ABŞ güýçleri Eýranyň desgalaryna hüjümleri güýçlendirip, habarlara görä, möhüm köprüleri, demir ýol infrastrukturasyny we bir howa menzilini nyşana aldy. Bu Tähranyň jogap çärelerini görmegine getirdi. Şol bir wagtda, Ak tam söweşýän taraplaryň arasynda gepleşikleriň dowam edýändigini we diplomatiýanyň henizem mümkin bolan ýol bolup galýandygyny aýtdy.
Eýran wagty bilen sagat 21:30-da "ABŞ güýçleri Eýranyň harby mümkinçiliklerini has-da gowşatmak maksady bilen yzly-yzyna altynjy gije Eýrana garşy zarbalaryň täze tapgyryny amala aşyrmaga başlady" diýip, ABŞ-nyň Merkezi serkerdeligi (CENTCOM) 16-njy iýulda ýaýradan beýanatynda aýtdy.
Birnäçe sagatdan soň CENTCOM operasiýanyň “üstünlikli” tamamlanandygyny we Eýranyň “onlarça” harby desgasyna zarba urlandygyny habar berdi.
“ABŞ güýçleri, şol sanda söweş uçarlary, howa dronlary we harby gämiler takyk dolandyrylýan ýaraglary ulanyp, Eýranyň onlarça harby nyşanasyna, şol sanda kenarýaka gözegçilik we howa goranyş desgalaryna, harby logistika infrastrukturasyna hem-de harby-deňiz mümkinçiliklerine zarba urdy” diýlip, beýanatda aýdylýar.
Ak tamyň metbugat sekretary Karoline Leawitt “soňky birnäçe günüň dowamynda amala aşyrylan zarbalaryň sebäbiniň Eýranyň biziň olar bilen baglaşan özara düşünişmek memorandumyny bozandygyndandygyny” aýtdy.
“Hususan-da, olaryň gol çeken özara düşünişmek memorandumyna laýyklykda, olar Hormuz bogazyndan geçýän täjirçilik gämilerine ot açmaly däldi. Gynansak-da, olar şeýle etmek barada özleri üçin pajygaly karara geldiler.”
Eýranda partlamalar barada habar berildi
17-nji iýulyň irki sagatlarynda Eýranyň döwlet mediasy birnäçe ýerde partlamalaryň we hüjümleriň bolandygyny habar berdi. Emma bu maglumatlary dessine tassyklamak mümkin bolmady, CENTCOM hem operasiýalarynyň geçirilen ýerlerini anyk görkezmedi.
Soňky hepdelerde konfliktiň esasy nokadyna öwrülen Hormuz bogazynyň golaýyndaky Keşm adasynyň töweregine zarbalaryň urlandygy barada Eýran mediasy habar berdi.
Tasnim habar agentligi hem ABŞ-nyň söweş uçarlarynyň Eýranyň günortasynda, Oman aýlagyndan takmynan 300 kilometr uzaklykda ýerleşýän, 100 müň töweregi ilatly Iranşähr şäheriniň howa menziline hüjüm edendigini ýazdy.
Aýratynlykda, Fars habar agentligi Bender-Hamirdäki bir köpriniň ABŞ hüjüminde nyşana alnandygyny aýtdy. Bender-Hamir Eýranyň materik böleginde, Hormuz bogazyna seredýän we birnäçe gezek zarba urlan Keşm adasynyň garşysynda ýerleşýär.
Soňra Eýran mediasy ABŞ-nyň soňky zarbalar tapgyrynda ýurduň günortasyndaky bäş köpriniň urlandygyny we ýedi adamyň ölendigini habar berdi. Bu maglumatlary tassyklamak mümkin bolmady.
Eýranyň ýeke-täk raýat atom elektrik stansiýasynyň ýerleşýän Buşehr şäherinde hem partlamalaryň bolandygy habar berildi. Döwlet telewideniýesi bu zarbany “amerikan duşmanynyň agressiýasynyň dowamy” diýip atlandyrdy.
Kenarýaka Bender-Abbas şäherindäki demir ýol çatrygynda we Ahwaz şäheriniň golaýynda hem partlamalar barada habar berildi. Ýerli ýaşaýjylar AFP agentligine yzly-yzyna ikinji gije güýçli partlama seslerini eşidendiklerini aýtdylar.
Eýran jogap gaýtardy
17-nji iýulyň irki sagatlarynda Kuweýtiň, Bahreýniň we Kataryň häkimiýetleri howa goranyş ulgamlarynyň Eýranyň raketa we dron hüjümleri diýlip çaklanylýan hereketlere jogap berýändigini habar berdiler.
