Russiýanyň zähmet bazarynda henizem işçi ýetmezçiligi bar. Sentýabryň başynda ykdysady ösüş ministri Maksim Reşetnikow işçi güýjüne bolan islegiň ýokary bolmagynda galýandygyny aýtdy. Şol bir wagtyň özünde ýurtdaky daşary ýurtlularyň sany azalýar. 10-njy sentýabrda Içeri işler ministrliginiň Migrasiýa gullugynyň ýolbaşçysy Andreý Kikot soňky bir ýarym ýylyň dowamynda migrasiýa syýasatynyň durmuşa geçirilişi barada Putine hasabat berip, häzirki wagtda Russiýada bir wagtda 6-6,5 million daşary ýurt raýatynyň bolýandygyny aýtdy. Bu öňküsinden takmynan 8 göterim azdyr. Olaryň 3 million töweregi zähmet migrantlarydyr.
Şeýle ýagdaýda Russiýanyň häkimiýetleri bir tarapdan has köp daşary ýurtly işçini çekmäge synanyşýar, beýleki tarapdan bolsa ýurda eýýäm gelen migrantlara edilýän basyşy güýçlendirýär. Soňky bir ýarym ýylyň dowamynda Russiýadan 100 müň töweregi daşary ýurtly çykaryldy, ýene 197 müň adamyň ýurda girmegine gadaganlyk girizildi. Içeri işler ministrligi köpçülikleýin barlaglary dowam etdirýär, sebitler bolsa migrantlaryň işläp biljek ugurlaryna girizilýän çäklendirmeleri giňeldýär. Şol bir wagtyň özünde häkimiýetler daşary ýurtly işgärleri Russiýanyň iş berijileri üçin guramaçylykly görnüşde işe çekmegi migrasiýa syýasatynyň ileri tutulýan ugurlarynyň biri diýip atlandyrýar.
Şeýle hem Russiýanyň häkimiýetleri migrantlara gözegçiligi güýçlendirýär, köpçülikleýin reýdleri geçirýär we daşary ýurtlularyň işläp biljek ugurlaryny çäklendirýär. Adam hukuklaryny goraýjylar bolsa daşary ýurtlularyň käbir ýagdaýlarda gynamalar we aldaw arkaly Russiýanyň goşuny bilen şertnama baglaşmaga mejbur edilýändigini aýdýarlar.
Şeýle reýdleriň wideoýazgylaryny hukuk goraýjy edaralaryň özleri hem yzygiderli çap edýär. Ýaragly işgärler jaýlara girip, ol ýerdäki adamlary ýere ýatyrýarlar, resminamalary barlaýarlar we migrasiýa kanunlaryny bozmakda güman edilýänleri tussag edýärler.
Rostow oblastyndaky ammarda migrantlara garşy geçirilen reýd.
Barlaglaryň gerimi azalanok. Diňe iýun aýynda geçirilen “Nelegal - 2026” federal operasiýasynyň birinji tapgyrynda Içeri işler ministrligi migrasiýa ulgamynda 60,2 müň kanun bozulmasynyň ýüze çykarylandygyny habar berdi. 14,6 müň daşary ýurtly administratiw tertipde ýurtdan çykaryldy ýa-da deportasiýa edildi, ýene 29,3 müň adamyň ýurda girmegine gadaganlyk girizmek barada karar kabul edildi. Içeri işler ministrligi daşary ýurtlularyň köpçülikleýin ýaşaýan we işleýän ýerlerinde geçirilen barlaglar barada hem aýratyn habar berdi.
Migrasiýa boýunça bilermen Walentina Çupik Ukrainada giň gerimli uruş başlanandan soň Merkezi Aziýa ýurtlaryndan gelenlere edilýän basyşyň düýpli güýçlenendigini aýdýar. Onuň sözlerine görä, reýdleriň dowamynda migrantlar diňe tussag edilmän, eýsem Russiýanyň goşuny bilen şertnama baglaşmaga hem mejbur edilipdir.
