Pakistan we Katar araçylary 22-nji iýunda ABŞ-Eýran gepleşikleriniň tamamlanandygyny, söweşýän iki tarapyň 60 günüň dowamynda gutarnykly parahatçylyk ylalaşygyna getirçek çarçuwa, şol sanda Hormuz bogazyndan howpsuz geçmek kepilligi we Liwandaky söweşleriň bes edilmegi barada ylalaşandygyny aýtdylar,
Bilelikdäki Katar-Pakistan beýanatynda yglan edilen anyk maglumat az we we bu ylalaşyk geçen hepde ABŞ we Eýran prezidentleri tarapyndan gol çekilen, öň ylalaşylan özara düşünişmek jarnamasynda (ÖDJ) yglan edilen arzuwçyl maksatlary şöhlelendirýäne meňzeýär.
Şol ÖDJ 14 maddadan ybarat ylalaşygyň köp şertlerini düşündirmek üçin açyk goýdy. Bu meseleleriň soňky ylalaşykda aýdyňlaşdyrylyp-aýdyňlaşdyrylmandygy bada-bat belli bolmady.
Beýanatda Şweýsariýanyň Burgenstok kurort şäherinde geçirilen resmi gepleşikleriň tamamlanandygy aýdyldy, goşmaça tehniki gepleşikler delegasiýalaryň gelýän hepde boljak duşuşygynda geçiriler.
Şeýle-de, onda "ýadro syýasaty, sanksiýalar, özara düşünişmek baradaky jarnamanyň, beýleki meseleleriň netijeli çözülmegini üpjün etjek gözegçilik we jedelleri çözmek topary" bilen bagly "iş toparlarynyň" dörediljekdigi bellenildi.
ABŞ resmileri bu meseleler boýunça bada-bat düşündiriş bermediler.
Eýranyň Daşary işler ministrligi ýurduň döwlet metbugatynda çap edilen beýanatda ABŞ-nyň portlara goýan gabawynyň aýrylandygyny, "doňdurylan aktiwleriň käbiriniň" boşadylandygyny we "Eýran üçin uly täzeden gurmak meýilnamasynyň başlanandygyny" aýtdy.
Eýranyň Daşary işler ministrliginiň metbugat wekili gämileriň Hormuz bogazyndan howpsuz geçmegi baradaky "mehanizmi ýola goýmagyň ylalaşylandygyny" aýtdy, ýöne anyklaşdyrmady.
Mundan öň, sagat ýary gijä golaýlanda, ABŞ-nyň ýokary derejeli diplomaty ABŞ we Eýran toparlarynyň Özara Düşünişmek Jarnamasyny hemişelik harby we syýasy ylalaşyga öwürmäge synanyşyp, "gijesi bilen" işlejekdigini aýtdy. Resmiler gepleşikleriň 18 sagat dowam edendigini aýtdylar.
ABŞ-nyň gepleşik toparyna ABŞ-nyň wise-prezidenti J.D. Wans, ýörite ilçi Stiw Witkoff we Birleşen Ştatlaryň prezidenti Donald Trampyň giýewisi Jared Kuşner ýolbaşçylyk etdi. Tähranyň delegasiýasyna parlamentiň başlygy Mohammad Baker Kalibaf we daşary işler ministri Abbas Arakçi ýolbaşçylyk etdi.
Katar-Pakistan beýanatynda "Lýusern köli sammitiniň oňyn we konstruktiw atmosferada geçirilendigi" aýdyldy.
"Ruhlandyryjy öňegidişlikler gazanyldy, şol sanda mundan beýläk hem tehniki gepleşikleriň geçirilmegi üçin mehanizm döredildi."
Beýanatda Waşington bilen Tähranyň arasynda öň ylalaşylan ÖDJ esaslanyp, "taraplaryň araçylyk işine syýasy gözegçilik etjek Ýokary derejeli komiteti döretmek ylalaşygyna gelendigi" aýdylýar.
Komitet 60 günüň dowamynda "gutarnykly ylalaşyga" alyp geljek "ýol kartasynda" ylalaşdy, bu ýagdaý "mundan beýläkki tehniki gepleşikleriň haýal etmän başlanmagy üçin esas döredýär" diýip, beýanatda aýdylýar.
Şeýle-de, "Söwda gämileriniň Hormuz bogazyndan howpsuz geçmegini üpjün etmek maksady bilen, hadysalardan we düşünişmezliklerden sowulmak üçin" 60 günlük döwre niýetlenen "aragatnaşyk liniýasynyň" döredilendigi aýdylýar.
Beýanatda ABŞ-nyň, Eýranyň we Liwanyň gatnaşmagynda, “araçylaryň ýardam bermegi bilen”, "dawa-jenjeli aradan aýyrjak toparyň" dörediljekdigi we, ÖDJ-a laýyklykda, Liwandaky harby operasiýalaryň bes edilmegini üpjün etjekdigi hem aýdylýar.
Şeýle-de, "ähli meseleler" baradaky tehniki gepleşikleriň hepdäniň galan böleginde Burgenstokda dowam etdiriljekdigi aýdylýar.
Eýran diplomaty Arakçi X-de gepleşiklerde "uly ilerlemäniň" bolandygyny ýazdy.
"Pakistan we Katar araçylygy Liwan urşuny tamamlamakda uly ilerleme gazandy" diýip, Arakçi ýazdy.
"Nebit we nebithimiýa eksporty togtadyldy, gabaw aýryldy, doňdurylan aktiwleriň käbiri boşadyldy we Eýran üçin uly täzeden gurmak we ösüş meýilnamasyna başlanyldy."
Eýranyň ýadro programmasy boýunça giň gerimli gutarnykly ylalaşyga gelneninden soň, Waşington sebit ýurtlary tarapyndan goldanylýan 300 milliard dollarlyk täzeden gurmak gaznasynyň boşadylmagyna ýardam etmek wadasyny berdi.