşly ogly 8-nji iýunda immigrasiýa boýunça saklaýyş merkezine alnyp gidildi we häzirki wagtda deportasiýa edilmek howpy bilen ýüzbe-ýüz durýar diýip, aktiwist Azatlyk Radiosyna aýtdy.
1992-nji ýyldan bäri Täjigistany berk gözegçilik bilen dolandyrýan prezident Emomali Rahmon syýasy garşydaşlaryna garşy gazaply basyş syýasatyny alyp barýar. Onuň hökümeti ýurduň iki esasy oppozision güýjüni (Täjigistanyň Yslam Galkynyş Partiýasyny (IRPT) we “Topar-24” hereketini) terrorçylykly guramalar diýip yglan edip, gadagan etdi.
Köp sanly täjik oppozisiýa ýolbaşçylary, agzalary we tarapdarlary häzirki wagtda türmede saklanýar, onlarçasy bolsa ýurtdan çykmaga mejbur boldy.
54 ýaşly Boboýew saklaýyş merkezinden telefon arkaly beren beýanatynda täjik häkimiýetleriniň özüne garşy ekstremizm boýunça jenaýat işini açandygyny aýtdy. Şeýle aýyplama Duşenbe tarapyndan syýasy garşydaşlaryna we tankytçylaryna garşy ýygy-ýygydan ulanylýar.
Täjigistanda ýaşaýan döwründe Boboýew sosial torlarda işjeň bolup, hökümete garşy ýazgylary yzygiderli paýlaşýardy.
“Germaniýa kazyýeti maňa 1-nji iýula çenli möhlet berdi. Şol wagta çenli Täjigistana gaýtarylsam howp astynda boljakdygymy subut etmeli” diýip, 2017-nji ýylda Täjigistandan çykan Boboýew aýtdy.
Azatlyk Radiosy Germaniýanyň degişli edaralaryndan teswir sorady, emma häzirlikçe jogap almady.
RDT-niň lideri Şarofiddin Gadoýew toparyň Boboýewiň işini goramak üçin aklawçy tutandygyny aýtdy.
Azatlyk Radiosy Boboýewe garşy jenaýat işiniň hakykatdanam açylandygyny täjik häkimiýetlerinden tassyklap bilmedi. Şeýle-de bolsa, soňky ýyllarda Germaniýadan we beýleki ýurtlardan deportasiýa edilen birnäçe täjik oppozisioneri we hökümet tankytçylary ýurduna dolanan badyna tussag edilip, soňra uzak möhletli türme jezalaryna höküm edildi.
Syýasy garşylyk üçin onlarça ýyllyk türme jezalary
2024-nji ýylda täjik aktiwisti Farruh Ikromow Polşadan deportasiýa edilenden soň, maşgalasynyň we oppozisiýa çeşmeleriň maglumatyna görä, 23 ýyl azatlykdan mahrum edildi. Onuň kazyýet işi ýapyk görnüşde geçirildi we häkimiýetler bu barada açyk beýanat bermedi.
Oppozisiýanyň aýtmagyna görä, Ikromow 2023-nji ýylda Berlinde geçirilen proteste gatnaşandygy sebäpli nyşana alnypdyr. Şol protestde täjik oppozisionerleri Rahmonyň Germaniýa sapary wagtynda onuň ulagyna ýumurtga zyňypdylar.
Şol proteste gatnaşan gadagan edilen “Topar-24” hereketiniň agzasy Bilol Gurbanaliýew hem 2023-nji ýylda Germaniýadan deportasiýa edilenden soň tussag edildi we soňra 10 ýyl türme jezasyna höküm edildi.
Gurbanaliýewe “jenaýat toparyny guramak” aýyplamasy bildirildi, emma onuň tarapdarlary bu aýyplamany ret edýärler.
Gadagan edilen IRPT-niň agzasy Hizbullo Şowalizoda bolsa 2020-nji ýylda Awstriýadan deportasiýa edilenden birnäçe aý soň dönüklik aýyplamasy bilen 20 ýyl türme jezasyna höküm edildi.
Täjik syýasy aktiwisti Dilmurod Ergaşew hem 2024-nji ýylda Germaniýadan çykarylandan soň “ekstremistik işe açyk çagyryş etmek” aýyplamasy bilen 8 ýyl türme jezasyny aldy. Ol bu aýyplamany ret etdi.
Geçen ýyl Germaniýada ýaşaýan täjik raýaty Saýdazam Rahmonow resminamalaryny täzelemek üçin Duşenbä eden sapary wagtynda tussag edilip, soňra täjik howpsuzlyk gulluklarynyň gözegçiliginde aradan çykdy diýip, onuň maşgalasy we dostlary habar berdiler.
Olaryň sözlerine görä, Rahmonowyň jesedinde urulmagyň we gynamalaryň, şol sanda elektrik togy bilen gynalandyrylandygynyň alamatlary bardy.
Maşgalasyna ýakyn çeşmeleriň aýtmagyna görä, derňewçiler Rahmonowy dini ekstremizmde we terrorçylykly hüjümi meýilleşdirmekde aýypladylar, emma onuň hiç bir syýasy topar bilen baglanyşygy bolmandyr.
Oppozisionerleriň arasynda gorky
Boboýewiň Germaniýada saklanmagy sürgündäki beýleki täjik oppozisionerleriniň arasynda uly alada döretdi.
2016-njy ýyldan bäri Ýewropada ýaşaýan “Topar-24” hereketiniň agzasy Isomiddin Aşurow köp adamlaryň indiki nobatyň özlerine ýetmeginden gorkýandygyny aýtdy.
Aşurow Azatlyk Radiosyna beren beýanatynda, eger Täjigistana gaýdyp barsa, özüniň hem şol ykbaly başdan geçirjekdiginden howatyr edýändigini aýtdy.
“Täjigistandaky garyndaşlarym hukuk goraýjy edaralaryň meniň we ‘Topar-24’-iň agzalary bolan iki daýymyň suratlaryny köpçülige görkezendigini aýtdylar. Olar biziň gözlenýändigimizi yglan edip, ýerleşýän ýerimiz barada maglumat beren adamlara pul sylagyny wada beripdirler” diýip, ol aýtdy.
Ýewropada ýaşaýan oppozisiýa syýasatçy Farhod Odinaýew Germaniýanyň häkimiýetleriniň käbir täjik syýasy gaçybatalga soraýjylaryndan özlerine garşy Täjigistanda jenaýat işiniň bardygyny subut etmegi talap edendigini aýtdy.
Onuň sözlerine görä, Germaniýa kazyýetleri Abdullo Şamsiddinden we Dilmurod Ergaşewden hem şeýle subutnamalary sorapdyr. Olaryň ikisi hem deportasiýa edilenden soň Duşenbede türmä basyldy.
“Jenaýat işiniň ýoklugy olaryň yzarlanmajakdygyny aňlatmaýar” diýip, Odinaýew Azatlyk Radiosyna aýtdy. “Deportasiýa edilenden soň Täjigistanda türmä düşen adamlaryň köpüsiniň ady Duşenbäniň gözlenýänler sanawynda açyk görkezilmändi.”
Forum