“Uly göwrümli reýdler boldy, hakyky gynamalar boldy – elektroşok bilen, elektroşogy jyns agzalaryna degirmek, urmak, adamlary elleri gandally ýagdaýda gözeneklere asmak, olary ‘lastoçka’ diýilýän ýagdaýda daňmak – bularyň hemmesi adamlary Russiýanyň goşuny bilen şertnama baglaşmaga mejbur etmek maksady bilen edildi” diýip, bilermen aýdýar.
Çupigiň sözlerine görä, adamlary mejbur etmek türmelerde hem bolupdyr. Onuň aýtmagyna görä, ilki tussaglary zorluk arkaly urşa gitmäge yrmaga synanyşypdyrlar, soň bolsa käbirlerini koloniýalardan göni alyp gidip başlapdyrlar.
“Migrantlary türmelerden alyp gitmek ýagdaýlary boldy. Ilki şertnama gol çekdirmek üçin gynamalar, şol sanda jynsy häsiýetli zorluk ulanyldy. Soňra bolsa ol ýerlere göni ulaglar gelip başlady. Ýük ulaglary, awtobuslar ýa-da Goranmak ministrliginiň tussag daşaýan ulaglaryna meňzeş ulaglar gelip, adamlary hatara düzüp, harby işgärler olaryň arasyndan adam saýlap alýardy. Hiç zat düşündirilmeýärdi, hiç zat gol çekdirilmeýärdi. Olary diňe alyp gidýärdiler” diýip, Çupik aýdýar.
Migrasiýa resminamalarynyň arasynda harby şertnama
Çupigiň sözlerine görä, harby gulluga çekmek diňe reýdleriň dowamynda ýa-da koloniýalarda däl, daşary ýurtlularyň resminama resmileşdirmek üçin ýüz tutýan döwlet edaralarynda hem alnyp barlypdyr.
Adam hukuklaryny goraýjy migranty zerur kepilnama almak bahanasy bilen migrasiýa merkezinden harby komissariata iberip bilendiklerini aýdýar. Ol ýerde bolsa adamy gulplap, şertnama gol çekmäge mejbur edipdirler. Käbir beýleki ýagdaýlarda, Çupigiň aýtmagyna görä, harby şertnamany migrantyň öz statusyny resmileşdirýän mahaly gol çekýän beýleki resminamalarynyň arasyna goşup goýupdyrlar.
“Migrasiýa merkezlerinde adamlary aldaw arkaly harby gulluga çekýärdiler. Haýsydyr bir migrasiýa hyzmatyny almak ýa-da migrasiýa resminamasyny resmileşdirmek üçin döwlet edarasyna ýüz tutanlarynda, işgärler olary güwänama almak üçin harby komissariata iberýärdiler. Adamlar ol ýere baranda, olary gulplaýardylar, soň alyp gidýärdiler ýa-da urup, şertnama gol çekmäge mejbur edýärdiler. Şeýle hem migrasiýa statusy resmileşdirilende harby şertnamalary beýleki resminamalaryň arasyna goşup goýýan ýagdaýlar hem boldy” diýip, Çupik aýdýar.
Nowosibirskde geçirilen reýd. Onuň dowamynda migrantlaryň arasynda harby hasaba durmak düzgünlerini bozanlar ýüze çykarylýar.
2026-njy ýylyň ýanwarynda “Associated Press” hem şoňa meňzeş usul barada habar berdi. Žurnalistler Russiýa raýat işine (mysal üçin, arassaçylykçy ýa-da elektrikçi bolup işlemäge) çagyrylan Bangladeşiň raýatlary bilen gürrüňdeş boldular. Olar Russiýa gelenlerinden soň rus dilindäki resminamalara gol çekdirilendigini, soňra olaryň Russiýanyň goşuny bilen baglaşylan şertnamalardygyny bilendiklerini aýtdylar. AP-niň birnäçe söhbetdeşi gysga harby taýýarlykdan soň söweş zolagyna iberilendiklerini, buýruklary ýerine ýetirmekden ýüz öwrenlerinde bolsa olara zorluk, türme ýa-da ölüm bilen haýbat atylandygyny aýtdy.
