Ukrainadan öň, Russiýanyň başga bir garaşsyz ýurda doly möçberde çozan soňky gezegi Gürjüstan boldy. 2008-nji ýylda dowam eden 16 günlük çaknyşykdan soň, Moskwa ýeňiş gazandy, emma ýagdaý bulaşyk boldy we Russiýanyň ýaragly güýçleriniň uly derejede täzelenmäge mätäçdigini görkezdi.
Mundan dört ýyl öň, ýüz müňlerçe goşun Ukraina girende, ýarym täzelenen rus harby güýji ýene synaga düşdi. Göz gamaşdyryjy ýitgilere — 1,2 milliondan gowrak öldürilen we ýaralanan hem-de henizem artýan — seredilende, ýagdaý has-da bulaşyk boldy. Moskwa henizem ýeňiji däl.
Emma Russiýanyň ýaragly güýçleri öwrenýärler. Sorag bolsa olaryň 2022-nji ýylyň 24-nji fewralyndan bäri näderejede öwrenendigidir.
“Olar meýdan şertlerine uýgunlaşýarlar, emma strategiýa we operasiýa taýdan has dowamly üýtgeşmeler soňra güýje girer” diýip, Russiýanyň ýaragly güýçleriniň uzak ýyllaryň dowamynda hünärmeni we Carnegie Endowment for International Peace guramasynyň uly ylmy işgäri Dara Massikot Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy.
“Russiýanyň harby güýjüniň başdan geçirenlerini men ‘reforma’ däl-de, ‘uýgunlaşma’ diýip häsiýetlendirerin, sebäbi onuň köp bölegi gaty gyssagly basyşlardan gelip çykýan ýaly görünýär” diýip, Londondaky Royal United Services Institute ylmy-barlag merkeziniň guryýer söweş boýunça hünärmeni Nik Reýnolds aýtdy.
“Bu geljekde täsirli söweşjek ykjam bir güýji gurmaýar. Bu häzirki operasiýa meselelerini çözmek we öz ölçeglerine görä öňündäki meseleleri çözmek üçin ýeterlik güýjüni döretmek synanyşygydyr” diýip, ol sözüne goşdy.
“Rus düşünjesindäki manyda hiç hili ‘reforma’ bolmady; urşuň logikasy muny mümkin etmeýär” diýip, Finlýandiýanyň Milli Goranmak Uniwersitetiniň Russiýa Barlag Toparynyň professory, podpolkownik Juha Kukkola aýtdy.
Ol Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna Russiýanyň harby güýjüniň “şowsuzlyklardan öwrenýändigini… şol bir wagtda öňki tejribeli esgerlerini we enjamlaryny ýitirip, urşuň indiki tapgyrynda ýaşap galmagyny öwrenýändigini” aýtdy.
Onuň sözlerine görä, özleşdirilen sapaklar “şu urşuň zerurlyklaryna laýyk gelýär, emma mümkin, indiki urşa geçirilip bilinmez.”
Gürjüstan bilen Ukrainanyň arasynda
Gürjüstandaky bulaşyk ýeňişden soň, şol wagtky goranmak ministri Anatoliý Serdýukow harby güýçde uly üýtgeşmeleri, şol sanda Sowet döwründen galan pikirlenişden daşlaşmagy amala aşyrmak üçin bellenildi.
Ol harby güýçleriň umumy sanyny azaltmaga synanyşdy, harby bilimi täzeden gurady, seržant ýaly aşaky derejeli ýolbaşçylara ähmiýet berdi we uly, agyr hereket edýän diwizionlardan has kiçi, has çeýe batalýon taktiki toparlaryna geçmäge synanyşdy.
Täze tanklara, täze sowutly transport serişdelerine, täze raketalara uly maýa goýumlar çekildi, Gürjüstanda şowsuz bolan täze aragatnaşyk ulgamlary hem muňa degişli boldy.
Emma 2012-nji ýylda ol prezident Wladimir Putin tarapyndan dawaly ýagdaýlaryň arasynda wezipesinden aýryldy. Onuň ýerine Putiniň uzak ýyllaryň dowamynda ynamdar adamy Sergeý Şoýgu geldi. Şoýgu ähli özgertmeleri yzyna gaýtarmagy isleýän weteran ofiserleri diňlemese-de, goşmaça döwrebaplaşdyrma işlerini kän dowam etdirmedi.
“Hakykatda Serdýukowyň özgertmeleri Russiýanyň ýerli uruşy has gowy alyp barmagyna gönükdirilendi” diýip, Helsinki Uniwersitetiniň Finlýandiýanyň Russiýa we Gündogar Ýewropa Barlaglar Merkeziniň professory Katri Pynnoniemi aýtdy. “Soňra 2012-nji ýylda üns başga tarapa üýtgedi. Üns has uly urşa taýýarlyga gönükdirildi… Hakykatda uly özgertme bolmady, emma rus režiminde howp baradaky düşünje üýtgedi. Şol ýagdaý özgertmeleri saklady.”
Soňky ýyllarda Kreml uly harby çäre, Siriýadaky ekspedisiýa operasiýasyny başlatdy. Hünärmenleriň aýtmagyna görä, ol ýerde guryýer esgerleriň howadaky uçarmanlar bilen göni aragatnaşyk saklap, anyk nyşanalara zarba urmagyny üpjün edýän utgaşykly howa zarbalary ýaly tejribe toplady.
Russiýa Ukraina çozanda, daşardaky synçylar has uly we has gowy ýaraglanan rus goşunynyň birnäçe günüň içinde Kiýewe girmegine garaşýardylar. Bu beýle bolmady, bu ýagdaý bölekleýin ukrainleriň gaýduwsyzlygy, şeýle-de rus operasiýalarynyň şowsuzlygy bilen baglydy.