Eýran mediasy ýurduň harbylarynyň “duşmanyň şäher infrastrukturasyny we bigünä adamlary nyşana alýan duşmançylykly hereketine jogap hökmünde” Bahreýndäki bir howa bazasynda ýerleşdirilen ABŞ dikuçarlaryny we uçarlaryny nyşana alýandygyny aýtdy.
Eýranyň Yslam rewolýusiýa goragçylary korpusy (YRGK) 16-njy iýulda ýaýradan iki aýry beýanatynda Kuweýtdäki we Iordaniýadaky ABŞ harby bazalaryna zarba urandygyny öňe sürdi.
YRGK bir beýanatynda ABŞ harbylarynyň öňki gije Eýrana hüjüm etmek üçin Iordaniýadaky howa bazalaryny ulanandygyny öňe sürdi.
Gurama muňa jogap hökmünde “Iordaniýanyň Azrak howa bazasyndaky ABŞ söweş uçarlarynyň duralga meýdançasyna we ABŞ-nyň Günbatar Aziýadaky täze serkerdelik-dolandyryş merkezine” raketa zarbalaryny urandygyny aýtdy.
YRGK ikinji beýanatynda “Kuweýtdäki Ali Al Salem howa bazasynyň hemra aragatnaşyk merkezine, irki duýduryş radar desgasyna we Şuaýbadaky ABŞ harby deňiz duralgasyna” raketa we dronlardan ybarat utgaşykly hüjüm amala aşyrandygyny öňe sürdi.
CENTCOM YRGK-niň bu beýanatlaryna entek jogap bermedi.
Harby hereketleriň gaýtadan güýçlenmegi sebitdäki we Günbatardaky synçylaryň arasynda Waşington bilen Tähranyň doly gerimli urşa gaýtadan dolanmagyň bosagasynda durandygy baradaky aladalary artdyrdy.
Mümkin bolan ýol
Şeýle-de bolsa, Ak tam diplomatiýanyň henizem mümkin bolan ýol bolup galýandygyny aýtdy.
“Prezident olar [Eýranyň ýolbaşçylary] Birleşen Ştatlara beren sözlerinden ýüz öwürende, olary jogapkärçilige çeker. Emma şol bir wagtda ol hemişe diplomatiýa üçin açyk” diýip, metbugat sekretary Leawitt žurnalistlere aýtdy.
“Olar prezidente ylalaşyk baglaşmak isleýändiklerini henizem aýdýarlar. Biz olar bilen gepleşýäris, emma ýene bir gezek aýdaýyn, prezident olara Hormuz bogazyndaky gämilere ot açyp, munuň netijesini çekmezlige ýol bermez.”
Tramp 16-njy iýulyň giçki wagtynda milli telewideniýe arkaly eden çykyşynda: “Biz… Eýranda uly ýeňiş gazanýarys. Munuň netijelerini örän, örän ýakyn wagtda görersiňiz” diýdi, emma goşmaça düşündiriş bermedi.
Taraplaryň ýakynlaşmaga tarap hereket edip biljekdigi baradaky umytlar 15-nji iýulyň giçki wagtynda Tähranyň Waşingtonyň 2024-nji ýyldan bäri “bikanun saklanandygyny” aýdýan ABŞ raýatyna ýurtdan çykmaga rugsat bermegi bilen güýçlendi.
“Reuters” agentligi Eýrandan çykmaga rugsat berlen eýranly-amerikaly Dena Karariniň suratydygyny tassyklap bilýän senesi görkezilmedik suraty çap etdi.
“Amerikanyň Birleşen Ştatlary Eýranyň bu hoşniýetli ädimine ýokary baha berýär!” diýip, Tramp sosial mediada ýazdy.
Adam hukuklary boýunça aklawçy Jared Genser amerikan raýatynyň Dena Kararidigini aýdyp, onuň “galp aýyplamalar” boýunça jogapkärçilige çekilenden soň azatlyga çykandygyny belledi.
Eýranyň kazyýet häkimiýeti geçiren barlagynyň Trampyň häsiýetlendiren adamyna gabat gelýän hökümli amerikan raýatynyň ýa-da başga bir amerikan tussagynyň Eýranyň türmelerinden boşadylmandygyny ýa-da çalşylmandygyny görkezendigini aýtdy.
Emma Karariniň aklawçysy 53 ýaşly aýalyň türmede saklanmandygyny, ýöne pasportynyň elinden alnandygy sebäpli Eýrandan çykyp bilmändigini aýtdy.
Tähran köplenç “zamun diplomatiýasy” diýlip atlandyrylýan usuly — iki raýatlygy bolan adamlary we daşary ýurt raýatlaryny esassyz sebäpler bilen saklap, olary daşary ýurt hökümetlerine öz talaplaryny kabul etdirmek üçin basyş serişdesi hökmünde ulanmagy — peýdalanmakda aýyplanýar.