Derňew urşa iberilmek howpunyň indi diňe öňki Sowet respublikalaryndan gelen migrantlara degişli däldigini görkezýär. AP Hindistandan, Nepaldan, Bangladeşden, Yrakdan we Afrika ýurtlaryndan daşary ýurtlularyň harby gulluga çekilýändigini habar berdi. Olaryň käbiri, özleriniň we garyndaşlarynyň aýtmagyna görä, Russiýa raýat işinde işlemek umydy bilen gelipdi.
Daşary ýurtlularyň sany azalýar
Migrasiýa syýasatynyň berkidilmegi bilen bir wagtda Russiýa gelýän daşary ýurtlularyň sany hem azalýar. Howpsuzlyk Geňeşiniň maglumatlaryna görä, 2026-njy ýylyň diňe birinji çärýeginde Russiýa 2,5 million daşary ýurtly gelipdir. Bu 2025-nji ýylyň şol döwründäkiden 15 göterim azdyr. 1-nji aprelde Russiýada 6,1 million daşary ýurt raýaty bolupdyr, bir ýyl öň bolsa bu görkeziji 6,8 milliondy.
Işçi güýjüniň esasy çeşmeleriniň biri bolan Täjigistandan zähmet migrasiýasy hem azalýar. 2025-nji ýylda 702 müň töweregi Täjigistan raýaty işlemek üçin daşary ýurda gidipdir. Bir ýyl öň bu görkeziji 790 müňdi. Şeýlelikde, azalma 11 göterimden hem köp boldy. 2026-njy ýylyň birinji ýarymynda Täjigistanyň häkimiýetleri azalmanyň ýene 1,7 göterim dowam edendigini habar berdi, ýöne daşary ýurda gidenleriň anyk sany aýdylmady.
Muňa garamazdan, Merkezi Aziýadan zähmet migrasiýasynyň tamamlanýandygyny aýtmak bolmaz. Sebitden çykan millionlarça adam Russiýada ýaşamagyny we işlemegini dowam etdirýär. Has dogrusy, Russiýanyň häkimiýetleriniň üns berýän migrasiýa modeli üýtgeýär.
Wladimir Putin tarapyndan tassyklanan 2026–2030-njy ýyllar üçin Döwlet migrasiýa syýasatynyň konsepsiýasynda daşary ýurtly işçileri “maksatly guramaçylykly işe çekiş ulgamyna geçmegi çaltlandyrmak” göz öňünde tutulýar. Bu model boýunça adam belli bir iş berijiniň ýanyna, belli bir iş ýerine we belli bir möhlete gelýär. Döwlet işgärleri olaryň öz ýurtlarynda saýlap almak we taýýarlamak üçin infrastruktura ösdürmegi hem meýilleşdirýär.
Şeýlelikde, häkimiýetler bir tarapdan gözegçiliksiz migrasiýany azaltmaga, beýleki tarapdan bolsa Russiýanyň iş berijilerine zerur bolan daşary ýurtly işçileriň akymyny saklamaga synanyşýar.
Hindistandan gelen işçiler
Hindistan Russiýa üçin täze işçi güýji çeşmeleriniň birine öwrülýär. Russiýanyň hökümeti 2026-njy ýyl üçin wiza talap edilýän ýurtlardan 278 müň 940 işçini kabul etmek kwotasyny belledi. Bu öňki ýylyň kwotasyndan takmynan 19 göterim köp.
Hindistandan gelen migrant işçiler Moskwa oblastynyň Kolomna şäheriniň golaýyndaky fermada kartoşka saýlaýarlar we kesýärler.
Russiýanyň Hindistandaky ilçisi Denis Alipowyň sözlerine görä, 2026-njy ýylyň iýun aýyna çenli Russiýada eýýäm 70 müňden gowrak Hindistan raýaty işleýärdi. Häkimiýetler bu ýurtdan işgärleri guramaçylykly görnüşde işe çekmegi mundan beýläk hem ösdürmegi meýilleşdirýär.
