BIŞKEK -- Gyrgyzystan 2022-nji ýylda Russiýanyň Ukraina garşy giň gerimli çozuşyndan soň Günbataryň girizen sanksiýalaryndan gaçmaga synanyşýan diýlip güman edilýän kompaniýalara garşy giň gerimli çäreleri gördi.
Gyrgyzystanyň Adalat ministrligi Günbatar hyzmatdaşlary tarapyndan bellige alnan 50 kompaniýanyň işiniň togtadyljakdygyny mälim etdi.
“Töwekgelçilikler barada habar berenlerinden soň, biz olary barlaýarys we degişli çäre görýäris. Mysal üçin, ABŞ we Britaniýa 51 kompaniýa boýunça şübhe bildirdi” diýip, wise-premýer Daniýar Amangeldiýew 19-njy maýda döwlet habar agentligi Kabar-a aýtdy.
“Biz derňew geçirdik we 50 kompaniýanyň ygtyýarnamasyny togtatdyk. Şübheli ýagdaýlar bolup biler. Muny biz kazyýetde subut ederis” diýip, ol sözüniň üstüni ýetirdi.
Gyrgyzystan uzak wagt bäri sanksiýalardan gaçmak üçin esasy geçelgeleriň biri hasaplanylýar. 2022-nji ýylda Russiýa garşy sanksiýalar girizileli bäri, käbir harytlaryň Gyrgyzystana eksporty düýpli artdy, soňra bolsa şol harytlar Russiýa gaýtadan eksport edildi.
Täze çäreler Ýewropa Bileleşiginiň sanksiýalardan gaçmak boýunça alada döredýän ýurt hökmünde Gyrgyzystany görkezýän 20-nji sanksiýa bukjasyndan dessine soň yglan edildi.
Kararda getirilen ÝB maglumatlarynda söwda boýunça uly näsazlyklar görkezildi. Hususan-da, 2022–2025-nji ýyllar aralygynda ÝB-den Gyrgyzystana ýöriteleşdirilen elektronika enjamlarynyň importy 800 göterimden hem köp artdy.
Ýewropaly resmiler içerki önümçiligiň degişli derejede artmandygyny belläp, Gyrgyzystanyň Russiýanyň harby-senagat üpjünçilik zynjyry üçin tranzit geçelgesine öwrülendigi baradaky aladalary güýçlendirdiler.
ÝB-niň täze paketi Gyrgyzystana iki görnüşli önümiň eksportyny gadagan etdi: radio enjamlary we materiallary kesýän, deşik açýan hem-de şekil berýän kompýuter arkaly dolandyrylýan CNC maşynlary. Bu enjamlaryň ikisi hem dron önümçiliginde ulanylyp bilýär we soňky ýyllarda Gyrgyzystandan Russiýa örän köp mukdarda gaýtadan eksport edildi.
‘Örän berk karar’
Amangeldiýew öňde boljak çäreler barada 2-nji maýda Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna beren interwýusynda gürrüň berdi.
“Eger sanksiýalar bilen baglanyşykly ýa-da şeýle şübhe döredýän bir subýekt anyklansa, biz onuň resmi registrasiýasyny ýatyrýarys. Registrasiýa ýatyrylandan soň, ol awtomatiki taýdan bank registrasiýasyny hem ýitirýär, hasap açyp bilmeýär we iş alyp baryp bilmeýär. Biz şeýle örän berk karar kabul etdik” diýip, ol aýtdy.
Çäreleriň täsir eden 50 kompaniýasynyň atlary aýan edilmedi.
Gyrgyz metbugaty olaryň lomaý söwda, ulag we logistika hyzmatlary bilen meşgullanýandygyny habar berdi.
2022-nji ýyldan bäri Gyrgyzystanda hasaba alnan birnäçe kompaniýa Russiýanyň uruş ykdysadyýeti bilen bagly sanksiýalardan gaçmak ulgamlary bilen baglanyşygy bar diýlip, ABŞ, Ýewropa Bileleşigi ýa-da Beýik Britaniýa tarapyndan sanksiýa sezewar edildi.
Bularyň arasynda Keremet Bank we Merkezi Aziýanyň Kapital Banky ýaly maliýe edaralary, şeýle hem elektronika, senagat enjamlary we töleg infrastrukturasyna degişli söwda hem logistika kompaniýalary bar.
Fewral aýynda Bişkeke sapar eden ÝB-niň sanksiýalar boýunça ýörite wekili Dawid O'Salliwanyň aýtmagyna görä, maliýe we kriptowalýuta platformalary hem alada döredýär. Onuň sözlerine görä, käbir banklaryň “Russiýa sanksiýalardan gaçmaga kömek edýändigi” barada “ynandyryjy maglumatlar” bar.
“Biz Gyrgyzystandan biziň sanksiýalarymyzy kabul etmegini talap etmeýäris…. Dürli sebäplere görä başga ýoly saýlaýan ýurtlaryň bardygyna düşünýäris” diýip, ol Azatlyk Radiosynyň Gyrgyz gullugyna beren interwýusynda aýtdy.
Emma onuň bellemegine görä, sanksiýalar Ýewropa Bileleşigi üçin öz howpsuzlygyny goramagyň bir guralydyr.