Bir ýylyň dowamynda ukrain güýçleri günorta Herson sebitinde we demirgazyk-gündogar Harkiw sebitinde rus pozisiýalaryny yza serpikdiren iki garşylyklaýyn hüjüm geçirdi.
Bu aralykda, Kreml hereketi dikeltmäge synanyşyp, serkerdeleri çalşyp durdy. 2023-nji ýylyň iýun aýyndaky gysga wagtlaýyn Wagner hakyna tutma toparynyň ýolbaşçysy Ýewgeniý Prigožiniň gozgalaňyna çenli, general Sergeý Surowikin giň, köp gatly gorag liniýalaryny gurup, rus hatarlaryny durnuklaşdyrmagy başardy. Bu liniýalar soň “Surowikin liniýalary” diýlip atlandyryldy.
Rus serkerdeleri ukrain goraglaryny basyp almak üçin pyýada goşun tolkunlaryny ibermek ýaly köne, döwrebaplaşdyrylmadyk sowet taktikalaryna hem täzeden dolandylar. Bu usul köplenç pes taýýarlykly we ýeňil ýaraglanan adamlary, käte bolsa türme tussaglaryny hem öz içine alýardy we ägirt uly ýitgiler sebäpli “et üweýji” diýip atlandyryldy.
Soňky döwürde ofiserler ukrain goraglarynyň deňinden çalt böwüsmäge synanyşýan ýeňil ýaraglanan adamlary motosikller ýa-da ýolsuz şertlerde hereket edýän ulaglary bilen ugratmaga ýüz urdular — çalt hereket edip, dronlardan gaçmak umydy bilen.
Netije näme boldy? Russiýa Ikinji jahan urşundan bäri gatnaşan ähli uruşlarynyň jeminden has köp öldürilen we ýaralanan esger ýitirdi.
“Olar sowutly ulaglarynyň köpüsini ýitirdiler we öňki ýaly ýa-da öňki möçberde öň hatarda ulanmaýarlar” diýip, Reýnolds Azat Ýewropa/Azatlyk Radiosyna aýtdy. “Olar ‘dişläp saklamak’ görnüşindäki pyýada hüjümlerini maksat edinýärler. Olar gaty ýokary ýitgileri kabul edýärler. Olaryň guryýer güýçleri, pyýada goşuny, sowutly bölümleri gaty ukyply däl.”
Massikotyň sözlerine görä, öň hatardaky bölümler “giňden ýaýran we elhenç tertip-düzgün meselelerinden” ejir çekýär.
“Şonuň üçin men Russiýanyň harby güýji üçin gelýän zatlary ‘reforma’ diýip atlandyrmakda kynçylyk çekýärin, sebäbi reforma meseleleri boýun almagy we olar boýunça bir zat etmegi talap edýär” diýip, ol aýtdy. “Meniň pikirimçe, häzirki wagtda öň hatardaky meseleleri boýun almak islegi ýok.”
Elektronik frontda
Hünärmenleriň bellemegine görä, Russiýanyň gazanan käbir öňegidişlikleriniň arasynda onuň artilleriýa taktikalary we elektron söweşi ulanmak ukyby — gelýän dronlaryň ýa-da uçarlaryň radar ulgamlarynyň işini bozmak — aýratyn güýçli hasaplanýar.
Bu ýerde dronlar hem bar.
Hünärmenleriň aýtmagyna görä, Russiýa we Ukraina üçin bu uruş doly derejede dronlar tarapyndan özgerdildi: “Şahed” kysymly kamikadze dronlar, agyr ýük göterýän üpjünçilik dronlary, ilkinji şahs görnüşindäki dronlar, süýüm-optik kabel arkaly dolandyrylýan dronlar. Ilkibaşda dron mümkinçiliklerinde yza galan Russiýa müňlerçe enjamy we tehnologiýany Eýrandan satyn alyp, soňra öz içerki önümçiligini ösdürdi.
Russiýanyň “Rubikon” bölümi ukrain güýçlerine has uly zyýan ýetirdi. Täze tehnologiýalary ösdürýän we satyn alýan, täze taktikany synag edýän hem-de adaty bölümler bilen bilelikde söweşýän gibrid bölüm bolan Rubikon Ösen Uçarmansyz Tehnologiýalar Merkezi 2022-nji ýyldan bäri Russiýanyň girizen iň üstünlikli täze başlangyjy hökmünde görülýär.
“Model hökmünde rus harby ýolbaşçylygy muny gaty halaýar” diýip, Massikot aýtdy. “Döwlet serişdeleriniň degişli derejesi bilen bu bölüm ylmy-barlag guramasyndan operasiýa guramasyna öwrüldi we indi has köp tälim roluny hem ýerine ýetirýär. Bu olaryň beýleki ugurlarda hem gaýtalamak isleýän zady.”
Kukkolanyň sözlerine görä, Russiýa üçin kesgitleýji faktor diňe onuň has uly bolmagydyr.
“Şeýle görnüşdäki uruşda garşydaşyňdan ‘has gowy’ bolmak hökman däl, diňe has köp adam, material serişdeler we wagt gerek — bu strategiki ýagdaýy üýtgedýär” diýip, ol aýtdy.
“Emma Russiýa Ukrainada öwrenen zatlaryna esaslanyp geljekki güýçlerini ösdürmek üçin ýeterlik serişdä eýe däl, sebäbi ol gaty köp adam ýitirýär” diýip, Kukkola sözüne goşdy.
“Urşdan aman çykan harby güýçler käwagt has güýçli bolup çykýar, käwagt bolsa indiki synagda doly şowsuz bolýar” diýip, ol aýtdy.
Forum