Bu ýagdaý aýry-aýry şäherlerde we sebitlerde eýýäm görünýär. 2025-nji ýylyň dekabrynda Sankt-Peterburgda guramaçylykly işe çekiş maksatnamasynyň çäginde Hindistanyň 18 raýaty köçe arassalaýjy bolup işe alyndy. 2026-njy ýylyň iýulynda şäher kärhanalarynyň birinde Hindistandan gelen ýene 23 tikinçi işe başlady. Peterburgyň häkimiýetleri daşary ýurtly işçileri çekmek zerurlygyny kärhanalaryň Russiýanyň öz işçileri bilen boş iş orunlaryny dolduryp bilmändigi bilen düşündirdi.
Daşary ýurtly işgärlere iş berijiniň hasabyna ýaşaýyş jaýy, iýmit we aýda azyndan müň dollar aýlyk teklip edildi.
Hindistandan, Bangladeşden we beýleki uzak ýurtlardan işgärleriň gelmegi olaryň Merkezi Aziýadan gelen işgärleriň ornuny eýeländigini aňlatmaýar. GDA ýurtlarynyň raýatlary henizem migrasiýa akymynyň uly bölegini düzýär. Emma işe kabul edilýän ýurtlaryň geografik geriminiň giňelmegi Russiýanyň iş berijileriniň täze işçi güýji çeşmelerine näderejede gyzyklanýandygyny görkezýär.
Millionlarça işçiniň ornuny doldurmaly
Sebäp diňe migrantlaryň gidýändigi däl. Russiýanyň özi hem zähmete ukyply ilatyň sanynyň azalýan döwrüne girýär.
Ykdysadyýetçi Wladislaw Žukowskiý işgär ýetmezçiligini ilatyň tebigy azalmagy we uruş bilen baglanyşdyrýar.
“Häkimiýetleriň öz aýdyşy ýaly, demografik ösüş otrisatel. Ýagny her ýyl takmynan 500 müň adam azalýar — ölenleriň sany doglanlardan köp. 2030-njy ýyla çenli Russiýa takmynan üç million adamyny ýitirer. 2035-nji ýyla çenli bu görkeziji bäş milliona golaý bolar. Şonuň üçin eýýäm häzir Zähmet ministrligi, Sosial syýasat ministrligi we wise-premýer Golikowa işlemäge adam ýokdugyny, işçi güýjüniň ýetmezçiliginiň 4–4,5 million adamdygyny aç-açan aýdýarlar,” diýip, Žukowskiý belleýär.
Žukowskiniň sözlerine görä, uruş hem zähmete ukyply ýaşdaky erkekleri ykdysadyýetden çykarýar: olaryň bir bölegi ölýär, bir bölegi maýyp bolýar, beýlekileri bolsa uzak wagtlap raýat zähmet bazaryndan daşda galýar.
Geljekde işgär ýetmezçiliginiň uly boljakdygyny Russiýanyň häkimiýetleri hem boýun alýar. Wise-premýer Tatýana Golikowanyň bahalandyrmagyna görä, 2030-njy ýyla çenli ykdysadyýete goşmaça 800 müň işçi çekilmeli bolar. Şeýle hem häzirki işgärleriň pensiýa çykmagy sebäpli 10,1 million adamyň ornuny doldurmaly bolar. Umuman, gürrüň 10,9 million adamy işe çekmek ýa-da olaryň ornuny çalyşmak zerurlygy barada barýar. Bu san Russiýanyň häzirki wagtda hut şonça işçi ýetmezçiliginiň bardygyny aňlatmaýar, ýöne zähmet bazarynda garaşylýan üýtgeşmeleriň gerimini görkezýär.
Walentina Çupigiň bahasyna görä, Russiýanyň ykdysadyýetine eýýäm häzir hakykatda gelýäninden has köp migrant gerek.
“Häzirki wagtda dünýäde migrantlaryň gitmäge ýeri köp. Russiýa gelýän migrantlaryň sany bolsa her ýyl yzygiderli azalýar. Hindistandan ýa-da Bangladeşden işçi getirendigimiz barada ‘üstünlikli’ habarlar çykýar, ýöne olar gülkünç görünýär. Russiýanyň ykdysadyýetine diňe häzirki ýagdaýyny saklamak üçin ýylda takmynan 6,5 million migrant gerek. Ykdysady ösüşi hasaba alsak, zerurlyk 12 milliona ýetýär. Häzir Russiýa näçe zähmet migranty gelýär? 2,5 million. Şeýle ýagdaýda ykdysadyýeti ösdürmek däl, hatda ony häzirki derejesinde saklamak barada-da gürrüň edip bolmaz” diýip, Çupik aýdýar.
Bu Çupigiň beren bahasydyr: resmi statistika migrasiýa akymlaryny başga usulyýet boýunça hasaplaýar, Walentina Çupigiň beren bahasy hut zähmet migrantlaryna – ýagny işlemek we gazanç etmek üçin Russiýa gelýän adamlara – hem-de ykdysadyýetiň olara bolan çak edilýän zerurlygyna degişlidir. Resmi statistikada bolsa başga birnäçe görkeziji ulanylýar: daşary ýurtlularyň ýurda girişleriniň we çykyşlarynyň sany, migrasiýa hasabyna goýulmalar, ýurtda bolýan daşary ýurtlularyň sany, şeýle hem berlen patentleriň we iş rugsatnamalarynyň sany.
Şol bir wagtyň özünde, ýurda girişleriň sany aýratyn adamlaryň sanyna deň däldir: bir adam serhetden birnäçe gezek geçip, statistikada hem birnäçe gezek hasaba alnyp bilner. Şonuň üçin, mysal üçin, ýarym ýylyň dowamynda daşary ýurtlularyň 4,8 million giriş edendigi baradaky maglumatlary Russiýa işlemäge gelen zähmet migrantlarynyň sany baradaky baha bilen gönüden-göni deňeşdirmek bolmaz.
Žukowskiý migrantlaryň zähmetine bolan ýokary islegi Russiýanyň ykdysadyýetiniň gurluşy bilen hem baglanyşdyrýar. Onuň sözlerine görä, köp pudaklarda henizem pes hünärli el zähmetine uly zerurlyk bar.
“Sobýanin hem, Russiýanyň gurluşyk pudagyna gözegçilik edýän Marat Husnullin hem bize köçeleri arassalamaga, hapany daşamaga, gurluşykda işlemäge, pyýada ýolunyň plitalaryny çalyşmaga adam ýokdugyny yzygiderli aýdýarlar. Şonuň üçin, häzirki ykdysadyýetiň gurluşynda işçi güýjüniň ýetmezçiligi hakykatdan-da örän uludyr” diýip, Žukowskiý aýdýar.
Işçiler gerek, emma gadaganlyklar köpelýär
Täze işçileri gözlemek bilen bir wagtda Russiýa ýurda eýýäm gelen daşary ýurtlularyň mümkinçiliklerini hem çäklendirýär.
Söwda-senagat palatasynyň maglumatlaryna görä, 2026-njy ýylyň iýun aýyna çenli migrantlary käbir ugurlarda işe almak boýunça çäklendirmeler Russiýanyň eýýäm 52 sebitinde bardy. Mysal üçin, Sankt-Peterburgda ýylyň ahyryna çenli patent bilen işleýän daşary ýurtlulary taksi we kurýer hyzmatlarynda işe almak gadagan edildi. Krasnodar ülkesinde bolsa has giň gerimli çäklendirmeler hereket edýär. Söwda-senagat palatasynyň wekili munuň netijesinde işewürligiň hyzmat çykdajylarynyň artýandygyny we işgär ýetmezçiliginiň güýçlenýändigini aýtdy.
Federal derejede hem çäklendirmeler bar. 2026-njy ýylda hökümet gurluşyk pudagynda daşary ýurtly işgärleriň rugsat berilýän iň ýokary paýyny 50 göterime çenli azaltdy. Gök önümçilikde, tokaý hojalygynda, agaç çapmakda we agaç işläp bejermekde bolsa bu çäk 40 göterim diýlip kesgitlendi. Käbir sebitler üçin mundan hem berk kadalar, şol sanda aýry-aýry pudaklarda daşary ýurtly işçi güýjüne doly gadaganlyk göz öňünde tutulýar.
Diňe işe gözegçilik däl, daşary ýurtlularyň özlerine gözegçilik hem güýçlendirilýär. 2025-nji ýylyň sentýabryndan bäri Moskwa we Moskwa oblastynda goşmaça migrasiýa hasabynyň synag ulgamy hereket edýär. Ol 2029-njy ýylyň sentýabryna çenli dowam eder. Kanun daşary ýurtlularyň hakykatda nirede bolýandygyny kesgitlemek üçin mobil enjamlaryň maglumatlaryny we geolokasiýany ulanmak mümkinçiligini hem göz öňünde tutýar.
Çupik düzgünleriň çylşyrymlaşdyrylmagynyň zähmet bazaryny kölegeden çykarmakdan has köp korrupsiýa üçin täze mümkinçilikleri döredýändigini aýdýar.
“Olar muny para ýygnamak üçin nähili gurala öwrüp boljakdygyny pikir edýärler. Elbetde, indi işe ýerleşmegi bikanun ýagdaýa getirdiler. Indi islendik wagt baryp para ýygnap bolýar” diýip, Çupik belleýär.
Ol Moskwa oblastynda migrantlaryň bilim we saglygy goraýyş ulgamlarynda işlemegine girizilen çäklendirmeleri mysal getirýär. Onuň sözlerine görä, şeýle gadaganlyklaryň netijesi diňe daşary ýurtlulara täsir etmeýär.
“Bu gowy özbek lukmanynyň indi sizi bejermezligi ýa-da gowy täjik mugallymynyň size sapak bermezligi barada däl. Bu mekdeplerde arassaçylykçy galmazlygy, hassahanalarda bolsa sanitar işgärleriniň galmazlygy barada. Şeýle işler kiçi lukmançylyk işgärleriniň üstüne düşer, olar hem arassaçylykçynyň işini ýerine ýetirmäge mejbur edilse, işi taşlap gider. Şonda şepagat uýalary hem galmaz. Şeýle üýtgeşmeler Russiýanyň ykdysadyýetine örän uly zyýan ýetirýär we ykdysadyýetiny kölegä itekleýär” diýip, Çupik aýdýar.
Şol bir wagtyň özünde potensial migrantlaryň öňünde başga mümkinçilikler hem köpelýär. Žukowskiniň sözlerine görä, Merkezi Aziýadan çykýan adamlar Günorta Koreýa, Hytaý, Türkiýe, Birleşen Arap Emirlikleri we Saud Arabystany ýaly ýurtlary barha köp göz öňünde tutýarlar.
Netijede, Russiýanyň migrasiýa syýasaty bir wagtda iki biri-birine garşy gelýän meseläni çözmäge synanyşýar. Ykdysadyýete täze işgärler gerek, şonuň üçin häkimiýetler kwotalary artdyrýar, daşary ýurtlarda guramaçylykly işgär kabul etmek boýunça ylalaşyklary baglaşýar we Hindistan hem-de beýleki uzak ýurtlardan işçi getirýär. Şol bir wagtda döwlet gözegçiligi güýçlendirýär, köpçülikleýin reýdleri geçirýär, daşary ýurtlulary ýurtdan çykarýar we olaryň işläp biljek pudaklaryny çäklendirýär.
2026–2030-njy ýyllar üçin täze Döwlet migrasiýa syýasatynyň konsepsiýasy bu gapma-garşylygy şeýle çözmegi teklip edýär: daşary ýurtly işçi güýjünden ýüz öwürmek däl, eýsem ony mümkin boldugyça dolandyrylýan ýagdaýa getirmek. Ýagny migrant öňünden belli bir iş beriji üçin saýlanyp alynýar, belli bir iş ýerine berkidilýär we onuň Russiýada boljak möhleti kesgitlenýär.
Bu usulyň Merkezi Aziýadan gelýän adaty migrasiýanyň azalmagynyň öwezini dolup biljekdigi ýa-da Russiýanyň ykdysadyýetiniň millionlarça işçä bolan zerurlygyny kanagatlandyryp biljekdigi häzirlikçe belli däl. Emma Russiýa eýýäm häzir migrantlaryň bir bölegi üçin durmuşy kynlaşdyrmak bilen bir wagtda, öz serhetlerinden has uzakdaky ýurtlardan täze işçi güýjüni gözleýär.